Bình bát dây - món quà xanh bên hàng rào

Bình bát dây mọc hoang, len mình qua những hàng rào tre quanh vườn quê.

Bình bát dây thân mềm, có những tua cuốn nhỏ cứ tìm chỗ mà bám. Cây thường mọc quanh vườn, bờ rào, những nơi đất còn đủ ẩm. Trái non nhìn thoáng qua giống dưa leo nhỏ, trên vỏ có những đường vân mảnh. Đến khi chín, trái đổi màu, căng mọng giữa màu xanh của lá.

Trái chín có thể hái ăn ngay. Cắn một miếng, cái vị ngọt nhẹ chen với chút chua thanh, không đậm đà đến mức khiến người ta nhớ mãi, nhưng đủ làm thành một món quà vặt của buổi trưa quê. Hồi nhỏ, có khi đi ngang hàng rào, thấy trái chín thì hái ăn luôn, chẳng cần đĩa, chẳng cần dao. Cái thú ăn trái cây trong vườn đôi khi cũng đơn giản vậy thôi: Đưa tay hái, phủi qua lớp bụi rồi cắn một miếng.

Trái bình bát dây khi chín chuyển màu đỏ cam, có vị ngọt xen chút chua nhẹ, có thể hái ăn ngay.

Chim chóc cũng mê những trái bình bát dây chín đỏ. Chúng tìm đến khi trái vừa đủ độ, mổ một chút rồi bay đi, để lại trên dây những quả lấm tấm dấu mỏ. Cây cứ thế mà sống, mà cho trái, rồi lại nhờ những cuộc ghé thăm vô tình ấy tiếp tục mọc ở đâu đó quanh nhà.

Nhưng cái duyên của bình bát dây không chỉ nằm ở trái chín. Trái xanh mới là thứ khiến người miền quê nghĩ ra những món ăn lạ miệng. Có một cách làm khá đặc biệt là bình bát dây xào lòng gà. Muốn món này ngon, phải biết làm trái. Trái xanh chọn vừa phải, không quá già. Gọt bỏ hai đầu, bổ ra rồi lấy hết phần ruột và hạt bên trong. Công đoạn này nghe có vẻ kỹ tính, nhưng người quê vẫn làm vậy từ lâu bởi phần hạt và ruột có vị đắng. Còn lại phần vỏ xanh, đem xào mới là cái ngon.

Bình bát dây nấu với tép đồng - món canh dân dã, thanh mát trong bữa cơm quê.

Vỏ trái sau khi làm sạch giữ được độ giòn, ăn có vị ngọt thanh. Lòng gà làm sạch, cắt vừa ăn, ướp chút muối, hạt nêm, thêm một ít đường rồi xào cho săn. Khi lòng gà vừa chín tới, cho phần vỏ bình bát dây vào đảo nhanh tay. Không nên để trên lửa quá lâu, bởi cái ngon của món này nằm ở độ giòn vừa đủ của vỏ trái. Sau cùng rắc thêm ít hành lá, tắt bếp.

Bưng chén cơm nóng, gắp một miếng lòng gà ăn cùng miếng vỏ bình bát giòn giòn, mới thấy những thứ mọc bên hàng rào cũng có thể làm nên một bữa cơm tử tế. Cái vị đậm của lòng gà gặp vị thanh, giòn của trái xanh, không cầu kỳ mà thành ra vừa miệng.

Bình bát dây còn có thể nấu canh. Trái hoặc lá đều có thể góp mặt trong nồi canh gia đình. Một nồi canh bình bát nấu tôm giã nhuyễn, nêm nếm vừa tay, trong veo và thanh mát. Giữa những ngày trời oi, bữa cơm có tô canh như vậy đôi khi chẳng cần thêm món gì sang trọng.

Vỏ trái bình bát xanh xào lòng gà giữ được độ giòn, tạo nên món ăn lạ miệng từ thứ cây mọc quanh hàng rào.

Có lẽ cái hay của những loại rau trái mọc hoang là chúng không đòi hỏi người ta phải chăm chút quá nhiều. Chúng cứ ở đó, xanh lên sau những cơn mưa, leo qua hàng rào, chịu nắng, chịu gió. Đến mùa, người đi ngang thấy trái thì hái. Lá non đem nấu canh, trái xanh đem xào, trái chín ăn chơi.

Những món ăn từ bình bát dây vì thế không chỉ là chuyện ngon hay dở. Nó còn là câu chuyện của một miền quê biết tận dụng những gì đất đai hào phóng ban cho. Một thứ cây chẳng cần gieo trồng, qua bàn tay người nội trợ lại trở thành món ăn trong mâm cơm.

Rồi mai này, những hàng rào quê có thể đổi khác, những khu vườn cũ có thể ít đi. Nhưng biết đâu, ở một góc nào đó vẫn còn dây bình bát len qua kẽ lá, treo một trái chín đỏ au. Ai đi ngang bắt gặp, hái xuống ăn một miếng, vị ngọt pha chút chua tan ra nơi đầu lưỡi. Một chút hương vườn, một chút ký ức. Vậy là đủ để nhớ một bữa cơm quê.

Bài và ảnh: AN LÂM