Vì sao gọi là dép Lào?

Nhắc đến đôi dép Lào, ký ức tuổi thơ của biết bao thế hệ người Việt lại ùa về với hình ảnh quen thuộc của ông, của bố trong đôi dép quai chữ Y siêu bền bỉ. Từ những đôi dép đúc cao su nguyên khối ngày xưa cho đến phiên bản đầy màu sắc trên các sàn thương mại điện tử hiện nay, chúng vẫn luôn là người bạn đồng hành không thể thiếu trong cuộc sống thường ngày.

Thế nhưng, bạn có bao giờ tự hỏi món đồ “quốc dân” này thực chất đến từ đâu và tại sao nó lại sở hữu cái tên vô cùng đặc biệt? Cùng chia sẻ kiến thức để lật mở những sự thật thú vị phía sau món đồ thân thuộc này.

Vì sao gọi là dép Lào?

Mặc dù mang tên “dép Lào”, đến nay chưa có tài liệu nào cho thấy tên gọi này phản ánh nguồn gốc hay nơi sản xuất của loại dép. Theo cách lý giải phổ biến, sau năm 1975, nhiều người Lào sang các tỉnh miền Trung như Nghệ An, Quảng Trị buôn bán. Họ thường đi dép xỏ ngón, thậm chí có người còn bán loại dép này, nên người dân địa phương quen gọi là “dép Lào”. Theo thời gian, cách gọi ấy lan rộng ra khắp cả nước.

Bên cạnh đó, còn có một cách giải thích khác mang tính dân gian. Sau năm 1975, nhiều đoàn xe từ Việt Nam quá cảnh qua Lào để mua dép xỏ ngón mang về bán, từ đó cái tên “dép Lào” dần hình thành. Dù theo cách hiểu nào thì đây cũng chỉ là tên gọi dân gian, không phản ánh xuất xứ của sản phẩm.

Ngoài được biết đến rộng rãi với tên gọi dép Lào, loại dép xỏ ngón còn được người Việt gọi là dép tông. Tên gọi “tông” được cho là bắt nguồn từ từ “tong” trong tiếng Pháp, dùng để chỉ kiểu dép xỏ ngón quen thuộc.

Những đôi dép Lào ngày nay được bán trên nhiều sàn thương mại điện tử. (Ảnh minh họa: Vietnam Mart)

Tên gọi đa dạng trên thế giới

Trên thế giới, tùy thuộc vào mỗi quốc gia và ngôn ngữ, đôi dép có thiết kế đơn giản này lại mang những cái tên vô cùng phong phú. Ở Nhật Bản, kiểu dép truyền thống tương tự được gọi là “zōri”. Có lẽ loại dép này được nhập khẩu vào Ba Lan nên nước này gọi chúng là “japonki”, người dân Croatia gọi là “japanke”, người Bulgaria gọi là “djapanki”, người dân New Zealand gọi là “jandals”.

Tại Ukraine và Nga, loại dép này có tên là “vietnamki”, do một thời gian dài dép xỏ ngón xuất khẩu từ Việt Nam khá phổ biến tại đây.

Ngoài ra, nhiều quốc gia cũng có tên gọi riêng cho loại dép xỏ ngón như “infradito” (Italy), “chancleta” (Tây Ban Nha), “chinelo” (Bồ Đào Nha), “sayonares” (Hy Lạp), “parmak arası terlik” (Thổ Nhĩ Kỳ), “slap” (Rumani) hay “varvassandaali” (Phần Lan).

Ở Anh, Đức, Mỹ, Thụy Điển, dép xỏ ngón gọi chung là “flip-flops”, lấy theo âm thanh phát ra khi đế dép chạm vào gót chân lúc di chuyển.

Có phải dép xỏ ngón xuất hiện từ thời Ai Cập cổ đại?

Trong bài viết của tác giả Meredith Shelby trên trang blog của thư viện đại học Johns Hopkins (Mỹ), dép tông đã có từ hàng nghìn năm trước và được khai quật từ các di chỉ cổ trên nhiều lục địa. Tuy nhiên, có nhiều nhà nghiên cứu cho rằng loại dép này trở nên nổi tiếng nhờ người Ai Cập cổ đại.

Trong cuốn Manners and Customs of the Ancient Egyptians (tạm dịch: Phong tục và tập quán của người Ai Cập cổ đại), nhà Ai Cập học Sir John Gardner Wilkinson đã giới thiệu những hình khắc chữ tượng hình mô tả các thợ làm dép ở thành Thebes.

Các đôi sandal của người Ai Cập được tìm thấy có niên đại khoảng 4.000 năm, thuộc giai đoạn khoảng 2050–1800 trước Công nguyên. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng dép xỏ ngón có thể đã xuất hiện sớm hơn, từ khoảng năm 3100 trước Công nguyên, khi Thượng và Hạ Ai Cập được hợp nhất.

Những đôi dép thời kỳ đầu có thiết kế khá đơn giản, thường được làm từ cỏ Halfa (Desmostachya bipinnata), giấy cói hoặc lá cọ đan. Người Ai Cập chủ yếu đi dép khi ra ngoài và thường cởi dép khi vào nhà.

Dép cũng phản ánh địa vị xã hội. Ban đầu, phần lớn người Ai Cập đi chân trần, nhưng về sau dép trở thành biểu tượng của các pharaoh và tầng lớp giàu có.

Một đôi dép xỏ ngón tuyệt đẹp đã được tìm thấy trong số các đồ tùy táng của vua Tutankhamun. Nhà Ai Cập học, Giáo sư Salima Ikram của Đại học Mỹ ở Cairo (AUC) cho biết: “Một số đôi dép của vua Tutankhamun được trang trí bằng các mảnh vàng, vỏ cây bạch dương, xương và có thể cả những mảnh thủy tinh khảm để tạo nên những đôi dép sang trọng và lộng lẫy”.

Ngày nay, dép xỏ ngón là một trong những loại dép phổ biến nhất thế giới, được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Dù vật liệu đã chuyển từ cỏ, giấy cói hay lá cọ sang cao su và các vật liệu tổng hợp, cấu trúc cơ bản của dép xỏ ngón vẫn gần như được giữ nguyên qua hàng nghìn năm.

Theo VTC News