Mùa mưa thương nhớ chột nưa sông Bồ

Bát canh chột nưa nấu với cá lóc - Ảnh: Tác giả cung cấp

Với người xa quê, những món ăn mộc mạc ấy không chỉ gợi nhớ hương vị quê nhà mà còn đánh thức bao ký ức về mái ấm gia đình, dòng sông Bồ và những tháng ngày tuổi thơ bình dị.

Ở Huế, cá lóc được gọi là cá tràu, có nơi gọi cá quả. Loài cá nước ngọt thân dài, đầu dẹt như đầu rắn này sống nhiều ở đồng ruộng, ao hồ, sông ngòi. Từ cá tràu, người Huế chế biến thành nhiều món ngon như bánh canh, cá nướng, canh chua và đặc biệt là những món ăn kết hợp với chột nưa.

Quê nhà và ký ức “con cá, chột nưa”

Nhà tôi ở ven sông Bồ, nay thuộc xã Quảng Điền, thành phố Huế. Bao đời nay, gia đình trồng vài sào chột nưa, vừa để ăn, vừa bán kiếm thêm thu nhập. Đây là loại cây ưa đất ẩm, thường mọc tốt ở những vùng ven sông, nơi được phù sa bồi đắp.

Một sáng mùa đông, mẹ gọi điện báo tin nước sông Bồ dâng cao, mấy sào chột nưa bị ngập. Cha phải tranh thủ thu hoạch sớm để vớt vát chút công sức. Nghe chuyện, tôi thương cha mẹ và chợt nhớ những bữa cơm quê có món chột nưa kho cá vụn.

Người Huế xưa thường bảo không phải vùng đất nào trồng nưa cũng cho chột ngon. Những vùng như Hương Sơ, La Chữ (Hương Trà cũ), Phú Lễ, Niêm Phò (Quảng Điền cũ) nổi tiếng có chột nưa bùi, thơm, ít vị gắt. Thổ nhưỡng và nguồn nước đã tạo nên hương vị riêng cho loại cây dân dã này.

Bởi vậy, chột nưa thường đi vào câu chuyện, lời ca của người dân xứ Huế: “Trời mưa con nhớ chột nưa/ Kho cùng cá vụn, mẹ ơi con… thèm…”. Câu ca mộc mạc gợi lên cả một miền ký ức về mùa mưa, về những bữa cơm nghèo mà đậm tình quê.

Bát canh chột nưa nấu với cá trê

Chột nưa

Chột nưa - cây của mùa mưa, món ngon ngày đông

Cây nưa thuộc họ môn, lá to, xẻ nhiều thùy như lá đu đủ. Cây ưa đất ẩm, thường được trồng vào cuối hè và thu hoạch cuối đông, đúng mùa mưa ở Huế.

Người dân sử dụng phần thân non, gọi là chột. Sau mỗi lần thu hoạch, khoảng ba tháng sau cây lại mọc chột mới, một năm có thể thu hoạch ba lần. Phần củ được giữ làm giống, phơi khô trên giàn bếp để dành cho vụ sau.

Từ chột nưa, người Huế chế biến thành nhiều món ăn dân dã, trong đó nổi bật là chột nưa kho cá vụn đồng. Món ăn này còn đi vào thi ca qua bài thơ “Con cá chột nưa” của nhà thơ Tố Hữu.

Nguyên liệu nấu món chột nưa kho cá vụn đồng

Chột nưa kho cá cù - hồn cốt mùa mưa Huế

Cá cù là cách người Huế gọi chung các loại cá đồng nhỏ như cá cấn, cá mại, cá mương, cá sơn… Chúng thường xuất hiện nhiều khi nước lụt tràn đồng, mang đến nguồn thực phẩm quen thuộc cho người dân quê.

Chột nưa kho cá cù ngon nhất trong những ngày mưa lạnh. Cá được để nguyên con, không bỏ ruột, kho cùng chột nưa, nước mắm, muối, hành, ớt và chút mỡ heo. Nồi cá đun liu riu cho gia vị thấm đều, chột nưa mềm mà không nát.

Cái ngon của món ăn nằm ở vị ngọt của cá, vị bùi của chột nưa và chút đăng đắng, nhẫn nhẫn từ ruột cá. Ăn cùng cơm nóng trong ngày đông mưa lạnh, món quê giản dị ấy đủ làm ấm lòng người.

Đĩa chột nưa kho với cá vụn đồng

Chột nưa xào tôm thịt - bữa cơm ngày đông

Chột nưa xào tôm thịt là món ăn thường có trong những bữa cơm gia đình khi con cháu trở về đông đủ. Chột được tước vỏ, thái lát, ngâm nước muối cho bớt ngứa; tôm sông Bồ bóc vỏ, thịt ba chỉ thái vừa ăn, ướp với nước mắm, tiêu và hành tím.

Tỏi được phi thơm, cho tôm và thịt vào xào vừa chín tới rồi trút chột nưa vào đảo đều. Có thể thêm cà chua, hành lá để món ăn thêm màu sắc và hương vị.

Đĩa chột nưa xào hấp dẫn với màu xanh non của nưa, sắc đỏ của cà chua và màu hồng của tôm. Giữa tiết trời Huế se lạnh, cả nhà quây quần bên mâm cơm nóng, món ăn dân dã bỗng trở thành hương vị của sự đoàn viên, ấm áp.

Đĩa chột nưa xào tôm thịt thơm ngon và nhiều dinh dưỡng

Canh chột nưa nấu cá tràu - vị nhớ của người xa xứ

Canh chột nưa nấu cá tràu là món ăn khiến nhiều người Huế xa quê nhớ thương. Chột nưa gọt vỏ, dần nhẹ cho mềm rồi cắt lát. Cá tràu đồng làm sạch, ướp nước mắm, tiêu, hành tím và um sơ cho thấm gia vị.

Khi nồi chột nưa sôi liu riu, cho cá vào nấu chín, nêm thêm chút ruốc Huế, hành lá, ngò tây và ớt. Vị ngọt chắc của cá hòa cùng vị bùi, giòn mềm của chột nưa tạo nên món canh đậm đà.

Trong ngày đông mưa lạnh, bát canh nóng ăn cùng cơm trắng càng thêm hấp dẫn. Với người xa quê, đó còn là hương vị của dòng sông Bồ, của những bữa cơm mẹ nấu thuở ấu thơ.

Ngoài chế biến món tươi, người Huế còn muối chột nưa thành dưa để dành ăn dần. Dưa nưa có vị bùi, thơm, chua dịu, thường dùng kho cá đồng hoặc ăn kèm cá trê nướng chấm mắm gừng.

Những ngày mưa lạnh, cha tôi thường lấy đĩa dưa nưa đặt bên mâm cơm, thêm chén nước mắm ớt cay nồng và đĩa ớt dầm chua xứ Huế. Bữa ăn chẳng có gì cầu kỳ nhưng luôn đậm đà hương vị quê nhà.

Chén “dưa nưa” muối chua kho cùng cá lóc đồng với nhiều hương vị đặc trưng

Nguyên liệu nấu món canh chột nưa với cá lóc đồng

Theo Báo Tuổi Trẻ