TỪ TRANG BÁO ĐẾN CUỘC SỐNG - Bài 1: Đi tìm những câu chuyện thật

Anh Bùi Trọng Nhân - Phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia - Đài Tiếng nói Việt Nam thường trú tại An Giang trao đổi với nhân vật trong quá trình tác nghiệp tại xã Kiên Lương. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Khi nhiều người còn đang say giấc, những người làm báo đã lên đường đến cơ sở. Họ theo chân cuộc sống để ghi lại những vấn đề dân sinh, phát hiện những câu chuyện đáng suy ngẫm và lan tỏa những giá trị tích cực của xã hội.

Đi để hiểu, nghe để viết

Gần cuối giờ chiều, khi nhiều người chuẩn bị trở về nhà sau một ngày làm việc, điện thoại của anh Nguyễn Thanh Tiến - phóng viên Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang bất ngờ đổ chuông. Đầu dây bên kia là một người dân sống ven sông Hậu với giọng nói đầy lo lắng: “Anh ơi, bờ sông lại sạt lở rồi, đất đang nứt thêm...”.

Chưa đầy một giờ sau, anh Tiến đã có mặt tại hiện trường. Bên mép sông, một mảng đất lớn vừa đổ sụp xuống dòng nước đục ngầu. Nhiều người dân đứng nhìn những vết nứt đang tiếp tục bò dài trên mặt đất, thấp thỏm lo sạt lở tiếp tục ăn sâu vào bờ sông.

Anh Tiến không vội giơ máy ảnh hay mở sổ ghi chép. Thay vào đó, anh đi dọc khu vực sạt lở, ghé từng nhà dân để hỏi chuyện. Có người kể đêm qua đang ngủ thì nghe tiếng động lớn như ai đào đất dưới nền nhà. Một cụ già nói đã nhiều đêm thức trắng vì lo đất tiếp tục sụp xuống. Một vài gia đình đã chuẩn bị sẵn đồ đạc để bất cứ lúc nào cũng có thể di dời. “Điều người dân cần không chỉ là một bản tin ghi nhận sự việc. Họ muốn có người lắng nghe và phản ánh đúng những gì họ đang trải qua. Có những vấn đề nhìn trên giấy tờ rất đơn giản, nhưng khi đến tận nơi mới thấy phía sau đó là biết bao câu chuyện của người dân. Muốn có thông tin chính xác thì chúng tôi phải đi thực tế, gặp nhân vật, nghe nhiều chiều và tự mình kiểm chứng”, anh Tiến nói.

13 năm làm nghề, bước chân của anh Tiến đã đi qua nhiều vùng quê, biên giới, miền núi của An Giang. Những chuyến công tác bắt đầu từ sáng sớm và kết thúc lúc tối mịt trở nên quen thuộc. Nhiều lần bám hiện trường sạt lở, tác nghiệp vùng xa, trên đường mưa bất chợt, chiếc áo mưa không ngăn hết những đợt gió lạnh tạt vào người. Nhiều bữa cơm ăn vội bên đường để kịp theo dòng sự kiện. Những chuyến đi ấy giúp anh chạm đến những câu chuyện chân thật nhất của cuộc sống.

Sau những lần đi cơ sở, trong danh bạ của anh Tiến có hàng chục số điện thoại của trưởng ấp, nông dân, chủ ghe chở hàng, cán bộ cơ sở... Họ trở thành những “cộng tác viên đặc biệt”, những người đầu tiên gọi điện khi địa phương xuất hiện vấn đề cần phản ánh. Từ những cuộc gọi ấy, nhiều đề tài đã hình thành: Một điểm sạt lở, một công trình chậm tiến độ, một tuyến đường xuống cấp hay một mô hình sản xuất hiệu quả. Cuộc sống luôn vận động từng ngày và người làm báo phải có mặt ở nơi cuộc sống đang diễn ra.

Suy nghĩ ấy cũng là điều chúng tôi thường nghe từ anh Bùi Trọng Nhân - phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia - Đài Tiếng nói Việt Nam thường trú tại An Giang. Mỗi lần gọi điện cho anh Nhân, hiếm khi đầu dây bên kia có sự yên tĩnh. Khi là tiếng xe tải trên quốc lộ, lúc là tiếng sóng biển, có khi lại là âm thanh từ một công trường đang thi công. Dường như phần lớn thời gian của anh đều ở ngoài hiện trường - nơi những câu chuyện báo chí bắt đầu.

Với anh Nhân, từ giao thông, hạ tầng đến những câu chuyện dân sinh, ở đâu có vấn đề của người dân, ở đó có đề tài báo chí. Nguồn tin có thể bắt đầu từ một cuộc gọi của độc giả, một phản ánh trên mạng xã hội hay một chi tiết nhỏ bắt gặp trong quá trình tác nghiệp. “Tôi thường tự hỏi vấn đề đó ảnh hưởng tới ai, có đáng để xã hội quan tâm hay không. Nếu câu trả lời là có, tôi sẽ tìm cách đi sâu hơn”, anh Nhân chia sẻ.

