Kết quả thi tốt nghiệp THPT ngày càng quan trọng

BỘ TRƯỞNG BỘ GD-ĐT: Ý NGHĨA VÀ KẾT QUẢ CỦA KỲ THI RẤT QUAN TRỌNG

Trước ngày thi tốt nghiệp THPT năm nay, trả lời báo chí về tầm quan trọng của kỳ thi, ông Hoàng Minh Sơn, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT, khẳng định: "Kỳ thi này ngày càng cho thấy mức độ tin cậy để sử dụng trong tuyển sinh ĐH, CĐ. Các trường ĐH cũng sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT làm căn cứ chính để xét tuyển. Từ nhiều năm nay đã như vậy và năm nay, chúng tôi tin rằng kết quả của kỳ thi sẽ được sử dụng nhiều hơn và quan trọng hơn".

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn động viên, thăm hỏi học sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026

Đặc biệt, theo ông Hoàng Minh Sơn, năm nay là năm đầu tiên thực hiện Nghị định 179 của Chính phủ về học bổng các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Việc xét học bổng sẽ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT của các bài thi toán, lý, hóa, sinh và tiếng Anh. Với các chương trình đào tạo tài năng, hiện Bộ đã phê duyệt 90 chương trình trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ. Những chương trình này cũng sẽ xét chọn thí sinh (TS) ở mức độ khắt khe hơn. Ngay từ đầu, hệ thống sẽ lấy kết quả thi của các em từ những môn khoa học cơ bản để xét tuyển.

"Vì vậy, ý nghĩa và kết quả của kỳ thi sẽ rất quan trọng đối với việc chúng ta lựa chọn để phát triển, đào tạo nhân lực các ngành lĩnh vực STEM và các ngành công nghệ chiến lược quan trọng của đất nước", người đứng đầu ngành giáo dục nói.

ĐỀ THI HƯỚNG TỚI KỲ THI NHIỀU MỤC ĐÍCH

Từ ý nghĩa ấy, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đến các nguyên tắc chặt chẽ trong khâu ra đề, chấm thi, phải đảm bảo phản ánh đúng năng lực học tập của từng đối tượng TS, đảm bảo nguyên tắc cốt lõi về sự công bằng và phân hóa TS.

Dù là kỳ thi tốt nghiệp THPT và không gọi đây là kỳ thi "2 trong 1" (vừa xét tốt nghiệp THPT vừa xét tuyển ĐH) như trước kia nhưng trong việc xây dựng đề thi, Bộ GD-ĐT luôn hướng tới nhiều mục tiêu. Tỷ lệ câu hỏi trong đề thi được xác định theo cấu trúc 40 - 30 - 30, trong đó 40% là mức độ nhận biết, 30% là thông hiểu và 30% là vận dụng, vận dụng cao. Với cấu trúc này, đề thi bắt buộc phải có sự phân hóa hợp lý.

Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT) lý giải: Hiện nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT có 3 mục tiêu lớn. Thứ nhất là xét tốt nghiệp. Với tỷ lệ 40 - 30 - 30 như trên, học sinh (HS) ở mức độ trung bình hoàn toàn có thể vượt qua kỳ thi. Đặc biệt, với thêm 30% câu hỏi ở mức độ thông hiểu, gần như các em đều có thể đạt được yêu cầu để xét tốt nghiệp. Vì vậy, tỷ lệ tốt nghiệp hằng năm ở mức cao không phải vì đề thi dễ, mà nguyên tắc là HS sau khi hoàn thành 12 năm học thì có thể tốt nghiệp được thông qua kỳ kiểm tra này.

Đề thi là chủ đề quan tâm của báo chí trong buổi họp báo do Bộ GD-ĐT tổ chức sau khi kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 kết thúc

Mục tiêu thứ hai là đánh giá chất lượng dạy và học trên diện rộng, đối sánh kết quả giữa trường với trường, lớp với lớp, địa phương này với địa phương khác và đánh giá trên phạm vi toàn quốc. Do đó, đề thi phải có tính phân hóa.

