Trở thành công dân số

Chị Nguyễn Thị Thu Phương (giữa), ngụ phường Rạch Giá cùng người quen tra cứu thông tin dịch vụ công trực tuyến. Ảnh: CẨM TÚ

Trước đây, khái niệm chuyển đổi số hay công dân số vẫn còn là những thuật ngữ mang tính vĩ mô, chủ yếu xuất hiện trong các văn bản nghị quyết hay hội thảo khoa học. Thế nhưng hiện nay, làn sóng số thay đổi thói quen sinh hoạt của người dân từ thành thị đến nông thôn, một thế hệ công dân số đang hình thành, chủ động và tích cực làm chủ công nghệ để thụ hưởng sự tiện ích.

Chuyển đổi số trước hết là cuộc cách mạng về nhận thức. Người dân từ chỗ e dè, ngại thay đổi vì sợ phức tạp, sợ mất an toàn thông tin, từng bước chuyển sang chủ động tìm tòi, học hỏi kiến thức, trau dồi kỹ năng số. Sự tiện lợi, nhanh chóng và minh bạch chính là động lực thúc đẩy người dân hòa nhập môi trường số. Chuyển đổi số giúp người dân lao động hiệu quả, sống tiện ích hơn. Sự thích ứng của người dân với môi trường số, công nghệ số không dừng lại ở việc tiêu dùng, giải trí mà đi sâu vào mọi hoạt động lao động, sản xuất và tương tác xã hội.

Tại các chợ truyền thống hay các cửa hàng tạp hóa, hình ảnh mã QR đặt bên cạnh rổ rau, sạp thịt trở nên quen thuộc. Người mua chỉ cần quét mã trên điện thoại là giao dịch hoàn tất trong vài giây, không còn cảnh tìm tiền lẻ hay chờ thối tiền thừa. Bà Nguyễn Thị Nhung (57 tuổi), ngụ xã Giồng Riềng cho biết: “Hồi trước thấy mấy đứa cháu bảo dùng mã QR, tôi gạt đi ngay vì mắt kém, lại sợ bị lừa mất tiền trong tài khoản. Sau khi được cháu hướng dẫn cài app ngân hàng, sử dụng vài lần, tôi thấy rất tiện. Đi chợ mua thức ăn cứ quét mã là điện thoại thông báo số tiền vừa chuyển khoản, không lo nhầm lẫn, mất tiền mặt như trước”.

Giờ chỉ với chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, người dân ở xã vùng sâu, vùng xa có thể hoàn thành thủ tục hành chính, đóng tiền điện, tiền nước... tại nhà. Chị Nguyễn Thị Thu Phương, ngụ phường Rạch Giá nói: “Thay vì phải nghỉ làm, xếp hàng cả buổi tại các cơ quan nhà nước, công dân có thể ở nhà thực hiện thủ tục như cấp, đổi hộ chiếu, đăng ký cư trú, tích hợp giấy tờ qua ứng dụng định danh điện tử VNeID”.

Tại các vùng nông thôn, những nông dân số giờ đây đã biết dùng điện thoại thông minh để theo dõi thời tiết, cài đặt hệ thống tưới nước tự động, đưa đặc sản quê hương lên các sàn thương mại điện tử lớn hay livestream bán nông sản trực tiếp trên các nền tảng mạng xã hội. Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, nông dân số chủ động nắm bắt thị trường nhờ dữ liệu số; chuỗi cung ứng từ nông trại đến bàn ăn được rút ngắn nhờ sức mạnh của công nghệ số.

Không còn khoảng cách địa lý, không còn những bỡ ngỡ ban đầu, người dân chủ động dịch chuyển, từng bước thích ứng và trở thành công dân số trong một kỷ nguyên mới. Anh Trương Hoàng Phi, ngụ xã Bình An cho biết: “Nhờ tham gia các lớp tập huấn kỹ năng số do địa phương tổ chức, tôi biết tự quay video và livestream giới thiệu quy trình sản xuất khóm sạch lên mạng xã hội. Kết quả thật bất ngờ khi số lượng đơn hàng lớn đến liên tục. Công nghệ không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản, còn tiếp thêm sự tự tin, vững vàng cho nông dân trong thời đại mới”.

Nếp sống mới thời công nghệ số đang dần hình thành từ những thay đổi rất đỗi quen thuộc hằng ngày, trẻ nhỏ học tập qua màn hình trực tuyến, người lớn đi khám bệnh nhẹ nhàng hơn nhờ thẻ bảo hiểm y tế số hóa trên ứng dụng VssID hay dòng chảy thông tin thông suốt giữa chính quyền và người dân qua các nhóm Zalo cộng đồng là minh chứng rõ nét cho xã hội số toàn diện, nơi người dân là trung tâm của mọi sự phát triển.

Trở thành công dân số không chỉ đơn thuần là biết sử dụng công nghệ còn là câu chuyện thích ứng với môi trường số. Bên cạnh sự tiện lợi, người dân phải đối mặt với không ít thách thức như vấn nạn lừa đảo công nghệ cao, tin giả và nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân… Do vậy, công dân số không chỉ cần kỹ năng sử dụng công nghệ, còn cần trang bị khả năng nhận biết rủi ro, biết cách kiểm chứng thông tin từ các nguồn chính thống, bảo mật thông tin cá nhân để bảo vệ tài khoản cá nhân, ứng xử văn minh trên mạng xã hội.

Nhìn vào sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt của người dân những năm qua có thể thấy tỉnh đang chuyển đổi số đúng hướng, được toàn dân ủng hộ, đồng tình, hưởng ứng. Sự chủ động, nhạy bén và tinh thần học hỏi của mỗi người dân chính là động lực mạnh mẽ nhất để xây dựng xã hội số phát triển toàn diện, nơi không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên công nghệ.

CẨM TÚ