Kim cương được xếp loại thế nào, vì sao có sự bất đồng giữa các cơ sở?

Một viên kim cương được cửa hàng giới thiệu có màu D, độ tinh khiết VVS2 và giác cắt “Ideal”. Viên khác cùng trọng lượng lại mang thông số màu E, độ tinh khiết VS1, giác cắt Excellent nhưng giá bán thấp hơn hoặc cao hơn đáng kể.

Với người mua không có kiến thức chuyên môn, những dãy ký hiệu này dễ tạo cảm giác kim cương được chia thành một bảng cấp bậc cố định. Viên nào sở hữu nhiều chữ cái “đẹp” hơn đương nhiên phải tốt và đắt hơn.

Thực tế phức tạp hơn. Kim cương không được xếp vào một cấp chung duy nhất mà được đánh giá đồng thời theo nhiều đặc tính. Kết quả trên giấy kiểm định cũng là kết luận chuyên môn của phòng thí nghiệm dựa trên quy trình, thiết bị và hệ tiêu chuẩn mà đơn vị đó áp dụng.

Kim cương được chia thành những cấp nào?

Hệ thống phổ biến nhất hiện nay là 4C, gồm trọng lượng carat, màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng giác cắt. Viện Đá quý Mỹ GIA cho biết hệ thống này được xây dựng nhằm tạo ra một ngôn ngữ chung, giúp chất lượng kim cương có thể được mô tả và so sánh trên thị trường quốc tế.

Hệ thống phổ biến nhất hiện nay là 4C (Ảnh: Y.D.E.).

Màu sắc

Theo GIA, đối với kim cương trắng tự nhiên thuộc dải màu thông thường, thang màu bắt đầu từ D và kết thúc ở Z. Cấp D gần như không màu, trong khi màu vàng hoặc nâu nhạt xuất hiện rõ dần khi tiến về phía Z.

GIA chia thang này thành các nhóm gồm không màu từ D đến F, gần như không màu từ G đến J, màu nhạt từ K đến M, màu rất nhạt từ N đến R và màu nhẹ từ S đến Z. Trong điều kiện các yếu tố khác tương đương, kim cương càng ít màu càng hiếm và thường có giá trị cao hơn.

Thang D đến Z không áp dụng theo cách tương tự cho kim cương màu tự nhiên như xanh, hồng hoặc vàng đậm.

Với nhóm “fancy color”, cường độ, độ bão hòa và sự phân bố màu mới là những yếu tố đặc biệt quan trọng. Một viên kim cương vàng có màu đậm và sống động có thể đắt hơn nhiều so với viên vàng nhạt, trái ngược với nguyên tắc “càng ít màu càng tốt” của kim cương trắng.

Độ tinh khiết

Kim cương tự nhiên hình thành với những đặc điểm bên trong gọi là tạp chất và những đặc điểm trên bề mặt gọi là khuyết điểm. Khi kiểm định, chuyên gia quan sát viên đá dưới độ phóng đại 10 lần, xem xét số lượng, kích thước, vị trí, bản chất và mức độ nổi bật của các đặc điểm này.

Thang độ tinh khiết GIA có 11 cấp. Cao nhất là FL, tức không phát hiện tạp chất hoặc khuyết điểm dưới độ phóng đại tiêu chuẩn. Tiếp theo lần lượt là IF, VVS1, VVS2, VS1, VS2, SI1, SI2 và ba cấp I1, I2, I3.

Cùng được giới thiệu là kim cương 1 carat, hai viên đá quý có thể chênh giá rất lớn. Thậm chí, kết quả phân loại có thể khác nhau tùy phòng kiểm định và hệ tiêu chuẩn được sử dụng (Ảnh: Getty).

FL và IF rất hiếm. Tuy nhiên, cấp cao hơn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa người sử dụng có thể nhìn thấy sự khác biệt bằng mắt thường. Nhiều đặc điểm khiến một viên đá được xếp VS hoặc SI chỉ xuất hiện khi quan sát bằng kính lúp hoặc kính hiển vi.

Chất lượng giác cắt

Giác cắt không phải hình dạng của viên đá. Một viên kim cương có thể có hình tròn, oval, trái tim hoặc hình chữ nhật, trong khi chất lượng giác cắt thể hiện cách tỷ lệ và các mặt cắt kiểm soát ánh sáng.

Trong hệ thống GIA dành cho kim cương tròn brilliant tiêu chuẩn, giác cắt được chia thành 5 cấp gồm Excellent, Very Good, Good, Fair và Poor. Việc đánh giá dựa trên độ sáng, lửa, độ lấp lánh, tỷ lệ trọng lượng, độ bền, độ đánh bóng và tính đối xứng. (gia)

Đây cũng là điểm người mua thường nhầm lẫn. GIA chỉ đưa ra cấp giác cắt tổng thể đối với kim cương tròn brilliant thuộc dải màu D đến Z. Với những hình dạng như oval, cushion hoặc emerald, giấy kiểm định có thể ghi độ đánh bóng và tính đối xứng nhưng không nhất thiết có một cấp giác cắt tổng thể tương đương.

