Phát lộ dấu tích 2 công trình phòng thủ thời Nguyễn dưới chân đèo Hải Vân

Mới đây, Ban quản lý di tích và danh thắng thành phố Đà Nẵng cho biết công tác khai quật 2 di tích tại hiện trường đã hoàn thành. Các cơ quan chuyên môn đang chỉnh lý di vật, hoàn thiện báo cáo khoa học, bảo vệ dấu tích đã phát lộ.

Theo nhận định bước đầu của các nhà khoa học, trạm Nam Chơn vốn có chức năng trạm dịch trên tuyến đường Thiên Lý, về sau được củng cố và có thêm chức năng phòng thủ. Đồn Chơn Sảng là công trình quân sự thuộc hệ thống phòng thủ của triều Nguyễn tại Đà Nẵng, góp phần kiểm soát giao thông qua chân đèo Hải Vân.

Dấu tích kiến trúc bằng đá được phát lộ tại khu vực khai quật trạm Nam Chơn (Ảnh: Hưng Lợi).

Hai di tích nằm ở vị trí chiến lược trên tuyến Bắc - Nam, gắn với cụm phòng thủ chân nam đèo Hải Vân và các sự kiện chống liên quân Pháp - Tây Ban Nha tại mặt trận Đà Nẵng giai đoạn 1858-1860. Tuy nhiên, niên đại khởi dựng, quá trình tồn tại và chức năng các bộ phận kiến trúc cần tiếp tục nghiên cứu.

Tại trạm Nam Chơn, 6 hố khai quật với tổng diện tích 300m2 đã làm rõ một số bộ phận quan trọng. Qua khai quật kết hợp khảo sát hiện trạng, công trình được nhận diện có mặt bằng gần hình vuông, kích thước 114x108,5m, bố trí tương đối theo bốn hướng chính.

Bao quanh khu trung tâm là dấu tích tường thành, hào phòng thủ và thành được xây giật cấp bằng kỹ thuật kè đá. Kết quả khai quật cũng làm xuất lộ dấu tích lối vào và tuyến đường rộng khoảng 2,5m, có khả năng kết nối với đường Thiên Lý ở phía tây bắc.

Tại đây, các nhà khảo cổ phát hiện gạch, ngói thời Nguyễn. Khu trung tâm còn có nền lát gạch, bó nền bằng đá và chân tảng kê cột cho thấy từng tồn tại một công trình bên trong trạm. Chức năng, hình thức cụ thể đang được làm rõ.

Cuộc khai quật tại trạm Nam Chơn thu được 904 hiện vật, chủ yếu là vật liệu kiến trúc và đồ gốm có niên đại từ thời Trần đến thời Nguyễn. Các hiện vật phản ánh quá trình cư trú, hoạt động lâu dài tại khu vực, nhưng chưa đủ cơ sở để xác định toàn bộ kiến trúc được xây dựng trong giai đoạn nào.

Phù điêu tượng bằng đá sa thạch được phát hiện tại di tích (Ảnh: Ban quản lý di tích và danh thắng thành phố Đà Nẵng).

Tại đồn Chơn Sảng, diện tích khai quật 300m2 đã làm xuất lộ nền móng kiến trúc trung tâm, hệ thống chân tảng đá kê cột, các cấp nền, cầu thang đá gồm 13 bậc. Bố cục mặt bằng bước đầu cho thấy dấu tích một công trình nhiều gian, tên gọi và chức năng từng bộ phận cần được xác định thêm qua quá trình chỉnh lý.

Đáng chú ý, tại 2 góc phía tây và phía nam của đồn có các cấu trúc bằng đá dạng xoáy trôn ốc. Các nhà nghiên cứu bước đầu cho rằng đây có thể là bộ phận phục vụ quan sát hoặc phòng thủ, song cần thêm bằng chứng để xác định chính xác công năng.

Đoàn khai quật ghi nhận tại đồn Chơn Sảng 60 di vật, gồm vật liệu kiến trúc, đồ gốm và một mảnh phù điêu đá sa thạch. Mảnh phù điêu bước đầu được nhận định có khả năng liên quan đến văn hóa Chămpa. Phát hiện này mở thêm hướng nghiên cứu về lịch sử cư trú, giao lưu văn hóa tại chân đèo Hải Vân, nhưng chưa thể dùng để xác định niên đại công trình quân sự.

Các chuyên gia cho biết giá trị của trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng không chỉ nằm ở dấu tích kiến trúc mà còn ở vị trí trong không gian phòng thủ phía bắc vịnh Đà Nẵng. Khi đặt trong mối liên hệ với Hải Vân quan, thành Điện Hải, thành An Hải, cùng các đồn lũy, pháo đài ven biển, 2 di tích góp phần làm rõ cách tổ chức phòng thủ nhiều lớp của triều Nguyễn tại Đà Nẵng trong thế kỷ XIX.

Theo Ban quản lý di tích và danh thắng thành phố Đà Nẵng, các cơ quan liên quan sẽ bảo vệ hiện trạng, chỉnh lý hiện vật, hoàn thiện báo cáo khoa học, nghiên cứu lập hồ sơ đề nghị xếp hạng 2 di tích này ở cấp thành phố. Việc đánh giá ở cấp độ cao hơn chỉ được xem xét sau khi có đầy đủ kết quả nghiên cứu, tư liệu lịch sử và hồ sơ khoa học.

Theo Báo Dân Trí