Những người níu ánh đèn lô tô

Khoảng 18 giờ, khu hội chợ ở trung tâm xã An Biên dần nhộn nhịp khi ánh đèn sân khấu lô tô bật sáng. Tiếng nhạc vang lên hòa cùng tiếng cười nói của những gia đình đưa con em đến vui chơi tại các gian hàng câu cá, phi tiêu, nhà hơi... Khi những hàng ghế trước sân khấu bắt đầu lác đác người, nhân viên bán vé cũng tất bật mời khách.

Đoàn lô tô Phương Ly biểu diễn phục vụ người dân tại xã An Biên. Ảnh: BẢO TRÂN

Ngồi bên quầy vé trước khi chương trình bắt đầu, chị Võ Vạn Tường (nghệ danh Phương Ly) - Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên vui chơi giải trí Phương Ly nhớ lại những ngày đầu bước vào nghề. Năm 1999, chị theo đoàn lô tô làm thuê, công việc ban đầu là bán vé. Theo thời gian, chị tập hát rồi dành dụm tiền mở quầy trò chơi nhỏ trong hội chợ. Từ quầy câu cá, phi tiêu đến trò thả bọ, từng đồng vốn được chị tích góp qua nhiều năm. “Ban đầu, tôi phải vay trả góp 10 triệu đồng để làm ăn, từ 1 quầy rồi lên 2 quầy, 3 quầy. Có chút vốn, tôi mới dám nghĩ đến chuyện làm chủ”, chị Ly kể.

Sau nhiều năm thuê các đoàn khác hoạt động thử nghiệm, chị Ly quyết định thành lập đoàn lô tô riêng. Từ số vốn tích góp được, chị đầu tư mua thiết bị, hàng hóa và thuê nhân công. Thế nhưng, con đường khởi nghiệp không dễ dàng. “Có thời gian khổ lắm, đoàn xin gạo ăn, nhưng chúng tôi ráng bám nghề, chắt chiu từng chút. Đến nay, sau hơn 10 năm hoạt động, đoàn lô tô Phương Ly với 10 gian hàng trò chơi, hệ thống sân khấu, âm thanh, ánh sáng hiện đại cùng hơn 20 nhân viên theo đoàn lưu diễn khắp các tỉnh miền Tây”, chị Ly chia sẻ.

Theo chị Ly, thời hoàng kim của lô tô là khi điện thoại thông minh và internet chưa phổ biến. Các hội chợ kín người xem, nhất là vào dịp lễ, tết. Nghề này từng lao đao trong giai đoạn dịch COVID-19, nhưng sau dịch dần phục hồi. Trước sự cạnh tranh của internet và mạng xã hội, các đoàn lô tô phải thay đổi cách làm. Từ sân khấu đơn sơ ngày nào nay nhiều đoàn đầu tư màn hình LED, camera quay trực tiếp để tăng tính minh bạch và tạo niềm tin cho khán giả.

Cùng với việc đầu tư công nghệ, các đoàn lô tô phải liên tục làm mới chương trình và nâng chất lượng giải thưởng để thu hút khán giả. Theo chị Ly, muốn trụ được với nghề không chỉ cần vốn mà còn phải dám chấp nhận rủi ro. Có thời điểm, chị phải vay tiền để mời ca sĩ nổi tiếng về biểu diễn với chi phí vài chục triệu đồng mỗi đêm. “Không mời nghệ sĩ thì khó có khách mà mời rồi gặp trời mưa, vắng khách là lỗ nặng, nhưng làm nghề này không dám đầu tư thì rất khó thành công”, chị Ly nói.

Mỗi ngày hoạt động, 1 đoàn lô tô phải chi từ 5 - 7 triệu đồng cho nhân công, sân bãi, điện và nhiều khoản phát sinh. Mỗi lần dời bến, hàng chục triệu đồng lại được bỏ ra để thuê xe tải vận chuyển sân khấu, thiết bị và hàng hóa. Thông thường, một bến diễn khoảng 1 tháng. Nếu chi phí là áp lực thường trực thì thời tiết là nỗi lo lớn nhất của người làm nghề. “Mỗi đêm có khoảng 70 khách trở lên thì đoàn mới có lời, dưới 50 khách là lỗ. Mưa là chúng tôi rầu lắm mà rầu hơn là bão. Anh em chỉ biết co cụm trong gian hàng, có khi gió thổi bay tole, bay cả đồ nghề mà không biết trú ở đâu”, chị Ly nói.

Trong ánh đèn sân khấu, chị Nguyễn Phượng Quỳnh, ngụ xã Gò Quao liên tục hát hò, pha trò và khuấy động không khí bằng những câu lô tô quen thuộc: “Số gì ra, số gì ra, cờ ra con mấy, con mấy gì ra...”. Tiếng cười, tiếng vỗ tay của khán giả nối nhau suốt đêm diễn. Đến khi chương trình khép lại, giọng chị khàn đặc vì hát và nói liên tục nhiều giờ liền. Với chị Quỳnh đó trở thành nhịp sống quen thuộc suốt 8 năm theo nghề. “Có những hôm diễn xong, sáng hôm sau tôi không nói nổi luôn. Tôi thích nhất là được đứng trên sân khấu, được là chính mình. Ngày nào khán giả đông, mọi người cười nói vui vẻ là tôi thấy hạnh phúc”, chị Quỳnh chia sẻ.

Theo nhiều chủ đoàn lô tô, nghề này hiện không chỉ phổ biến ở các tỉnh miền Nam mà phát triển mạnh ra miền Trung và một số tỉnh phía Bắc, với khoảng gần 1.000 đoàn hoạt động ở nhiều quy mô khác nhau. Tuy nhiên, phía sau sự sôi động ấy, không ít đoàn phải rời cuộc chơi vì thiếu vốn hoặc không đủ sức gánh các khoản chi phí ngày càng tăng.

Gần 30 năm gắn bó với nghề, chị Ly chỉ mong tìm được người đủ tâm huyết để tiếp tục gìn giữ cơ nghiệp chị dày công gây dựng. “Thức khuya, đi đây đi đó suốt mấy chục năm nên sức khỏe tôi không còn như trước. Sau này, tôi mong lui về quản lý cơ sở in giấy dò lô tô, còn đoàn thì giao lại cho người đủ tin tưởng để tiếp tục gắn bó với nghề, nhưng kiếm được người thật sự yêu nghề để gửi gắm cũng không dễ”, chị Ly trầm ngâm nói.

Tiếng nhạc lô tô vẫn vang lên giữa sân hội chợ đêm. Dẫu thời cuộc đổi thay, những người giữ nghề vẫn tiếp tục rong ruổi từ bến này sang bến khác, gìn giữ một nét văn hóa giải trí quen thuộc của người dân miền Tây.

BẢO TRÂN