Độc đáo đàn Tà Khê của đồng bào Khmer

Đàn Tà Khê có 2 dây, 12 phím, được đặt nằm khi biểu diễn.

Đối với đồng bào Khmer, âm nhạc từ lâu đã là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng. Trong nhiều nhạc cụ truyền thống, đàn Tà Khê có nét riêng bởi hình dáng mộc mạc và âm sắc giàu cảm xúc. Đàn thường được sử dụng trong các dịp lễ hội, sinh hoạt văn nghệ, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer.

Đàn Tà Khê là nhạc cụ dây gảy, được đặt nằm khi biểu diễn. Đàn dài khoảng 1,2m, thành đàn cao khoảng 15cm, tạo thành thùng cộng hưởng lớn. Đàn có 2 dây, 12 phím; dây được mắc từ cọc khóa đến tay vặn để người biểu diễn điều chỉnh cao độ.

Điều tạo nên sức cuốn hút của đàn Tà Khê chính là âm thanh trầm ấm, mượt mà. Không quá sôi động, âm thanh của đàn đi vào lòng người bằng những giai điệu chậm rãi, sâu lắng. Mỗi lần tiếng đàn vang lên, người nghe cảm nhận như có cả hơi thở quê hương, tình cảm cộng đồng và ký ức văn hóa của đồng bào Khmer gửi gắm trong đó.

Ông Danh Phúc, ngụ xã Định Hòa, chăm chú theo dõi phần biểu diễn đàn Tà Khê của Đoàn Nghệ thuật Khmer An Giang. Lần đầu được thưởng thức trực tiếp âm thanh của loại nhạc cụ truyền thống này, ông bày tỏ ấn tượng trước những giai điệu trầm ấm, sâu lắng.

Ông Danh Phúc chia sẻ: “Tiếng đàn nghe rất êm, càng nghe càng thấy cuốn hút. Qua từng giai điệu, tôi cảm nhận được nét đẹp văn hóa của đồng bào Khmer. Mong rằng đàn Tà Khê sẽ được biểu diễn nhiều hơn trong các dịp lễ hội, hoạt động văn hóa để người dân, nhất là thế hệ trẻ, có cơ hội thưởng thức và thêm yêu văn hóa truyền thống”.

Nghệ sĩ Đoàn Nghệ thuật Khmer An Giang biểu diễn đàn Tà Khê trong chương trình văn nghệ.

Gắn bó với đàn Tà Khê hơn 5 năm, anh Sơn Lý Quý, thành viên Đoàn Nghệ thuật Khmer An Giang, cho biết: “Người biểu diễn đàn Tà Khê không chỉ cần có kỹ thuật mà còn phải cảm nhận được tinh thần của nhạc cụ. Âm nhạc của đàn không đơn thuần là giai điệu, mà là những câu chuyện, những tâm tình của đồng bào Khmer được gửi gắm qua từng nốt nhạc”.

Trong các lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer như Chôl Chnăm Thmây, Sene Đôn Ta, Ok Om Bok…, đàn Tà Khê thường góp tiếng cùng các nhạc cụ dân tộc khác. Tiếng đàn như lời chào mừng, lời cầu nguyện và lời chúc bình an dành cho cộng đồng. Qua mỗi buổi biểu diễn, những giá trị văn hóa truyền thống lại được lan tỏa đến người dân và du khách.

Việc truyền dạy, biểu diễn đàn Tà Khê góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer.

Tuy mang giá trị văn hóa đặc sắc, nhưng đàn Tà Khê đang đứng trước nguy cơ mai một khi số người am hiểu, có khả năng biểu diễn ngày càng ít. Nhịp sống hiện đại cùng áp lực mưu sinh khiến nhiều bạn trẻ chưa có thời gian tìm hiểu và tiếp nối loại nhạc cụ truyền thống này.

Theo ông Dương Oanh, Phó Trưởng đoàn phụ trách Đoàn Nghệ thuật Khmer An Giang, để bảo tồn đàn Tà Khê, cần biểu diễn nhạc cụ này thường xuyên trong các lễ hội, chương trình giao lưu văn hóa. “Thời gian tới, đoàn tiếp tục mời các nghệ nhân truyền dạy kỹ năng biểu diễn đàn Tà Khê cho thành viên; đồng thời đưa nhạc cụ này đến gần hơn với công chúng thông qua các chương trình lễ hội, giao lưu văn hóa”, ông Dương Oanh nói.

Giữa nhịp sống hôm nay, tiếng đàn Tà Khê vẫn ngân lên như sợi dây nối quá khứ với hiện tại. Giữ gìn tiếng đàn cũng là giữ gìn một phần hồn cốt văn hóa Khmer trên địa bàn tỉnh An Giang.

Bài và ảnh: ĐĂNG VƯƠNG