Trọng lượng carat

Carat đo trọng lượng chứ không trực tiếp đo đường kính hay kích thước nhìn thấy. Một carat tương đương 200mg. Hai viên cùng trọng lượng có thể trông lớn nhỏ khác nhau tùy hình dạng, độ sâu và cách phân bổ trọng lượng.

Giá kim cương cũng không tăng đều theo từng 0,01 carat. Những mốc như 1 carat, 1,5 carat hoặc 2 carat thường được gọi là kích thước “ma thuật” trên thị trường.

GIA đưa ra ví dụ hai viên 0,96 carat và 1,02 carat có cùng màu, độ tinh khiết và giác cắt. Khác biệt về kích thước gần như khó nhận thấy, nhưng viên vượt mốc 1 carat có thể đắt hơn tới khoảng 20%.

Như vậy, không tồn tại một bảng đơn giản trong đó kim cương loại một luôn tốt hơn loại hai. Mỗi viên đá là một tổ hợp của nhiều thông số. Một viên G, VS2, Excellent có thể có giá trị cao hơn viên D, VVS1 nếu viên thứ nhất lớn hơn đáng kể, có tỷ lệ đẹp hơn hoặc thuộc hình dạng đang được thị trường ưa chuộng.

Vì sao mỗi nơi kiểm định có thể đưa ra một kết quả khác?

Một nguyên nhân quan trọng là các đơn vị có thể đang sử dụng những hệ phân loại khác nhau.

Từ tháng 10/2025, GIA không còn sử dụng các cấp màu D đến Z và độ tinh khiết FL đến I3 để mô tả kim cương nuôi cấy không màu hoặc gần như không màu.

Thay vào đó, viện này xếp sản phẩm vào hai nhóm Premium và Standard dựa trên tổ hợp màu sắc, độ tinh khiết và chất lượng hoàn thiện. GIA lý giải rằng phần lớn kim cương nuôi cấy trên thị trường tập trung trong một dải màu và độ tinh khiết khá hẹp.

Trong khi đó, các báo cáo IGI phát hành đầu năm vẫn có thể ghi cụ thể màu D hoặc F, độ tinh khiết VVS2 và cấp giác cắt Ideal đối với kim cương nuôi cấy.

Điều này có nghĩa một viên đá có thể được mô tả bằng “Premium” trong hệ thống GIA nhưng mang bộ thông số D, VVS2, Ideal trên báo cáo IGI. Hai cách ghi không nên được đặt cạnh nhau rồi quy đổi một cách máy móc.

Ngay cả khi các phòng thí nghiệm cùng sử dụng thuật ngữ D đến Z hoặc VS, SI, kết quả vẫn có khả năng chênh một cấp đối với những viên nằm sát ranh giới.

Màu sắc được xác định bằng cách so sánh viên đá với bộ đá mẫu trong điều kiện ánh sáng và góc quan sát được kiểm soát.

Độ tinh khiết lại có phần phụ thuộc vào đánh giá của chuyên gia về vị trí, mức độ nổi bật và ảnh hưởng tổng thể của tạp chất. GIA và IGI đều sử dụng nhiều chuyên gia cùng tham gia quá trình đánh giá nhằm giảm ảnh hưởng của nhận định cá nhân. (gia)

Tuy nhiên, mỗi cấp không phải một điểm tuyệt đối mà là một khoảng chất lượng. Hai viên cùng được ghi VS2 có thể nằm ở hai đầu của khoảng này. Một viên gần ranh giới VS1 có thể đẹp hơn đáng kể so với viên nằm sát SI1, dù cùng mang ký hiệu VS2.

Các phòng thí nghiệm còn có thể khác nhau về bộ đá màu chuẩn, thuật toán đánh giá giác cắt, cách xử lý những đặc điểm hiếm gặp và phạm vi dịch vụ.

Một trường hợp khác là giấy do cửa hàng hoặc đơn vị bán hàng tự phát hành. Đây có thể chỉ là bản mô tả nội bộ, không tương đương báo cáo từ một phòng thí nghiệm độc lập.

GIA khuyến cáo người mua yêu cầu báo cáo kiểm định và kiểm tra mã báo cáo trên hệ thống của đơn vị phát hành, bởi những khác biệt chất lượng rất nhỏ có thể khó nhận ra ngay cả với người làm nghề.

Theo Báo Dân Trí