Những phát hiện khảo cổ hé lộ diện mạo Việt Nam xưa

Hé lộ manh mối về đô thị, đời sống xưa

Nhiều phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long, đàn tế Nam Giao, các di tích Champa - Óc Eo và di tích khảo cổ dưới nước giúp bổ sung tư liệu về cấu trúc đô thị, đời sống kinh tế và giao thương trong lịch sử VN. Những kết quả này được TS Hà Văn Cẩn, Viện trưởng Viện Khảo cổ học, đề cập tại Hội thảo Thông báo khảo cổ học toàn quốc lần thứ 61 - năm 2026, diễn ra ngày 15 - 16/10 tại Hà Nội.

Trong lĩnh vực khảo cổ học lịch sử, các nghiên cứu tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội), đàn tế Nam Giao (Thanh Hóa), trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng (Đà Nẵng), cùng khảo sát bằng công nghệ LiDAR tại cố đô Hoa Lư (Ninh Bình), góp phần làm rõ cấu trúc không gian của các trung tâm chính trị, kinh tế và tôn giáo xưa.

Cặp phao thuyền ở Bắc Ninh

Theo TS Hà Văn Cẩn, giá trị của những nghiên cứu này không chỉ nằm ở số lượng hiện vật được phát hiện, mà còn ở khả năng cung cấp cứ liệu để nhận diện diện mạo các đô thị và trung tâm quyền lực cổ.

Với khảo cổ học Champa - Óc Eo, các nghiên cứu tại khu vực Óc Eo - Ba Thê, Gò Tư Trâm (An Giang), Gò Đất Nại và thành Châu Sa (Quảng Ngãi), cùng việc tìm hiểu kỹ thuật dát, bọc vàng trên hạt chuỗi văn hóa Óc Eo, tiếp tục mở rộng hiểu biết về giao lưu văn hóa trong khu vực. TS Cẩn nhấn mạnh lịch sử VN cần được nghiên cứu trong mối liên hệ với lịch sử Đông Nam Á.

Khảo cổ học dưới nước cũng mang lại những tư liệu đáng chú ý, từ di tích Châu Thuận Biển (Quảng Ngãi), cọc gỗ tại hồ phía bắc đền Kiếp Bạc (Hải Phòng) đến cặp phao thuyền Đông Sơn ở Hà Mãn (Bắc Ninh). Những dấu tích này gợi mở hướng nghiên cứu về giao thương đường biển, tuyến vận tải, kỹ thuật đóng thuyền và các cộng đồng thương nhân trong quá khứ.

Mở rộng phương pháp nghiên cứu

TS Phạm Văn Triệu, Trưởng tiểu ban Khảo cổ học lịch sử, cho biết dù số lượng cuộc khai quật quy mô lớn trong lĩnh vực này không nhiều nhưng số lượng tham luận vẫn ổn định. Năm nay, các phát hiện riêng lẻ cũng được chú ý, trong đó có nhóm nghiên cứu về tiền cổ.

Theo ông Triệu, việc phân tích lý - hóa tiền cổ và những hiện vật liên quan giúp đưa ra thêm nhận định về nền kinh tế ở từng thời kỳ, cho thấy khả năng kết hợp khảo cổ học với các ngành khoa học khác.

Mảnh nồi nấu vàng, bạc ở khai quật ở Thành cổ Hà Nội

Cũng tại hội thảo, TS Đỗ Trường Giang, Phó Viện trưởng Viện Khảo cổ học, đề cập yêu cầu đổi mới phương pháp, phát triển nghiên cứu liên ngành và hạ tầng dữ liệu. Ông lưu ý cần bảo tồn bối cảnh khảo cổ, bởi đây là nguồn tư liệu khoa học không thể tái tạo. Việc lựa chọn phạm vi khai quật cần tính đến năng lực xử lý, lưu giữ và nghiên cứu lâu dài.

Theo TS Giang, khảo cổ học không chỉ giúp nhận thức quá khứ mà còn có thể đóng góp cho công tác bảo vệ di sản, quy hoạch, tu bổ và giáo dục cộng đồng. Để phát huy giá trị, kết quả nghiên cứu cần được chuyển thành các sản phẩm phù hợp, từ hồ sơ khoa học, khuyến nghị quản lý đến trưng bày, dữ liệu số và nội dung phổ biến kiến thức.

Theo Báo Thanh Niên