Châu Âu thúc đẩy kế hoạch tự đưa phi hành gia vào không gian

Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đang thúc đẩy kế hoạch phát triển năng lực bay có người lái riêng nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ và Nga trong việc đưa phi hành gia châu Âu vào không gian, trong bối cảnh môi trường địa chính trị quốc tế ngày càng bất ổn.

Theo phóng viên TTXVN tại Paris, trong bài viết vừa đăng tải trên báo chí Pháp, Tổng Giám đốc ESA, ông Josef Aschbacher, cho rằng châu Âu cần xây dựng năng lực không gian có chủ quyền thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các đối tác bên ngoài để đưa phi hành gia lên quỹ đạo.

Được thành lập từ năm 1975, ESA đến nay vẫn chưa sở hữu tàu vũ trụ riêng để thực hiện các chuyến bay có người lái. Trong nhiều thập kỷ qua, các phi hành gia châu Âu chủ yếu phải bay nhờ các chương trình của Mỹ và Nga.

Theo ESA, kể từ năm 1983, Mỹ đã đưa 28 phi hành gia châu Âu vào không gian, trong đó có 22 người tham gia các chuyến bay bằng tàu con thoi. Trong khi đó, Nga cũng đã vận chuyển 19 phi hành gia châu Âu bằng tàu Soyuz trong giai đoạn 1982-2019.

Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Ukraine từ năm 2022 đã khiến hợp tác giữa ESA và Cơ quan Vũ trụ Nga Roscosmos gần như bị đình trệ. Bên cạnh đó, sự trở lại Nhà Trắng của Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi đầu năm 2025 cũng làm gia tăng lo ngại về tương lai hợp tác không gian xuyên Đại Tây Dương.

Trong bối cảnh đó, ESA coi việc xây dựng năng lực không gian độc lập là ưu tiên chiến lược mới. Ngay từ năm 2022, ông Aschbacher đã thành lập một nhóm chuyên gia nhằm nghiên cứu khả năng phát triển chương trình bay vũ trụ có người lái của riêng châu Âu.

Một báo cáo được công bố hồi năm 2023 kêu gọi ESA phát triển đầy đủ năng lực đưa người vào không gian, kể cả các sứ mệnh hướng tới Mặt Trăng.

Theo chiến lược của ESA được công bố vào cuối năm 2023, châu Âu trước mắt sẽ tập trung phát triển tàu vận tải hàng hóa lên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS) hoặc các trạm kế nhiệm trong tương lai.

Các tàu này không chỉ vận chuyển thiết bị lên quỹ đạo mà còn có khả năng đưa hàng hóa trở lại Trái Đất. ESA kỳ vọng sau khi làm chủ công nghệ vận tải hàng hóa, châu Âu có thể tiếp tục phát triển các phiên bản tàu chở người.

Tháng 5/2024, ESA đã lựa chọn 2 doanh nghiệp để phát triển các dự án ban đầu gồm Thales Alenia Space và The Exploration Company, trong đó Thales Alenia Space là tập đoàn hàng không vũ trụ lớn của Pháp và Italy, từng tham gia chế tạo nhiều mô-đun của ISS.

Còn The Exploration Company là công ty khởi nghiệp Pháp-Đức đang phát triển tàu vũ trụ Nyx với tham vọng tiến tới chế tạo phiên bản chở người trong khoảng 10 năm tới. Hai doanh nghiệp này đều được ESA hỗ trợ 25 triệu euro (28,3 triệu USD) để thực hiện các nghiên cứu sơ bộ, với mục tiêu thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 2028.

Song song với đó, ESA cũng đã kêu gọi các doanh nghiệp phát triển hệ thống tháp cứu hộ dành cho tàu vũ trụ chở người. Đây là hệ thống an toàn cho phép tách khoang phi hành đoàn khỏi tên lửa trong trường hợp xảy ra sự cố khi phóng.

Theo các tài liệu kỹ thuật của ESA, tàu vũ trụ tương lai của châu Âu có thể sử dụng tên lửa Ariane 6 và có kích thước tương đương tàu Orion của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), tuy nhiên chi phí cho chương trình này được đánh giá rất lớn.

Một nghiên cứu do tập đoàn ArianeGroup của Pháp và Trung tâm Hàng không Vũ trụ Đức (DLR) thực hiện năm 2021, ước tính việc cải tiến tên lửa Ariane 6 để phục vụ các chuyến bay có người lái có thể tiêu tốn khoảng 4,1 tỷ euro (4,63 tỷ USD).

Mặt khác, chi phí mỗi lần phóng tàu có thể lên tới khoảng 415 triệu euro (468 triệu USD), chiếm tới 40% ngân sách hằng năm của ESA dành cho các chương trình khám phá không gian bằng robot và có người lái./.