Kinh doanh xăng dầu: Chuyển từ quản lý giá trực tiếp sang giám sát bằng dữ liệu

Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu quy định Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như cơ chế hiện hành. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Ngày 30/9, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Việc sửa đổi các quy định được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển căn bản trong cách thức quản lý, điều hành mặt hàng chiến lược này.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các thành viên Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ. Đến nay, Dự thảo đã trải qua 4 lần xin ý kiến các thành viên Chính phủ và tiếp tục được hoàn thiện, bám sát chỉ đạo của Thủ tướng tại Thông báo số 488/TB-VPCP ngày 17/9/2026 của Văn phòng Chính phủ.

Nhà nước "buông" giá cơ sở, doanh nghiệp tự quyết

Một nội dung quan trọng của Dự thảo là thay đổi cơ chế điều hành giá. Theo đó, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như cơ chế hiện hành. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống được tự quyết định giá bán và thực hiện kê khai giá. Đối với thương nhân phân phối trong hệ thống, giá bán không được vượt quá mức giá do thương nhân đầu mối cung cấp đã công bố.

Để bảo đảm tính minh bạch, các thương nhân phải công bố giá trước thời điểm điều chỉnh, hoàn thành kê khai trong vòng 1 ngày làm việc và kết nối dữ liệu kê khai giá trực tiếp với cơ quan quản lý Nhà nước.

Công thức tính giá bán lẻ xăng dầu được Dự thảo quy định rõ: Giá bán = Giá mua + Chi phí tạo nguồn + Chi phí kinh doanh định mức + Lợi nhuận + Thuế

Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Riêng chi phí kinh doanh định mức được thiết kế theo cơ chế linh hoạt: Áp dụng mức khởi điểm do Bộ Công Thương công bố; hằng năm, thương nhân tự điều chỉnh theo biến động chỉ số giá tiêu dùng (CPI) do Bộ Công Thương thông báo; định kỳ 3 năm/lần, Bộ Công Thương rà soát và công bố lại trên cơ sở báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp.

Trong trường hợp chi phí biến động bất thường, tác động tiêu cực đến nguồn cung và có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính có thể xem xét điều chỉnh trước thời hạn khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép.

Với các địa bàn xa cảng, xa kho, Dự thảo cho phép thương nhân đầu mối được quyết định giá bán thực tế cao hơn giá công bố cùng thời điểm, nhưng không vượt quá 2%, nhằm bù đắp chi phí vận chuyển, lưu thông phát sinh hợp lý.

Về cơ chế bình ổn giá, Dự thảo xác định rõ ngưỡng kích hoạt: biện pháp bình ổn được áp dụng khi giá tăng hoặc giảm liên tục trong khoảng 1-4 tuần, hoặc mức biến động cộng dồn từ 15-20% trở lên trong thời gian ngắn, gây tác động lớn đến kinh tế-xã hội.

Khi đó, Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương, biện pháp và thời hạn bình ổn. Các công cụ điều hành được huy động đồng bộ, bao gồm: Tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia, chính sách thuế, tài chính, tiền tệ và Quỹ bình ổn giá nếu có theo quy định của Luật Giá. Dự thảo cho phép điều hành giá xăng dầu trực tiếp trong một khoảng thời gian nhất định khi tình huống thực sự cần thiết.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh cơ chế điều hành giá là nội dung có tác động trực tiếp và sâu rộng đến cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng, vì vậy quá trình xây dựng chính sách phải bảo đảm hài hòa lợi ích của tất cả các bên.

"Định hướng của Dự thảo là tăng tính chủ động và trách nhiệm của doanh nghiệp trong quyết định giá bán, đồng thời Nhà nước tăng cường công khai, minh bạch, giám sát và kiểm tra thực hiện. Theo phương án đang được lấy ý kiến, Nhà nước không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như cơ chế hiện nay; doanh nghiệp chủ động quyết định và công bố giá bán trong hệ thống trên cơ sở công thức, nguyên tắc được quy định tại Nghị định," Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho hay.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn khẳng định mục tiêu cuối cùng là giá xăng dầu phải phản ánh tương đối đầy đủ biến động thị trường, nhưng cơ chế quản lý phải đủ minh bạch và hiệu quả để bảo đảm lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và duy trì ổn định thị trường.

Ba trục dịch chuyển chiến lược

Làm rõ thêm tư duy thiết kế của Dự thảo, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, cho biết toàn bộ Nghị định được xây dựng xoay quanh 3 trục dịch chuyển chiến lược: tinh gọn cấu trúc, trao quyền định giá và quản trị dữ liệu.

Về tinh gọn cấu trúc, Dự thảo hướng tới chuyển đổi từ mô hình mạng lưới cấp phép chồng chéo sang hệ thống quản lý bằng cơ chế "thông báo," đồng thời hợp nhất khâu trung nguồn, giảm mạnh chi phí tuân thủ hành chính cho doanh nghiệp.

Về trao quyền định giá, Dự thảo trả lại quyền định giá cho thị trường, để doanh nghiệp tự quyết định giá bán. Nhà nước quản lý linh hoạt thông qua chỉ số CPI và chỉ kích hoạt các công cụ bình ổn, trong đó có Quỹ bình ổn giá, khi thị trường biến động chạm ngưỡng 15-20%.

Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định về kinh doanh xăng dầu được kỳ vọng sẽ tạo lập khuôn khổ pháp lý mới, trong đó doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn nhưng cũng phải chịu trách nhiệm lớn hơn. (Ảnh minh họa. Nguồn: CTV/Vietnam+)

Về quản trị dữ liệu, ông Trần Hữu Linh cho biết mục tiêu là biến hoạt động kinh doanh xăng dầu thành một dòng chảy thông tin được giám sát liên tục, dữ liệu dự trữ, nguồn cung, phân phối kết nối trực tiếp với Bộ Công Thương, dữ liệu hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế theo thời gian thực.

Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định về kinh doanh xăng dầu được kỳ vọng sẽ tạo lập khuôn khổ pháp lý mới, trong đó doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn nhưng cũng phải chịu trách nhiệm lớn hơn; Nhà nước giảm can thiệp hành chính trực tiếp vào giá nhưng tăng cường giám sát bằng dữ liệu và các biện pháp bình ổn khi cần thiết, hướng tới một thị trường xăng dầu minh bạch, cạnh tranh và vận hành theo tín hiệu thị trường đầy đủ hơn, trong khi vẫn bảo đảm mục tiêu xuyên suốt là ổn định nguồn cung, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giữ vững an ninh năng lượng quốc gia./.

Theo Vietnam+