Chọn ngành học thời bùng nổ AI: Cách quốc tế giúp sinh viên thích nghi

Nhiều cách ứng dụng AI

Chia sẻ về việc sử dụng AI trong môi trường ĐH, bà Annie Goh, Giám đốc tuyển sinh quốc tế của ĐH Lincoln (New Zealand), nhận định hiện có 2 luồng quan điểm. Nhóm thứ nhất cho rằng AI giúp hoàn thành công việc nhanh hơn nhiều, trong khi nhóm thứ hai nhấn mạnh yếu tố liêm chính học thuật. Tuy nhiên, điểm chung của cả hai nhóm là đều lo ngại khi SV dùng AI, các bạn có thể nhận ngay kết quả nhưng liệu có học được gì không?

"Vì vậy, khả năng hiểu vấn đề cũng như đánh giá thông tin nhận được từ AI là điều giáo viên (GV) rất quan tâm. Điều họ muốn biết không hẳn là SV có dùng AI hay không, mà là các bạn đã sử dụng công cụ đó như thế nào để hiểu bài chứ không phải "đi tắt đón đầu"", bà Goh chia sẻ với Thanh Niên.

Để làm được điều này, từ năm 2025, ĐH Lincoln đã xây dựng và công bố hướng dẫn sử dụng AI cho GV, SV, quy định cụ thể cách ứng dụng công cụ này ở mọi mặt từ học tập, đánh giá đến nghiên cứu. Ví dụ, khi SV sử dụng AI trong bài tập trên lớp hay tiểu luận, các bạn cần khai báo cụ thể. "AI sẽ tồn tại và tiếp tục được sử dụng. Vấn đề là làm sao để nó giúp SV ghi nhớ kiến thức và học được nhiều hơn", bà Goh nói.

Cung cấp bộ hướng dẫn về cách sử dụng AI cũng dần trở thành tiêu chuẩn chung của nhiều trường ĐH quốc tế, trong đó có ĐH Flinders (Úc), theo GS Romy Lawson, Phó hiệu trưởng cấp cao của nhà trường. Thậm chí với từng bài tập, trường sẽ trao đổi với SV về việc AI có thể sử dụng như thế nào. Có những bài cho phép SV dùng AI thoải mái, nhưng cũng có bài nghiêm cấm sử dụng vì công việc sau này của SV cũng không cho phép dùng.

"Chúng tôi nỗ lực thiết kế những bài kiểm tra, đánh giá sát với thực tế nghề nghiệp nhất có thể. Nếu trong môi trường làm việc sau này, SV có thể dùng AI thì chúng tôi cũng nên cho phép các bạn dùng nó trong lúc làm bài. Quan trọng là SV phải biết phân tích và phản biện thông tin do AI cung cấp", bà Lawson nói với Thanh Niên.

Nữ phó hiệu trưởng nói thêm gần đây nhà trường cũng phát triển công cụ trợ lý AI cho tất cả SV, chuyên cung cấp các hỗ trợ liên quan thi cử, học tập cùng các yêu cầu hành chính khác. "Nói cách khác, chúng tôi huấn luyện cho hệ thống hiểu về trường cũng như cách vận hành của trường để hỗ trợ SV bất kỳ lúc nào trong ngày, thậm chí lúc nửa đêm", GS Lawson cho hay, đồng thời nói thêm website của trường cũng tích hợp AI để phản hồi SV nhanh hơn.

Đưa AI vào chuẩn ra trường

GS Andrew K.Rose, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh NUS, ĐH Quốc gia Singapore, chia sẻ với Thanh Niên rằng AI đang thẩm thấu vào tất cả lĩnh vực của giáo dục, và thực tế công cụ này đã tác động tới hầu hết mọi học phần của trường từ phương pháp giảng dạy tới cách đánh giá, kiểm tra người học.

"AI đã được tích hợp trực tiếp vào chương trình đào tạo của chúng tôi, đảm bảo người học sau khi ra trường sẽ sử dụng thành thạo các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) tiêu chuẩn cùng những công cụ tương tự, dù thực tế chúng tôi vẫn chưa thực sự biết rõ tác động lâu dài của AI tới việc đào tạo các ngành kinh doanh nói riêng và với hoạt động kinh doanh nói chung", ông Rose thẳng thắn.