Theo anh Nhân, phần đáng giá nhất của một tác phẩm báo chí nhiều khi không nằm trong những con số hay văn bản hành chính, mà hiện diện trong những cuộc trò chuyện và trên gương mặt của những người đang trực tiếp chịu tác động bởi một vấn đề nào đó. Trong những năm tác nghiệp trên địa bàn An Giang, anh Nhân nhiều lần day dứt trước ánh mắt đầy bất an của ngư dân vùng biển Tây Nam khi nhắc đến tình trạng tranh chấp ngư trường. Chính những trăn trở ấy đã đưa anh lên những chuyến tàu ra khơi để tìm hiểu tận cùng câu chuyện. Trên con tàu chòng chành giữa sóng gió, máy ghi âm phải bọc kín trong túi nylon, máy ảnh luôn “ôm” sát người để tránh nước biển. Từ những ghi chép giữa trùng khơi ấy, tác phẩm báo chí ra đời, phản ánh một góc khuất của đời sống ngư dân và góp thêm tiếng nói để những vấn đề từ thực tiễn được quan tâm, nhìn nhận đầy đủ hơn.

Ngày nay, công nghệ đã thay đổi rất nhiều cách làm báo. Người làm báo có thể vừa viết vừa chụp ảnh, quay video và truyền tin gần như tức thời. Nhưng có một điều chưa bao giờ thay đổi: Con đường đi đến một tác phẩm báo chí vẫn bắt đầu từ cuộc sống. “Càng đi nhiều, tôi càng nhận ra những câu chuyện đáng kể nhất thường nằm trong chính đời sống hằng ngày. Nhiệm vụ của người làm báo là phải đủ kiên nhẫn để lắng nghe và đủ trách nhiệm để kể lại một cách trung thực”, anh Nhân nói.

Phóng viên Bùi Trọng Nhân trao đổi với nhân vật trong quá trình tác nghiệp tại hiện trường. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Từ những ghi chép đời thường

Bên cạnh những vấn đề nóng, nhiều đề tài báo chí được khơi gợi từ những câu chuyện đời thường, những chi tiết được người làm báo gom nhặt qua mỗi chuyến đi cơ sở. Với nhà báo Đặng Bích Linh - phóng viên Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang, nhiều câu chuyện lại bắt đầu từ những ghi chép bình dị trong cuốn sổ tay đã theo chị hơn 17 năm làm nghề. Trong chiếc ba lô tác nghiệp quen thuộc, ngoài máy ảnh và máy tính xách tay, chị luôn mang theo một cuốn sổ tay dày cộm. Lật lại các trang của cuốn sổ, chị Linh cười nói: “Tôi ghi lại đủ thứ chuyện từ giá lúa tăng giảm, địa chỉ một hộ dân khó khăn đến một câu nói khiến chị suy nghĩ sau cuộc phỏng vấn. Nhiều khi chỉ một dòng ghi chép rất ngắn hôm nay lại trở thành khởi nguồn cho một bài báo nhiều tháng sau”.

Nhiều năm theo dõi lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, chị duy trì liên lạc với nông dân, hợp tác xã và cán bộ cơ sở. Một cuộc điện thoại báo tin lúa được mùa, câu chuyện về giá vật tư tăng cao hay những đổi thay trong đời sống người dân đều có thể trở thành khởi nguồn cho một đề tài mới.

Nhắc đến những chuyến đi đáng nhớ, chị dừng lại khá lâu ở trang sổ ghi dòng chữ được khoanh tròn “Miệt Thứ - hạn mặn”. Đó là chuyến tác nghiệp về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với người dân vùng cuối nguồn. Giữa trưa nắng gay gắt, trên đường tìm gặp các hộ dân chịu ảnh hưởng bởi hạn hán và xâm nhập mặn, chị không may gặp tai nạn giao thông. Chiếc xe ngã xuống đường. Những người dân gần đó chạy đến giúp đỡ, dựng xe rồi đưa chị vào mái chòi nghỉ chân giữa cánh đồng.

Dưới mái chòi đơn sơ ấy, câu chuyện nghề báo bắt đầu theo cách rất đặc biệt. Người dân kể cho chị nghe về những con kênh cạn nước, những vụ lúa thất bát, những vuông tôm lao đao vì hạn mặn. Sau lần trò chuyện tưởng như tình cờ đó, loạt bài “Làm nông thời biến đổi khí hậu” ra đời và đoạt giải C giải báo chí viết về tam nông do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức năm 2021. “Điều tôi nhớ nhất không phải giải thưởng mà là hình ảnh người dân vẫn kiên trì bám đất, bám nghề giữa muôn vàn khó khăn”, chị Linh chia sẻ.

Từ những điểm sạt lở ven sông, những cánh đồng xa xôi vùng Miệt Thứ hay những chuyến đi giữa trùng khơi, hành trình của người làm báo có thể khác nhau về địa điểm và đề tài. Nhưng điểm gặp nhau vẫn là khát vọng đi tìm những câu chuyện thật.

Mặt trời dần khuất sau hàng cây ven sông Hậu. Trên đường trở về sau một chuyến tác nghiệp, điện thoại của anh Nguyễn Thanh Tiến lại sáng lên. Đầu dây bên kia là một người dân ở địa phương khác. Dường như lại có một câu chuyện mới đang chờ được kể. Một chuyến đi mới sắp bắt đầu. Và từ những chuyến đi ấy, những trang báo tiếp tục được viết nên để trở về phục vụ chính cuộc sống.

(Còn tiếp)

TÚ MINH - BẢO TRÂN