Mục tiêu thứ ba là phục vụ tuyển sinh ĐH, CĐ. Với khoảng 30% câu hỏi ở mức độ vận dụng và vận dụng cao, đề thi sẽ tạo được sự phân hóa cần thiết để các cơ sở đào tạo tuyển sinh. Đối với các trường có điểm đầu vào cao, như lĩnh vực khoa học sức khỏe hay các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược đang nhận được chính sách học bổng thì phải có sự cạnh tranh. Như vậy, đề thi bắt buộc phải phân hóa, nhưng là phân hóa ở mức độ hợp lý, không gây khó đối với TS chỉ đặt mục tiêu xét tốt nghiệp.

Lãnh đạo Cục Quản lý chất lượng cho rằng với những HS xét tốt nghiệp, mức điểm 4 - 6 là bình thường, không quá khó. Tuy nhiên, để đạt điểm 9 - 10 thì các em phải có năng lực tư duy và trình độ tốt hơn để có thể cạnh tranh vào các trường top cao. Và như vậy, đề thi phải bảo đảm sự phân hóa hợp lý để đáp ứng đầy đủ 3 mục tiêu của kỳ thi.

Sau khi mời các chuyên gia phân tích phổ điểm thi tốt nghiệp THPT năm nay, Bộ GD-ĐT gửi báo chí ý kiến của giáo sư - tiến sĩ Nguyễn Đình Đức, ĐH Quốc gia Hà Nội. Ông Đức cho rằng: Sẽ có câu hỏi đặt ra là với tỷ lệ tốt nghiệp rất cao thì cần thi tốt nghiệp THPT để làm gì? Tôi cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT rất quan trọng. Thứ nhất, có thi cử thì các em mới học. Thông qua việc ôn luyện, thi cử đó, các em có dịp đánh giá, ôn tập lại kiến thức để chuẩn bị hành trang kết thúc những năm học phổ thông bước vào đời.

Thứ hai, kỳ thi là căn cứ rất quan trọng để xét tuyển ĐH, giảm tốn kém cho TS, phụ huynh, cho các trường và đáp ứng ngày càng tốt hơn mục tiêu "2 trong 1".

Thứ ba, từ phổ điểm và kết quả thi tốt nghiệp THPT, Bộ GD-ĐT có sự đối sánh giữa các môn, các địa phương, các vùng miền, và thậm chí đối sánh giữa điểm thi tốt nghiệp THPT với học bạ. Đây là những chỉ số rất quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước quản lý chất lượng. Thông qua các chỉ số này, các địa phương, các trường, đội ngũ giáo viên và cả HS, phụ huynh xem xét lại hoạt động giảng dạy, học tập, định hướng môn học. Đó như một cảnh báo để đầu tư, đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập, đổi mới kiểm tra đánh giá.

Từ đó, giáo sư - tiến sĩ Nguyễn Đình Đức khẳng định: "Chỉ số và ý nghĩa của kỳ thi này là vô cùng to lớn".

Tương tự, giáo sư toán học Đỗ Đức Thái, giảng viên cao cấp Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, nhận định: "Phổ điểm môn toán năm nay cho thấy đề thi đã đáp ứng được 3 mục tiêu: Thứ nhất, góp phần cung cấp thông tin tin cậy hoàn thành nhiệm vụ đánh giá và cấp bằng tốt nghiệp THPT cho các em HS lớp 12. Thứ hai, với 11% số HS có điểm số lớn hơn 8, đã thực hiện được phân hóa sâu năng lực, cho phép cung cấp thông tin tin cậy cho các trường ĐH và CĐ dựa vào kết quả để tuyển sinh, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao và công bằng trong tuyển sinh. Thứ ba, phổ điểm cho thấy thực chất giáo dục toán học ở bậc phổ thông như thế nào: 38% dưới điểm 5 chứng tỏ còn nhiều vấn đề cần thực hiện tốt hơn, làm tốt hơn để con số đó nhỏ hơn nữa".

TRANH LUẬN VỀ MỤC TIÊU "2 TRONG 1"

Nhìn lại lịch sử đổi mới thi cử nhiều năm qua cho thấy, bản thân ngành giáo dục cũng không khỏi lúng túng với việc tổ chức kỳ thi này cũng như tên gọi, mục đích của nó.

