5 cơn bão cấp 5 trong chưa đầy 8 tháng, có chuyện gì với mùa bão 2026?

Năm 2026 chưa phá kỷ lục về tổng số bão cấp 5 của năm 1997, nhưng đang vượt kỷ lục về tốc độ xuất hiện trong cùng thời điểm của năm - Ảnh: Gallo Images

Tuần qua, siêu bão Dolphin đã đạt cường độ cấp 5, trở thành cơn bão cấp 5 thứ năm trên toàn cầu trong năm 2026. Dữ liệu của Hệ thống Tư vấn và Điều phối thảm họa toàn cầu (GDACS), dựa trên dữ liệu của JTWC, cho thấy Dolphin từng đạt sức gió khoảng 269-287km/h, tương đương cấp 5 trên thang Saffir-Simpson.

Điều khiến giới khoa học chú ý không chỉ là sức mạnh của Dolphin mà còn nằm ở thời điểm nó xuất hiện. Năm 1997 hiện vẫn giữ kỷ lục với 12 xoáy thuận nhiệt đới đạt cấp 5 tương đương trên toàn cầu. Tuy nhiên, cơn cấp 5 đầu tiên của năm đó chỉ xuất hiện vào tháng 8, trong khi năm 2026 đã ghi nhận cơn thứ năm từ trước thời điểm này.

El Niño mạnh có thể đang tạo điều kiện cho các cơn bão mạnh lên

Một trong những yếu tố được đặc biệt quan tâm là El Niño, hiện tượng khí hậu xảy ra khi nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo cao hơn mức trung bình, kéo theo những thay đổi lớn trong hệ thống khí quyển toàn cầu.

Theo Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc NOAA, El Niño đang tiếp tục mạnh lên trong năm 2026. Dự báo tháng 7 cho thấy có 81% khả năng El Niño đạt mức "rất mạnh" trong giai đoạn tháng 10-12, đồng thời có khả năng nằm trong nhóm những sự kiện mạnh nhất kể từ năm 1950.

Đến giữa tháng 8, dự báo thậm chí còn được nâng lên: các nhà dự báo Mỹ nhận định xác suất El Niño rất mạnh vào mùa thu và mùa đông 2026-2027 đã vượt 90%, trong đó có 69% khả năng cường độ trong giai đoạn tháng 10-12 đạt mức lịch sử.

El Niño có thể làm thay đổi vị trí và điều kiện hình thành của các xoáy thuận nhiệt đới. Tại Thái Bình Dương, những thay đổi về nhiệt độ đại dương và gió có thể tạo môi trường thuận lợi hơn cho một số hệ thống bão phát triển và tăng cường độ.

Dolphin là một ví dụ rõ ràng. Dữ liệu GDACS cho thấy cơn bão tăng cường rất nhanh: từ cấp 1 ngày 28/07 lên cấp 5 vào ngày 30/07, sau đó duy trì cường độ cấp 5 trong nhiều ngày trước khi suy yếu.

Trước đó, siêu bão Sinlaku cũng gây chú ý khi đạt cường độ tương đương cấp 5 theo đánh giá của JTWC vào tháng 4. NASA cho biết khi đổ bộ vào quần đảo Bắc Mariana, Sinlaku vẫn là một cơn bão cấp 4 mạnh với sức gió duy trì khoảng 150 dặm/giờ và gây thiệt hại đáng kể.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không thể chỉ dựa vào số lượng bão cấp 5 để kết luận biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp. Cường độ và số lượng bão trong từng năm chịu ảnh hưởng đồng thời của nhiệt độ đại dương, El Niño/La Niña, gió đứt theo chiều thẳng đứng, độ ẩm và nhiều yếu tố khí quyển khác.

Điều đáng chú ý hơn là năm 2026 vẫn còn nhiều tháng hoạt động bão phía trước. Nếu El Niño tiếp tục mạnh lên như dự báo, giới khoa học sẽ theo dõi sát diễn biến của các xoáy thuận nhiệt đới trong những tháng cuối năm để xem liệu tốc độ xuất hiện bão cấp 5 có tiếp tục duy trì hay không.

Nói cách khác, năm 2026 chưa phá kỷ lục về tổng số bão cấp 5 của năm 1997, nhưng đang vượt kỷ lục về tốc độ xuất hiện trong cùng thời điểm của năm. Đây là lý do mùa bão năm nay đang trở thành một chủ đề đáng theo dõi đối với các nhà khí tượng học và khoa học khí hậu.

Việt Nam cũng cần lưu ý trước mùa bão 2026

Diễn biến bão trên Tây Bắc Thái Bình Dương trong năm 2026 cũng là vấn đề đáng chú ý đối với Việt Nam. Theo nhận định của cơ quan khí tượng, từ tháng 8 đến tháng 10-2026, hiện tượng El Niño được dự báo tiếp tục duy trì và có xu hướng mạnh lên, với xác suất đạt mức mạnh đến rất mạnh khoảng 90%.

Tại Biển Đông, các cơ quan khí tượng Việt Nam dự báo trong giai đoạn tháng 8-10 có khoảng 4-5 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới, thấp hơn mức trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, số lượng ít hơn không đồng nghĩa với nguy cơ thấp hơn, bởi vẫn có khả năng xuất hiện những cơn bão mạnh, thậm chí rất mạnh vào cuối mùa.

Thực tế, mùa bão 2026 tại Việt Nam đã bắt đầu từ đầu tháng 7 với cơn bão đầu tiên ảnh hưởng khu vực Bắc Bộ. Trong khi đó, siêu bão Dolphin dù không đi vào Biển Đông vẫn làm gia tăng gió Tây Nam và sóng lớn trên vùng biển Việt Nam do hoàn lưu rộng của hệ thống bão.

Điều này cho thấy tác động của một siêu bão không nhất thiết chỉ nằm ở khu vực nó đổ bộ. Một hệ thống bão mạnh và có vòng đời dài có thể tạo ra những ảnh hưởng xa hàng nghìn kilomet thông qua hoàn lưu, gió mạnh, sóng lớn và sự gia tăng hơi ẩm.

Với Việt Nam, không nên chỉ quan tâm đến số lượng bão mà cần đặc biệt theo dõi cường độ, hướng di chuyển và lượng mưa mà từng hệ thống có thể mang lại.

Theo Báo Tuổi Trẻ