Đò dọc

Võ lãi đưa khách đến bến đò Kênh Cụt, phường Rạch Giá. Ảnh: BẢO TRÂN

Con nước vẫn đầy vơi, nhưng nghề chạy đò dọc đã lặng lẽ lùi dần vào ký ức. Có thời, chỉ cần nghe tiếng máy đò vọng từ xa, người lớn vội xách giỏ, ôm bao hàng chạy ra bến, còn lũ trẻ tay cầm dép tất tả theo sau. Đò dọc khi ấy không chỉ là phương tiện đi lại mà còn là “xe khách”, “xe tải”, thậm chí là “xe cấp cứu” của cả một vùng quê.

Ngồi trên chiếc xe máy bên mé sông, ông Nguyễn Văn Thắng (65 tuổi), ngụ ấp 3, xã An Biên chậm rãi nhớ về thời vàng son của nghề. Hơn 30 năm trước, ông nối nghiệp cha cầm lái chiếc đò máy hơn 20 mã lực, đều đặn xuôi ngược từ tờ mờ sáng đến chập choạng tối. Ngày thường, ông chạy 3 - 4 chuyến, mùa lúa thì nhiều hơn. Ban ngày chở khách, chiều chở lúa gạo, phân bón, hàng hóa. Lúc đó, mỗi lượt khách chỉ từ 2.000 - 10.000 đồng, tùy quãng đường. Chuyến nào cũng kín khách, đò chạy gần như không nghỉ, thu nhập đủ nuôi sống cả gia đình.

Gia đình ông Trần Đình Ẩn, ngụ ấp Tây Sơn, xã An Biên đến nay vẫn còn giữ chiếc đò máy cũ như kỷ vật của một thời mưu sinh trên sông nước. Ông kể, mỗi chuyến có khi chở đến 20 - 30 hành khách. Đò dọc chạy theo giờ cố định. Từ khoảng 4 - 5 giờ sáng, đò rời những con kênh sâu trong xóm, đưa người dân ra chợ, ra thị trấn; đến khoảng 10 giờ lại chở khách quay về. Buổi chiều, con đò tiếp tục “cõng” theo lúa, phân bón và đủ loại hàng hóa len lỏi qua những tuyến kênh khi đường bộ còn chưa vươn tới. “Ngày đó, chỉ cần đến giờ là bà con đã ra bến đứng chờ. Dọc các bến sông còn có quán nước, quán ăn, tiệm tạp hóa mở ra để bán cho người chờ đò. Tiếng máy nổ, tiếng sóng vỗ, tiếng người gọi nhau suốt, vui lắm”, ông Ẩn kể.

Nhưng sự nhộn nhịp ấy không kéo dài mãi. Khi những cây cầu bê tông lần lượt nối đôi bờ, đường giao thông nông thôn mở đến tận xóm ấp, xe máy rồi xe tải dần thay thế những chuyến đò. Dòng sông từng ken đặc ghe xuồng giờ chỉ còn lác đác vài chiếc ghe đánh cá, ghe chở vật liệu; nhiều bến đò một thời tấp nập cũng phủ kín cỏ dại hoặc được sử dụng vào mục đích khác. Sự đổi thay ấy buộc những người mưu sinh theo con nước phải tìm kế sinh nhai mới. Ông Thắng bán chiếc đò máy để chuyển sang chạy xe ôm. Ông Thắng nói: “Ngày xưa chở khách trên đường sông, giờ tôi chở khách trên đường bộ. Cũng là đưa người ta đi, chỉ khác là không còn mùi nước. Giờ nghề chạy xe ôm cũng gần hết thời rồi”.

Chiếc đò cũ được ông Ẩn giữ lại như một phần ký ức của cả gia đình. Ngày trước, gia đình ông có 2 chiếc đò. Cha ông chở khách dọc các tuyến kênh. 2 anh em ông nối nghề một thời gian, nhưng chuyến đò dần thưa khách. Thấy vậy, người anh bán một chiếc rồi đi xa lập nghiệp, còn ông neo lại một chiếc phía trước nhà, lên bờ trồng lúa, nuôi tôm. “Tôi giữ lại để nhớ nghề của cha. Bỏ thì tiếc, chạy thì không đủ sống”, ông Ẩn nói rồi lặng nhìn về con kênh giờ chỉ còn lác đác vài chiếc ghe qua lại.

Không phải chuyến đò nào cũng biến mất. Ở một vài nơi còn khoảng trống mà đường bộ chưa thể thay thế, nghề chạy đò vẫn được duy trì, nhưng đã đổi cách tồn tại. Không còn những tuyến đò chạy theo giờ cố định, người lái giờ chỉ nhận khách theo cuộc gọi, linh hoạt như một dịch vụ vận chuyển trên sông. Chiếc vỏ lãi rời bến Kinh Dài thuộc ấp Rạch Cóc, xã Tây Yên, đưa vài hành khách vượt sông, men theo mé biển vào rạch Tà Niên rồi cập bến Kênh Cụt, phường Rạch Giá. Bà Phan Thị Thu Thương, ngụ xã Tây Yên cho biết mỗi tháng bà cùng vài người bạn sang phường Rạch Giá để khám bệnh. Nếu đi đường bộ bằng xe máy phải vòng qua nhiều tuyến đường, mất hơn 1 giờ, trong khi đi đường sông chỉ khoảng 10 phút, bà Thương gọi điện thoại hẹn trước, tiền công tính trọn chuyến từ 150.000 - 200.000 đồng. Dù hoạt động thường xuyên, người dân vẫn gọi là đò, nhưng nó không như chuyến đò dọc một thời.

Chiều xuống, chiếc vỏ lãi chở khách về lại bến Kinh Dài. Hiện chuyến đò này vẫn giúp rút ngắn quãng đường đi, nhưng khi cầu vượt biển Rạch Giá hoàn thành, lợi thế ấy cũng sẽ mất. Lúc đó, chuyến đò ấy có lẽ sẽ lặng lẽ nối bước nhiều chuyến đò khác, khép lại một nghề của người miền Tây sông nước.

BẢO TRÂN