Từ năm 2014, tên gọi kỳ thi được đổi là thi THPT quốc gia thay vì tốt nghiệp THPT, số môn giảm xuống còn 4 (2 môn bắt buộc ngữ văn, toán; 2 môn tự chọn trong số các môn: hóa học, vật lý, địa lý, lịch sử, sinh học, ngoại ngữ). Lần đầu tiên Bộ GD-ĐT quyết định sử dụng kết quả kỳ thi THPT quốc gia làm căn cứ để các trường ĐH, CĐ tuyển sinh.

Tuy nhiên, sai phạm trong khâu chấm thi của kỳ thi năm 2018 gây chấn động dư luận. Nhằm sử dụng kết quả để xét tuyển vào các trường ĐH top đầu, các tỉnh thành phía bắc lúc bấy giờ như Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình đã xảy ra việc sửa bài làm của hàng loạt TS để có kết quả cao vút. Vụ việc khiến 16 cán bộ trong ngành giáo dục và công an bị khởi tố, hàng trăm TS bị phát hiện có bài thi kết quả sai lệch, cá biệt có em tổng điểm các môn tăng tới 29,95 so với kết quả thực.

Cũng sau vụ việc này, kỳ thi từ năm 2019 được trả lại là kỳ thi tốt nghiệp THPT, trở về nhiệm vụ vốn có của nó là xét tốt nghiệp THPT. Các trường ĐH, CĐ thực hiện tự chủ hơn trong công tác tuyển sinh, sử dụng đa dạng các phương thức xét tuyển khác nhau ngoài điểm thi tốt nghiệp.

Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT của Bộ GD-ĐT (Thông tư 24 năm 2024), mục đích tổ chức thi tốt nghiệp THPT là cung cấp dữ liệu đủ độ tin cậy cho các cơ sở giáo dục ĐH, giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh theo tinh thần tự chủ.

Thực tế, nhiều trường ĐH dù tổ chức kỳ thi riêng nhưng vẫn dành phần lớn chỉ tiêu để xét tuyển dựa trên kết quả của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Quy chế tuyển sinh ĐH áp dụng từ năm 2026, Bộ GD-ĐT cũng đặt điều kiện khắt khe hơn cho phương thức xét tuyển bằng học bạ. Dù đăng ký xét tuyển bằng học bạ nhưng TS bắt buộc phải có điểm thi tốt nghiệp THPT đạt tối thiểu 15 điểm (trên thang 30) tổ hợp 3 môn dùng để xét học bạ.

Năm 2025, kết thúc kỳ thi tốt nghiệp đầu tiên theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018, dư luận tranh luận gay gắt về độ khó dễ của đề thi, nhất là đề thi môn toán và tiếng Anh. Trong đó, một bên cho rằng đề thi phân hóa TS rất tốt, phổ điểm khá đẹp, rất cần thiết và phù hợp để xét tuyển vào ĐH. Nhưng một bên lại phản ứng vì cho rằng đề thi toán, tiếng Anh quá khó so với mặt bằng chung TS cả nước, không phù hợp với một kỳ thi có nhiệm vụ chính là tốt nghiệp THPT.

Chưa kể, khâu chấm thi bài thi tự luận duy nhất là môn ngữ văn đã khiến dư luận lo ngại khi điểm thi ở môn này nhiều địa phương cao ở mức bất bình thường. Đại diện Bộ GD-ĐT, Bộ Công an cũng cảnh bảo có hiện tượng "nới lỏng" trong khâu chấm thi.

Điều này không mới, từ khi Bộ GD-ĐT gọi kỳ thi này là kỳ thi THPT quốc gia với mục tiêu "2 trong 1" đến nay, không ít chuyên gia đã góp ý việc gộp 2 kỳ thi là khiên cưỡng và khó nhất vẫn là khâu ra đề vì một đề thi chung sẽ khó đáp ứng 2 mục đích khác nhau về bản chất.

Đó là chưa kể những hệ lụy tiêu cực nảy sinh khi kỳ thi được tổ chức ở địa phương, giao cho địa phương chủ trì. Thực tế sai phạm "động trời" năm 2018 đã cho thấy điều đó.

Theo Báo Thanh Niên