Bao giờ người dân Xẻo Rô hết khổ vì ô nhiễm?

Phía trước cơ sở chế biến thức ăn thủy sản Kiên Giang. Ảnh: BẢO TRÂN

Ngồi trước hiên nhà, xung quanh là 2 chiếc quạt gió quay hết công suất, ông Đỗ Văn Bảy, ngụ ấp Xẻo Rô, xã An Biên vẫn không xua được sự mệt mỏi. Trưa nắng gắt, nhưng thứ khiến ông khó chịu hơn là mùi hôi dai dẳng bủa vây quanh căn nhà. Ông Bảy ngao ngán nói: “Gia đình tôi sống ở đây từ thời ông bà, nhưng hơn 10 năm nay mới bị mùi hôi hành dữ vậy. Giờ đang gió Nam nên còn đỡ, chứ những lúc khác, mùi hôi chịu không nổi. Nặng nhất là sáng sớm với chiều tối, lúc họ mở hầm nhập nguyên liệu, rồi xả ra… Lo nhất là mấy đứa nhỏ lớn lên trong môi trường ô nhiễm sẽ không tốt”.

Nhiều hộ dân trong khu vực cũng chịu cảnh tương tự. Nhà nằm sát cơ sở, anh Phan Thanh Nhân chia sẻ: “Có bữa đang ăn tôi phải buông đũa vì mùi hôi xộc lên là nuốt không nổi”. Anh Nhân vừa nói vừa chỉ tay lên mái tole đã bắt đầu rỉ sét: “Mái tole hư nhanh lắm. Sáng sớm với chiều tối, sương xuống mù mịt, đục ngầu”. Ngồi bên cạnh, vợ anh tiếp lời: “Bà con tới chơi ai cũng khen nhà đẹp mà hôi quá chịu không nổi, đồ đạc trong nhà đều ám mùi”.

Về đây lập nghiệp khoảng 3 năm, anh Phan Thanh Nhân vẫn chưa quên câu chuyện khiến anh ám ảnh đến giờ. Những ngày đầu mới đến, chưa nắm rõ tình trạng nguồn nước, anh vớt ốc dưới mương gần cơ sở mang về làm thức ăn cho cua. “Không lâu sau, cả vuông cua chết sạch. 6 ngày tôi mới dọn hết số cua chết”, anh Nhân kể, giọng còn nặng trĩu. Chỉ tay ra phía sau nhà, hơn 10 công ruộng được quy hoạch chuyển sang nuôi tôm, anh Nhân nói: “Ở đây, bà con lúc nào cũng thấp thỏm, cây lúa còn chịu được, chứ cua, tôm thì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước mà nước như vầy ai dám thả. Thấy nhiều hộ xung quanh thua lỗ rồi nên ai cũng dè dặt”.

Cơ sở chế biến thức ăn thủy sản Kiên Giang tại tổ 7, ấp Xẻo Rô, đi vào hoạt động từ năm 2015. Khuôn viên được xây dựng khá kín, bao quanh bằng hàng rào. Bên ngoài cơ sở không treo bảng hiệu. Bên trong, tiếng máy móc vận hành liên tục, xe tải chở nguyên liệu, đầu vỏ tôm, nang mực, ghẹ được đưa vào tấp nập. Ngay trước khu nhà xưởng là kênh Bàu Môn đã chuyển sang màu nâu đen, nổi bọt trắng.

Từ năm 2016, 49 hộ dân thuộc 5 ấp: Xẻo Rô, Bào Môn, Lô 15, Rọc Năng, Cái Nước, xã An Biên nhiều lần gửi đơn kiến nghị về tình trạng ô nhiễm. Ông Lý Văn Hên (81 tuổi) sống cách cơ sở vài chục mét, nói: “Chúng tôi gửi đơn nhiều lần lên xã, huyện, tỉnh, có khi ký tên tập thể, có khi từng hộ tự đứng ra phản ánh, nhưng đến nay vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng”.

Dòng nước tại kênh Bàu Môn đoạn qua ấp Xẻo Rô chuyển màu đen đục, nổi bọt trắng. Ảnh: BẢO TRÂN

Năm 2019, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kiên Giang (cũ) thanh tra cơ sở này. Tại thời điểm thanh tra, cơ sở tạm ngưng hoạt động, nhưng kết quả cho thấy nhiều vi phạm đáng chú ý. Mẫu nước thải tại điểm xả cuối ra kênh Bàu Môn có chỉ số Coliform vượt quy chuẩn 18,6 lần; BOD5 vượt quy chuẩn 1,08 lần. Đây là những chỉ số phản ánh mức độ ô nhiễm hữu cơ và vi sinh trong nước. Đoàn thanh tra cũng xác định, việc cơ sở xả thải gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến đời sống người dân là có thật. Đáng nói, cơ sở này hoạt động trên diện tích hơn 4.000m² nhưng nằm trên đất nông nghiệp, chưa chuyển mục đích sử dụng, chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý về xây dựng. Kết luận thanh tra yêu cầu chủ doanh nghiệp khắc phục trong 6 tháng.

Tuy nhiên, theo phản ánh của người dân, sau đó cơ sở vẫn hoạt động bình thường, tình trạng ô nhiễm không được xử lý dứt điểm. “Không chỉ gây ô nhiễm không khí và nguồn nước, xe tải trọng 4,5 tấn của doanh nghiệp thường xuyên lưu thông trên tuyến đường nhỏ chỉ 3,5m, vượt quá tải trọng cho phép, gây hư hỏng đường và mất an toàn”, ông Đỗ Ngọc Son, ngụ ấp Xẻo Rô cho biết.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Quốc Xinh - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Biên cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa phương tiếp nhận phản ánh của người dân và chủ động làm việc với các ngành chuyên môn. Tháng 2/2026, Ủy ban nhân dân xã có công văn ghi nhận ý kiến cử tri, đồng thời đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan phối hợp kiểm tra, xác minh lại thực trạng ô nhiễm. Theo ông Xinh, do điều kiện, trang thiết bị tại địa phương còn hạn chế, xã kiến nghị cấp trên sớm vào cuộc phối hợp tổ chức kiểm tra để có cơ sở xử lý theo quy định.

BẢO TRÂN