Bác sĩ Bạch Mai cảnh báo cách ăn của nhiều người “tiếp tay” cho ung thư

Sát thủ thầm lặng khiến hơn 14.000 người Việt tử vong mỗi năm

Ung thư dạ dày từ lâu không còn là bệnh hiếm. Theo số liệu năm 2020, toàn cầu ghi nhận khoảng 1 triệu ca mắc mới và hơn 750.000 ca tử vong do ung thư dạ dày, xếp thứ 5 về tỷ lệ mắc và thuộc nhóm hàng đầu về tử vong do ung thư.

Tại Việt Nam, gánh nặng bệnh tật do ung thư dạ dày cũng rất đáng chú ý. Ung thư dạ dày đứng thứ 4 về số ca mắc và thứ 3 về tử vong trong các loại ung thư.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long - Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những lý do khiến căn bệnh này nguy hiểm là đặc điểm tiến triển âm thầm ở giai đoạn sớm.

PGS.TS.BS Nguyễn Công Long - Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: BSCC).

Ung thư dạ dày giai đoạn sớm được hiểu là khi tổn thương ác tính còn khu trú ở lớp niêm mạc hoặc dưới niêm mạc, chưa xâm lấn sâu và chưa di căn xa. Ở giai đoạn này, tiên lượng điều trị rất khả quan. Một số trường hợp có thể được can thiệp qua nội soi dạ dày, giúp bảo tồn dạ dày và duy trì chất lượng sống.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng.

“Người bệnh có thể chỉ thấy đầy bụng nhẹ, khó tiêu, ợ hơi, nóng rát vùng thượng vị, ăn nhanh no hoặc mệt mỏi thoáng qua. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với viêm dạ dày hay rối loạn tiêu hóa thông thường. Nhiều người tự mua thuốc điều trị, thấy đỡ là yên tâm mà không đi khám”, BS Long chia sẻ.

Hình ảnh ung thư dạ dày giai đoạn sớm (Ảnh: Mạnh Quân).

Từ thực tế lâm sàng, theo BS Long, không ít trường hợp khi đến viện đã có dấu hiệu sụt cân rõ rệt, thiếu máu, đau kéo dài nhiều tuần, đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu. Khi đó, khối u thường đã tiến triển sang giai đoạn muộn hơn, việc điều trị phức tạp và tiên lượng xấu hơn nhiều so với giai đoạn sớm.

Ung thư dạ dày có xu hướng gặp nhiều ở nam giới hơn nữ giới, với tỷ lệ khoảng 2:1. Đỉnh tuổi mắc bệnh thường từ 60 đến 80 tuổi. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng ghi nhận một số trường hợp xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn, đặc biệt trong bối cảnh lối sống thay đổi.

Theo BS Long, nội soi tiêu hóa vẫn là phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư dạ dày giai đoạn sớm. Việc phát hiện sớm giúp tăng đáng kể khả năng điều trị khỏi, đồng thời giảm gánh nặng kinh tế và tâm lý cho người bệnh.

Gu ăn uống của nhiều người Việt “tiếp tay” cho ung thư

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc ung thư dạ dày ở mức trung bình cao trong khu vực Đông Nam Á. Bên cạnh yếu tố vi khuẩn Helicobacter pylori (HP), chế độ ăn uống và lối sống đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

HP được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư nhóm 1 đối với dạ dày. Vi khuẩn này gây viêm dạ dày mạn tính kéo dài. Theo thời gian, quá trình viêm có thể dẫn đến teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư biểu mô tuyến.

Tuy nhiên, không phải mọi người nhiễm HP đều tiến triển thành ung thư. Nguy cơ gia tăng khi có sự kết hợp của nhiều yếu tố khác, đặc biệt là thói quen ăn uống.

Theo ThS.BS Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, chế độ ăn nhiều muối là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Thực phẩm ướp muối, lên men, xông khói, thịt cá muối, dưa muối, thực phẩm chứa nitrit và nitrosamine có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

Bác sĩ Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai (Ảnh: Mạnh Quân).

