Giữ tiếng nói, chữ viết của đồng bào Chăm

Em Sap Pi Y đọc chữ Chăm. Ảnh: BẢO TRÂN

Nắng chiều dịu xuống, tôi ghé xóm đồng bào Chăm ở ấp Rọc Lá, xã Tây Yên. Trước sân, mấy đứa trẻ chơi đùa, người lớn ngồi trò chuyện với nhau bằng tiếng Chăm. Thấy tôi, bọn trẻ thoáng rụt rè rồi lễ phép chào bằng tiếng Việt. Ít phút sau, chúng lại ríu rít nói chuyện với nhau bằng tiếng Chăm. Chị Sa Ro Ky Yah, ngụ ấp Rọc Lá cho biết: “Trẻ em trong xóm được nghe tiếng Chăm từ nhỏ nên dần biết nói theo. Trước đây, cha mẹ, ông bà dạy tôi thì nay tôi dạy lại cho con, nếu không thường xuyên nói, con cháu sau này sẽ quên. Khi không còn biết tiếng Chăm, các em cũng khó hiểu được phong tục, lời hát, truyện cổ của dân tộc”.

Nếu tiếng Chăm được gìn giữ qua lời ăn tiếng nói hằng ngày trong mỗi gia đình thì chữ viết được truyền lại qua lớp học đã duy trì hàng chục năm, từ khi đồng bào Chăm đến sinh sống tại ấp Rọc Lá. Ông Ro Sa Ly, ông Cả xóm Chăm ấp Rọc Lá cho biết lớp hiện có hơn 30 học viên, từ trẻ nhỏ đến người lớn, học vào buổi tối. Lớp không chia theo khối cố định mà người mới bắt đầu học theo khả năng, người đã biết tiếp tục học nâng cao. Đứng lớp là một người thầy đã gắn bó với cộng đồng 7 - 8 năm. Sau khi lập gia đình, thầy vẫn chọn ở lại xóm và tiếp tục dạy chữ Chăm cho người dân. Ngoài tiếng nói, chữ viết Chăm, người học còn được học giáo lý và chữ Ả Rập phục vụ đời sống tôn giáo Islam.

Em Sap Pi Y vừa ngồi vào bàn học, trước mặt em là quyển vở chữ Chăm với những dòng chữ được viết ngay ngắn. “Hơn 1 năm nay, ban ngày em đi học ở trường, tối về học tiếng Chăm. Em rất thích học chữ và tiếng Chăm, hiện em đã đọc, nói khá thành thạo, chỉ còn một vài chữ viết chưa rành. Em thấy rất vui và tự hào khi biết đọc, viết, dịch được từ và hiểu thêm về phong tục, tín ngưỡng của dân tộc”, em Sap Pi Y nói.

Ở xóm Chăm, đồng bào giao tiếp với nhau bằng tiếng Chăm; khi trò chuyện với người Kinh thì chuyển sang tiếng Việt. Tiếng Chăm vì thế hiện diện trong sinh hoạt hằng ngày của đồng bào. Nhưng phía sau sự tự nhiên ấy là nỗi lo về một khoảng cách đang dần lớn lên giữa thế hệ trẻ với ngôn ngữ của ông bà. Trẻ đến trường học tiếng Việt, về nhà lại tiếp xúc nhiều với điện thoại, mạng xã hội, phim ảnh và các nội dung giải trí, thời gian sử dụng tiếng Chăm trong đời sống gia đình dần thu hẹp. “Bây giờ trẻ tiếp xúc với nhiều thứ nên chúng tôi cố gắng nói tiếng Chăm với các cháu nhiều nhất có thể. Có như vậy các cháu mới nhớ, mới nói được tiếng của dân tộc”, chị Sa Ro Ky Yah nói.

Theo người dân nơi đây, để một ngôn ngữ tồn tại lâu dài, chỉ nói thôi chưa đủ. Trẻ em đồng bào Chăm cần biết tiếng Việt để học tập, tiếp cận kiến thức; đồng thời cũng cần được học tiếng nói, chữ viết dân tộc để không đánh mất một phần vốn văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Lớp học tiếng Chăm hiện chưa có nguồn kinh phí hỗ trợ ổn định. Người dạy không có thù lao; tập vở, đồ dùng học tập chủ yếu dựa vào sự đóng góp của phụ huynh nên điều kiện học tập còn nhiều thiếu thốn.

“Cộng đồng đồng bào Chăm ở ấp này hiện có gần 100 người. Trước đây, trong xóm cũng có nhiều người học đến lớp 12 và cao hơn nhưng nay số này ngày càng ít vì kinh tế ngày càng khó khăn. Mong muốn của người dân là có điều kiện duy trì lớp học tiếng Chăm, được hỗ trợ đến trường và mở rộng con đường mưu sinh sau này”, ông Ro Sa Ly nói.

BẢO TRÂN