Chủ động phòng bệnh não mô cầu từ sớm bằng vaccine

Theo báo cáo giám sát từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc, trong đó có 4 trường hợp tử vong; nhóm tuổi mắc tập ở trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số trường hợp mắc.

Các trường hợp mắc được ghi nhận rải rác trong cộng đồng, chưa hình thành ổ dịch tập trung. Tuy nhiên số trường hợp mắc có xu hướng gia tăng trong thời gian gần đây và cao hơn so với cùng kỳ năm 2025 (14 trường hợp).

Tình hình trên cho thấy nguy cơ bệnh tiếp tục xuất hiện, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, nhất là trẻ em.

Trước nguy cơ bệnh diễn biến phức tạp, đe dọa sức khỏe và tính mạng, các chuyên gia khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng bệnh, chủ động thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng, nhất là trẻ em.

Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết nguồn lây duy nhất của vi khuẩn não mô cầu là con người, qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn từ dịch tiết mũi họng.

Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể không gây bệnh ngay mà “cư trú” tại vùng hầu họng trong thời gian dài không triệu chứng, hoặc chỉ có triệu chứng nhẹ, mơ hồ như ho, sốt kéo dài, đau nhức… nên dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh hoặc viêm hô hấp thông thường và bị bỏ qua, vi khuẩn tiếp tục tồn tại và lan truyền trong cộng đồng, chỉ được phát hiện khi bệnh nặng.

Theo Hội Y học Dự phòng Việt Nam, có khoảng 10-20% người trong cộng đồng là người lành mang vi khuẩn não mô cầu. Tỷ lệ này cao hơn ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ (25 - 32%), thậm chí có thể lên tới 50% trong các đợt dịch.

Thời gian mang vi khuẩn có thể kéo dài trung bình khoảng 9 tháng và gần 40% trường hợp kéo dài trên 16 tháng. Dù không phải tất cả người mang vi khuẩn đều phát bệnh nhưng vẫn có thể trở thành nguồn lây, làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch. Bên cạnh đó, vi khuẩn não mô cầu tồn tại nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh. Tại Việt Nam, 5 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu là A, B, C, Y, W đang lưu hành đồng thời, khiến cho việc kiểm soát bệnh thêm phức tạp.

Để phòng bệnh não mô cầu, bác sĩ Chính khuyến cáo cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay, đeo khẩu trang nơi công cộng, ăn uống đủ chất, tập luyện để nâng cao sức đề kháng… Khi có các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cổ cứng, nổi ban xuất huyết, người dân cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nặng và nguy cơ tử vong.

Hiện nay, phòng ngừa bệnh não mô cầu bằng tiêm vaccine là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất. 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến là A, B, C, Y đều đã có vaccine phòng ngừa. Tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC có đầy đủ các loại vaccine phòng các nhóm huyết thanh, bao gồm 3 loại vaccine tứ giá thế hệ mới MenQuadfi (Sanofi - Pháp), Nimenrix (Pfizer, Mỹ), Menactra (Sanofi, Pháp) giúp phòng 4 nhóm A, C, Y, W; vaccine thế hệ mới Bexsero (GSK, Bỉ) giúp phòng nhóm B và vaccine VA-Mengoc BC (Cuba) giúp phòng nhóm BC.

Mỗi loại vaccine phòng được một hoặc một số nhóm nhất định và không có miễn dịch chéo nên cần tiêm phối hợp đầy đủ các vaccine não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW để bao phủ và bảo vệ toàn diện. Vaccine cần từ 02/03 tuần để tạo kháng thể bảo vệ và cần tiêm đầy đủ số mũi mới bảo vệ tối ưu. Người dân nên tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm.

Những trường hợp đã tiêm các vaccine thế hệ cũ phòng nhóm BC hoặc AC sẽ được bác sĩ tư vấn để tiêm bổ sung các vaccine thế hệ mới, nhằm mở rộng phổ bảo vệ trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn hiện nay.