UNESCO kỳ vọng Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt

Trong giáo dục, những tiến bộ của Việt Nam từ xóa mù chữ trên diện rộng đến phổ cập giáo dục tiểu học và đạt được các kết quả học tập được quốc tế công nhận đã nhận được sự đánh giá cao, không chỉ trong khu vực.

Việt Nam cũng ngày càng chú trọng các vấn đề phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tiếp cận thông tin và xây dựng môi trường truyền thông thích ứng với những thay đổi của xã hội.

Bà Lidia Brito đặc biệt đánh giá cao vai trò ngày càng tích cực của Việt Nam trong các cơ chế hợp tác đa phương.

Việt Nam từng tham gia Hội đồng Chấp hành UNESCO nhiệm kỳ 2021-2025, các ủy ban liên chính phủ của Công ước năm 2003 và Công ước năm 2005, đồng thời đảm nhiệm vai trò thành viên Ủy ban Di sản thế giới.

Theo bà, Việt Nam không chỉ tích cực tham gia các hoạt động của UNESCO mà còn có khả năng đề xuất và thúc đẩy những sáng kiến mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quốc gia.

Một minh chứng nổi bật là sáng kiến Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036 do Việt Nam khởi xướng. Bà Lidia Brito đánh giá đây là biểu hiện rõ nét về vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong việc huy động cộng đồng quốc tế cùng thúc đẩy nhận thức rằng văn hóa là động lực thiết yếu của phát triển bền vững.

Theo đại diện UNESCO, thách thức hiện nay không chỉ là nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa mà còn phải chuyển nhận thức đó thành những chính sách và nguồn lực cụ thể.

Trong thập kỷ tới, các quốc gia cần tăng cường đầu tư cho văn hóa, hỗ trợ các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo, thúc đẩy quyền văn hóa, bảo vệ sự đa dạng văn hóa và lồng ghép văn hóa một cách hệ thống hơn vào các chiến lược phát triển.

UNESCO kỳ vọng Việt Nam tiếp tục giữ vai trò động lực trong quá trình triển khai sáng kiến này, thông qua chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy đối thoại và mở rộng hợp tác quốc tế.

Với vai trò cơ quan đầu mối, UNESCO sẽ phối hợp cùng các quốc gia thành viên xây dựng kế hoạch hành động cho thập kỷ. Việt Nam có thể đóng vai trò nêu gương bằng việc tăng cường đầu tư trong nước cho văn hóa và huy động thêm các đối tác, trong đó có khu vực tư nhân.

Bà Lidia Brito cũng nhấn mạnh Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững cần trở thành một thập kỷ của tinh thần đoàn kết, đặc biệt quan tâm đến châu Phi và các quốc đảo từ Thái Bình Dương đến Caribe, nơi các nền văn hóa đang chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu.

Đề cập đến kinh nghiệm bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Việt Nam, bà Lidia Brito cho rằng các di sản như Huế, Hội An, vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà và Quần thể danh thắng Tràng An cho thấy khả năng kết hợp giữa bảo tồn, khai thác giá trị di sản và phát triển kinh tế địa phương. Trong đó, mô hình Tràng An đặc biệt đáng chú ý nhờ vai trò của cộng đồng dân cư và việc phát triển du lịch bền vững.

Theo bà Lidia Brito, Việt Nam đang tích cực chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn và phát huy giá trị di sản với cộng đồng quốc tế. Mới đây, Việt Nam đã tổ chức Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực tại Hà Nội và Ninh Bình, qua đó thông qua Văn kiện Hà Nội, được xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm của các quốc gia trong khu vực.

Tiếp nối và bổ sung những kết quả của Đối thoại châu Phi tổ chức tại Nairobi năm 2025, sự kiện tại Việt Nam đã góp phần đưa tiếng nói của khu vực châu Á-Thái Bình Dương và các nước phương Nam vào cuộc thảo luận toàn cầu về tính xác thực của di sản, qua đó đóng góp vào việc định hình tương lai của Công ước Di sản thế giới.

