Giữ môi trường xanh từ ý thức cộng đồng

Lực lượng quân sự xã Vĩnh Phong tham gia dọn vệ sinh, thu gom rác thải trên tuyến đường nông thôn. Ảnh: PHẠM HIẾU

Khi rác thải theo nhịp sống hiện đại

Nếu như trước đây, rác ở nông thôn chủ yếu là lá cây, thức ăn thừa hay các loại phụ phẩm nông nghiệp dễ phân hủy thì nay thành phần rác thay đổi đáng kể. Các loại bao bì thực phẩm, chai nhựa, túi nylon, hộp xốp, đồ dùng một lần, vỏ chai nhựa thuốc bảo vệ thực vật… thậm chí là chất thải rắn sinh hoạt xuất hiện ở hầu hết các gia đình. Ông Nguyễn Thanh Hùng, ngụ xã Vĩnh Phong chia sẻ: “Khi đời sống của người dân khá hơn thì nhu cầu tiêu dùng, sử dụng hàng hóa nhiều hơn, từ đó kéo theo lượng lớn rác thải sinh hoạt phát sinh, nhưng nếu lượng rác phát sinh này không được thu gom thường xuyên thì người dân rất dễ bỏ rác tùy tiện.

Ở vùng nông thôn có tuyến thu gom rác, tuy nhiên vẫn chưa phủ kín toàn bộ khu dân cư. Một số tuyến dân cư thưa, đường nhỏ hoặc ở vùng sâu khiến xe thu gom khó tiếp cận, nhiều hộ dân phải xử lý bằng cách đốt, chôn hoặc đổ xuống các bãi đất trống, ven sông, ven kênh. Đáng lo hơn, nhiều loại rác thải nhựa khó phân hủy tồn tại hàng chục năm ngoài môi trường. Những dòng kênh từng trong xanh nay xuất hiện vỏ chai nhựa, túi nylon, thùng xốp… mắc vào bụi cây, ảnh hưởng mỹ quan và hệ sinh thái.

Một cán bộ Phòng Kinh tế xã Vĩnh Thuận cho biết, mặc dù ở khu vực đông dân cư chính quyền địa phương đã bố trí thùng chứa rác và tổ chức thu gom định kỳ, thế nhưng vẫn còn một bộ phận người dân sống ven sông, kênh vẫn tiện tay quăng rác xuống sông, kênh. Theo một số nhân viên thu gom rác thải khu vực nông thôn, khó khăn lớn nhất cho công tác xử lý rác thải ở nông thôn là người dân ít chủ động phân loại rác tại nguồn. Hầu hết các loại rác được bỏ chung vào thùng rác, làm tăng chi phí xử lý và giảm khả năng tái chế. Trong khi đó, nhiều loại rác hữu cơ như rau, củ, quả, lá cây có thể ủ làm phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp. Các loại chai nhựa, giấy, kim loại cũng có thể được thu gom riêng để tái chế, vừa giảm lượng rác vừa tạo nguồn thu…

Hướng tới những miền quê xanh

Để giải bài toán rác thải nông thôn, các cấp ủy, chính quyền nhiều địa phương dành sự quan tâm, nguồn lực lớn để xử lý vấn đề rác thải và ô nhiễm môi trường. Những mô hình bảo vệ môi trường như đổi rác thải nhựa lấy nhu yếu phẩm, ngôi nhà xanh, tuyến đường xanh, sạch, đẹp, tuyến đường hoa, ngày chủ nhật xanh… liên tục được triển khai, nhân rộng mang lại tín hiệu tích cực.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Phong Nguyễn Chí Thanh, thời gian qua, công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn xã luôn được Đảng ủy và Ủy ban nhân dân xã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ với nhiều giải pháp thiết thực, phù hợp thực tế địa phương. Theo đó, xã thành lập các tổ kiểm tra, giám sát công tác vệ sinh môi trường và giao các đồng chí trong Ban Thường vụ và Ủy viên Ban Chấp hành Đảng ủy xã phụ trách theo dõi, chỉ đạo, gắn với nhiệm vụ công tác. Nhờ đó, công tác vệ sinh môi trường tại các ấp được kịp thời chấn chỉnh; vai trò, trách nhiệm của từng địa phương trong việc duy trì và nâng cao các tiêu chí môi trường được nâng lên. “Từ đầu năm 2026, các ấp giáp ranh trên địa bàn xã chủ động ký kết kế hoạch phối hợp công tác bảo vệ môi trường. Hằng tuần, các ấp duy trì từ 1 - 2 buổi ra quân vệ sinh môi trường, phát quang bụi rậm, thu gom rác thải, vệ sinh đường giao thông nông thôn. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân thực hiện bỏ rác đúng nơi quy định, phân loại rác tại nguồn”, ông Nguyễn Chí Thanh nói.

Tại xã Vĩnh Thuận, cấp ủy và chính quyền các cấp tích cực phát huy vai trò nòng cốt của các đoàn thể để “khơi thông” ý thức từ cơ sở. Điển hình, địa phương thường xuyên tổ chức như mô hình đổi rác thải nhựa lấy thực phẩm, ngày chủ nhật xanh, ngôi nhà xanh, lò đốt rác, khuyến khích sáng tạo làm các sản phẩm gia dụng từ rác tái chế thành vật dụng hữu ích trong gia đình… Từ đó giảm thiểu đáng kể tình trạng xả rác thải ra môi trường tự nhiên.

Chị Phạm Thị Ngọc Hạnh, ngụ xã Vĩnh Thuận cho biết, không chỉ tuyên truyền, các đơn vị còn hướng dẫn người dân phân loại rác hữu cơ để ủ thành phân vi sinh phục vụ vườn cây ăn trái và rau màu. “Với cách làm này gia đình tận dụng toàn bộ rác hữu cơ để ủ phân. Mỗi tháng giảm được vài chục kg rác, lại có phân bón cho rau, tiết kiệm chi phí, góp phần giảm đáng kể lượng rác phải vận chuyển đi xử lý”, chị Hạnh nói.

Theo các chuyên gia môi trường, để giải quyết bài toán rác thải nông thôn cần kết hợp nhiều giải pháp đồng bộ như mở rộng mạng lưới thu gom đến vùng sâu, vùng xa. Các địa phương cần đầu tư thêm điểm tập kết và phương tiện vận chuyển phù hợp với điều kiện nông thôn. Song song đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hình thành thói quen phân loại rác từ gia đình, hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và không xả rác bừa bãi.

PHẠM HIẾU