Đi xa hơn nữa, ĐH Nguyên Trí tại TP.Đào Viên đầu tháng 3 bắt buộc toàn bộ SV năm nhất nhập học từ năm nay phải học môn lập trình AI, trở thành trường ĐH đầu tiên tại Đài Loan áp dụng yêu cầu này. Điều này được kỳ vọng giúp SV hình thành tư duy AI, logic tính toán ngay từ năm nhất. Ngoài ra, SV còn phải hoàn thành ít nhất 3 tín chỉ liên quan tới ứng dụng AI trước khi tốt nghiệp để biết cách đưa AI vào chuyên ngành của mình.

Ông Chien-Hsing Hsieh, Trưởng phòng Đào tạo ĐH Nguyên Trí, thông tin khung chương trình nói trên không chỉ đảm bảo SV có nền tảng thống nhất về AI và kỹ năng hợp tác với máy móc, mà còn thiết lập lộ trình phát triển hoàn chỉnh trong hệ thống năng lực của nhà trường, từ hiểu, ứng dụng tới tích hợp AI.

Ngoài ra, cũng từ năm 2026, SV bậc cử nhân của trường này phải hoàn thành ít nhất một chương trình liên ngành, chương trình vi mô, ngành phụ hoặc song bằng mới được tốt nghiệp. Quy định này nâng việc học liên ngành từ lựa chọn khuyến khích lên yêu cầu bắt buộc, đảm bảo mỗi SV đều có khả năng tích hợp tri thức giữa các lĩnh vực.

"AI đã trở thành ngôn ngữ của công nghệ trong tương lai, còn liên ngành là năng lực để giải quyết những vấn đề phức tạp", theo thông báo của ĐH Nguyên Trí. Đó là nguyên do ĐH này hướng tới đào tạo không chỉ những người dùng công cụ AI mà còn là "nhạc trưởng AI" (AI Orchestrators) - những cá nhân có khả năng hiểu logic AI, thiết kế kịch bản ứng dụng và tích hợp hiệu quả các hệ thống thông minh.

Ngoài ứng dụng trong đào tạo, AI cũng là công cụ đắc lực hỗ trợ SV tìm việc làm, theo tiến sĩ Nathalia Holtzman, quyền Hiệu trưởng Trường Staten Island, ĐH TP.New York (Mỹ). Chia sẻ trong sự kiện về quốc tế hóa giáo dục do Trung tâm SEAMEO RETRAC tổ chức ở TP.HCM hồi cuối năm 2025, bà Holtzman thông tin các công cụ tư vấn tích hợp AI hiện nay có thể cung cấp cho SV gợi ý học phần cá nhân hóa phù hợp với lộ trình nghề nghiệp.

Nền tảng AI cũng đang hỗ trợ SV Trường Staten Island soạn CV và thư xin việc, đồng thời kiểm tra mức độ phù hợp của hồ sơ với tin tuyển dụng SV đang quan tâm. Ngoài ra, nó còn có thể giả lập một buổi phỏng vấn thử và chấm điểm kỹ năng đối đáp của SV hay phân tích hàng triệu tin tuyển dụng để chỉ ra đâu là các kỹ năng được săn đón trong lĩnh vực SV đang theo học, từ đó giúp các bạn lên kế hoạch trau dồi phù hợp.

"Lâu nay các ĐH chú trọng vào năng lực học thuật và coi đây là sứ mệnh cốt lõi. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, SV không chỉ mong muốn kiến thức hàn lâm mà còn kỳ vọng được định hướng nghề nghiệp rõ ràng, được trang bị kỹ năng và cơ hội thực tế để thành công sau khi ra trường. Vì thế, các lãnh đạo giáo dục cần xem việc phát triển năng lực sẵn sàng nghề nghiệp và ứng dụng AI là 2 chiến lược bổ trợ nhau mạnh mẽ", bà nhìn nhận.