Trong văn hóa ẩm thực Việt Nam, ăn mặn và sử dụng các món muối chua là thói quen phổ biến. Nhiều gia đình thường xuyên dùng dưa muối, cà muối, cá khô, thịt ướp mặn, đồ hun khói hoặc đồ nướng cháy cạnh. Khi sử dụng kéo dài, các yếu tố này có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày và làm tăng nguy cơ hình thành tế bào ác tính.

“Bên cạnh đó, chế độ ăn ít rau xanh và trái cây tươi cũng là vấn đề đáng lưu ý. Rau quả chứa nhiều chất chống oxy hóa, vitamin và chất xơ có vai trò bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Việc thiếu hụt những thành phần này làm giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể”, BS Phương phân tích.

Thói quen ăn cay, mặn…có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày (Ảnh: Getty).

Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ độc lập. Người đang hút thuốc có nguy cơ ung thư dạ dày cao hơn khoảng 30% đến 50% so với người không hút. Rượu bia sử dụng nhiều cũng góp phần làm tăng nguy cơ, đặc biệt khi đi kèm hút thuốc và nhiễm HP.

Ngoài ra, béo phì, hội chứng chuyển hóa và trào ngược dạ dày thực quản được ghi nhận liên quan nhiều hơn đến ung thư vùng tâm vị (vị trí nối giữa thực quản và dạ dày).

Theo BS Phương, điều đáng lo ngại là nhiều yếu tố nguy cơ kể trên lại xuất phát từ những thói quen tưởng chừng rất bình thường trong đời sống hàng ngày.

“Ăn mặn lâu năm, thường xuyên dùng đồ muối chua, đồ nướng cháy cạnh, hút thuốc, uống rượu bia… nếu kéo dài trong nhiều năm sẽ làm tăng nguy cơ. Khi các yếu tố này kết hợp với nhiễm HP hoặc viêm dạ dày mạn tính, nguy cơ càng cao hơn”, BS Phương nhận định.

Lời khuyên phòng ngừa ung thư dạ dày

Theo BS Phương, ung thư dạ dày không phải là bệnh không thể phòng ngừa. Điều quan trọng là nhận diện nhóm nguy cơ và tầm soát kịp thời.

Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, đặc biệt là người thân bậc một, có nguy cơ cao hơn. Người có viêm teo niêm mạc dạ dày mạn tính, dị sản ruột, loạn sản, polyp tuyến hoặc đã từng phẫu thuật cắt dạ dày do bệnh lành tính cũng thuộc nhóm cần theo dõi định kỳ.

Theo BS Phương, thay đổi thói quen ăn uống và chủ động tầm soát định kỳ là cách thiết thực nhất để giảm nguy cơ và không đánh mất cơ hội điều trị sớm (Ảnh: Mạnh Quân).

Người trên 40 tuổi, đặc biệt khi có các triệu chứng kéo dài như đau vùng thượng vị nhiều tuần, ăn nhanh no, sụt cân không rõ nguyên nhân, thiếu máu, đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu nên nội soi sớm.

“Nội soi định kỳ giúp phát hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư giai đoạn sớm khi khả năng điều trị còn rất tốt. Đây là chìa khóa để giảm tỷ lệ tử vong”, BS Phương nhấn mạnh.

Về dự phòng, các khuyến cáo bao gồm điều trị triệt để HP khi có chỉ định, giảm ăn mặn, hạn chế thực phẩm muối, xông khói, nướng cháy, tăng rau xanh và trái cây tươi, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý.

Ung thư dạ dày nguy hiểm không chỉ vì diễn tiến nhanh ở giai đoạn muộn, mà vì nó có thể tồn tại âm thầm trong nhiều năm mà không gây chú ý.

Theo BS Phương, thay đổi thói quen ăn uống ngay và chủ động tầm soát định kỳ là cách thiết thực nhất để giảm nguy cơ và không đánh mất cơ hội điều trị sớm.

Khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường dù nhỏ, việc thăm khám kịp thời có thể tạo ra khác biệt lớn. Với ung thư dạ dày, sự chủ động chính là yếu tố quyết định để không bỏ lỡ “thời gian vàng” trong phòng ngừa và điều trị.

Theo Báo Dân Trí