Trợ lực cho nghề dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo

Phụ nữ học nghề dệt thổ cẩm tại nhà bà Néang Chanh Ty.

Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Khmer tại xã An Cư xuất hiện từ hàng thế kỷ trước. Trước đây, hầu hết các gia đình trong vùng đều có khung cửi để phụ nữ dệt vải, may trang phục sinh hoạt và lễ hội như sà rông, khăn quàng... Tuy nhiên, có những giai đoạn thăng trầm khiến làng nghề từng đứng trước nguy cơ mai một. Bước ngoặt đánh dấu sự hồi sinh của làng nghề là vào năm 1998, khi Tổ chức CARE của Australia phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh triển khai dự án khôi phục làng nghề.

Đến năm 2002, Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, xã An Cư chính thức được thành lập. Chị Néang Chanh Đa Ty, Giám đốc Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, cho biết từ khi thành lập hợp tác xã, sản phẩm được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng.

Năm 2006, sản phẩm lụa thổ cẩm Văn Giáo được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Năm 2007, nghề dệt thổ cẩm tại xã An Cư được UBND tỉnh công nhận là nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống. Đầu năm 2023, sản phẩm sà rông cùng các mặt hàng thổ cẩm của nghệ nhân Néang Chanh Ty, Phó Giám đốc Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo đã đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh, đồng thời liên tục được vinh danh là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Nam.

Ngày nay, với thương hiệu “Silk Khmer”, sản phẩm thổ cẩm Khmer Văn Giáo có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố và xuất khẩu sang Thái Lan, Campuchia, Lào, Myanmar…

Nét đặc trưng làm nên giá trị độc đáo của thổ cẩm Khmer Văn Giáo là quy trình sản xuất hoàn toàn thủ công. Nghệ nhân Néang Chanh Ty cho biết quy trình dệt gồm 17 công đoạn tỉ mỉ. Từ khâu chọn lựa nguyên liệu tơ tằm, luộc và làm sạch tơ, phơi, sấy, nhuộm tơ cho đến quay tơ, kéo tơ và đưa vào khung dệt đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và bàn tay khéo léo của người thợ.

Không dừng lại ở việc bảo tồn kỹ thuật cổ, các nghệ nhân tại Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo còn đổi mới mẫu mã để phù hợp với thị hiếu hiện đại. Các hoa văn truyền thống được khéo léo kết hợp vào túi xách, ví, áo khoác hay phụ kiện thời trang.

Sự kết hợp tinh tế giữa màu nhuộm tự nhiên và sợi cotton hiện đại giúp rút ngắn thời gian sản xuất nhưng vẫn giữ nét đặc trưng Khmer. Hiện nay, hợp tác xã có hơn 70 khung dệt hoạt động nhộn nhịp, mỗi ngày một thợ lành nghề có thể dệt từ 0,5 - 1m vải tùy theo sự phức tạp của hoa văn.

Bà Néang Chanh Ty, Phó Giám đốc Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo, hướng dẫn phụ nữ xã An Cư các bước dệt thổ cẩm.

Đầu tháng 9/2026, Hội Nông dân tỉnh An Giang phối hợp với Hội Nông dân xã An Cư tổ chức giải ngân 500 triệu đồng từ quỹ hỗ trợ nông dân cho dự án dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo. Nguồn vốn được giải ngân với lãi suất 7,6%/năm, thời hạn 24 tháng. Các hộ thực hiện đóng lãi định kỳ 3 tháng/lần, đồng thời hoàn trả vốn theo kỳ hạn đã thỏa thuận.

Với nguồn vốn được hỗ trợ, các hộ thành viên Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer Văn Giáo có thêm điều kiện đầu tư vào hoạt động sản xuất, mua sắm nguyên vật liệu, trang thiết bị, duy trì và phát triển nghề dệt, từng bước nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế, góp phần giúp hội viên, nông dân có thêm điều kiện phát triển sản xuất, tạo việc làm, tăng thu nhập và ổn định cuộc sống.

Trước đó, UBND xã An Cư phối hợp với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Tịnh Biên tổ chức khai giảng lớp dệt thổ cẩm Khmer cho 25 học viên. Các học viên được bà Néang Chanh Ty trực tiếp hướng dẫn lý thuyết gắn với thực hành các công đoạn của nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

Nội dung đào tạo như lựa chọn nguyên liệu; luộc và làm sạch tơ; ngâm tơ bằng nước vo gạo; phơi, sấy, nhuộm tơ; quay tơ vào ống; kéo tơ vào lượt; luồn tơ vào cây và chuẩn bị tako; đưa từng sợi tơ vào khung dệt, tạo hoa văn và hoàn thiện sản phẩm…

Nghề dệt thổ cẩm Khmer tại xã An Cư không chỉ là di sản văn hóa quý giá cần được gìn giữ mà còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Hiện nay, chính quyền xã An Cư tập trung quảng bá các sản phẩm của làng dệt trong các sự kiện chính trị, văn hóa, các lễ hội, hội chợ…, từng bước đưa sản phẩm đến người tiêu dùng. Đồng thời, phát triển nghề dệt thổ cẩm theo hướng gắn với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước hình thành mô hình du lịch trải nghiệm tại làng nghề kết hợp với trải nghiệm đời sống, văn hóa của đồng bào Khmer.

MINH ĐỨC