Phát hiện bướm đêm dùng "vũ khí" kỳ lạ chống dơi săn mồi

Một con dơi đang đuổi theo một con bướm đêm - Ảnh: MICHAEL DURHAM/MINDEN PICTURES

Nghiên cứu mới cho thấy cơ chế phòng vệ kỳ lạ này xuất hiện độc lập tới 7 lần trong khoảng 30 triệu năm, với ít nhất ba cách tạo âm thanh khác nhau, theo trang ScienceAlert ngày 4/11.

Nhóm nghiên cứu thuộc Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Florida (Mỹ) đã phân tích cấu trúc cơ quan sinh dục của nhiều loài bướm đêm diều hâu đực, qua đó xác định các bộ phận tạo ra âm thanh siêu âm.

Dơi thường săn mồi trong bóng tối bằng cách phát sóng âm và thu nhận tiếng vang phản hồi để xác định vị trí con mồi.

Để thoát khỏi kẻ săn mồi, một số loài bướm đêm đã phát triển cơ chế tạo âm thanh bằng cách cọ xát các bộ phận cơ thể với nhau, tương tự như tiếng kêu của dế khi cọ xát cánh hoặc tiếng rít của nhện khi cọ xát chân vào nhau.

Ở bướm đêm diều hâu đực, những chiếc vảy chuyên biệt trên cấu trúc cơ quan sinh dục được cọ xát với các bề mặt biến đổi ở bụng.

Nhóm nghiên cứu phát hiện ba cơ chế để bướm đêm tạo ra âm thanh từ cơ quan sinh dục, gồm cọ xát vảy với vảy, vảy với gai nhỏ và vảy với những nốt lồi li ti trên bụng.

Mỗi cơ chế tạo ra kiểu sóng siêu âm khác nhau. Một số loài phát ra âm thanh ngắn, ngắt quãng, trong khi những loài khác tạo chuỗi âm thanh kéo dài hơn.

Khi đối chiếu các đặc điểm giải phẫu và âm thanh với cây phả hệ của loài bướm đêm, các nhà khoa học nhận thấy khả năng này đã hình thành độc lập tới 7 lần trong 30 triệu năm qua, thay vì được di truyền từ một tổ tiên chung có khả năng phát ra âm thanh.

Tuy nhiên, không phải mọi kiểu âm thanh đều có khả năng gây nhiễu hệ thống định vị bằng tiếng vang của dơi. Những âm thanh kéo dài có đặc điểm phù hợp hơn với khả năng làm gián đoạn sóng siêu âm mà dơi sử dụng để săn mồi.

Các nhà khoa học cũng đưa ra một số giả thuyết khác về công dụng của cơ chế này.

Những âm thanh ngắn có thể khiến dơi giật mình khi tiếp cận con mồi, tạo cơ hội cho bướm trốn thoát. Chúng cũng có thể mô phỏng tín hiệu cảnh báo của những loài bướm không ngon hoặc có độc, khiến dơi tránh tấn công.

Ngoài ra, sự đa dạng trong âm thanh ở một số loài có thể liên quan đến việc nhận diện đồng loại trong quá trình giao phối, dù giả thuyết này vẫn cần được kiểm chứng.

Phát hiện cho thấy áp lực săn mồi có thể thúc đẩy các loài tiến hóa những cơ chế phòng vệ tương tự nhiều lần, ngay cả khi chúng phải tận dụng những bộ phận cơ thể ít ngờ tới.

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B.

Theo Báo Tuổi Trẻ