Bà nhấn mạnh rằng di sản không chỉ cần được bảo vệ mà còn phải được gìn giữ như một phần sống động của đời sống xã hội, được trao truyền cho các thế hệ tương lai và tiếp tục đóng góp vào việc củng cố bản sắc văn hóa, tăng cường sự gắn kết xã hội và thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng.

Bên cạnh đó, Việt Nam còn là đối tác quan trọng trong hợp tác Nam-Nam, đặc biệt với các nước châu Phi, một trong những ưu tiên toàn cầu của UNESCO. Kinh nghiệm của Việt Nam trong giáo dục, bảo tồn di sản và phát triển địa phương đang thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia châu Phi.

Về triển vọng hợp tác, bà Lidia Brito cho biết UNESCO đang thúc đẩy định hướng “UNESCO phục vụ người dân,” theo đó các chương trình hợp tác cần mang lại những kết quả cụ thể trong đời sống.

Trong giáo dục, đó là hỗ trợ giáo viên, nâng cao năng lực giảng dạy và đồng hành cùng học sinh. Trong bảo tồn di sản, đó là đào tạo cán bộ bảo tồn, chuyên gia và hướng dẫn viên. Trong lĩnh vực thông tin, đó là hỗ trợ các nhà báo và tăng cường năng lực ứng phó với thông tin sai lệch.

Đối với Việt Nam, định hướng này có thể được cụ thể hóa thông qua đào tạo giáo viên về công nghệ số và đạo đức trí tuệ nhân tạo, phát triển sinh kế bền vững cho người dân tại các khu dự trữ sinh quyển, bảo tồn và truyền dạy ngôn ngữ, tri thức của các dân tộc thiểu số, cũng như nâng cao khả năng nhận diện thông tin sai lệch cho các nhà báo trẻ.

Theo bà Lidia Brito, sự hợp tác giữa UNESCO và Việt Nam còn thể hiện rõ trong những thời điểm khó khăn. Trước tác động của các cơn bão năm 2024 và 2025, UNESCO đã huy động hơn 830.000 USD để hỗ trợ bảo vệ trường học và các địa điểm di sản, đồng thời tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong công tác tái thiết và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Giai đoạn hợp tác mới dự kiến được cụ thể hóa thông qua Thỏa thuận hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và UNESCO giai đoạn 2026-2030, dự kiến ký kết trong chuyến thăm Việt Nam của Tổng Giám đốc UNESCO Khaled El-Enany vào tháng 12/2026, cùng với Chiến lược UNESCO dành cho Việt Nam giai đoạn 2027-2031.

Bà Lidia Brito cũng đánh giá cao sự tham gia ngày càng tích cực của khu vực tư nhân Việt Nam - trong đó có các doanh nghiệp SOVICO, IMEXCO và Xuân Trường - vào các hoạt động hợp tác về giáo dục, văn hóa và khoa học. Theo bà, đây là hướng hợp tác mới đầy triển vọng, có thể được thúc đẩy hơn nữa trong thời gian tới.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ Việt Nam-UNESCO, bà Lidia Brito gửi gắm thông điệp tới thế hệ trẻ Việt Nam rằng 50 năm hợp tác tiếp theo sẽ được định hình bằng chính sự sáng tạo, ý tưởng và tinh thần cống hiến của họ.

Bà khuyến khích thanh niên Việt Nam tự hào về di sản dân tộc, đồng thời luôn cởi mở với thế giới và những tiến bộ khoa học, công nghệ. Theo bà, thế hệ trẻ ngày nay có những công cụ chưa từng có để học tập, sáng tạo, chia sẻ thông tin và thể hiện tiếng nói của mình, nhưng cũng có trách nhiệm sử dụng những công cụ đó một cách hiểu biết và có trách nhiệm.

Bà khẳng định UNESCO sẽ tiếp tục đồng hành cùng thanh niên Việt Nam, tạo điều kiện để họ trở thành những chủ thể tích cực trong Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững, thay vì chỉ là những người đứng ngoài quan sát.

Sau 50 năm hợp tác, chính thế hệ trẻ sẽ cùng UNESCO hình dung và xây dựng chặng đường 50 năm tiếp theo./.

Theo TTXVN/Vietnam+)