An Giang nghiên cứu chính sách giải bản tàu cá

Bốc dỡ thủy sản tại điểm tập kết lên cá tạm thời tại xã Hòn Đất.

Áp lực từ đội tàu khai thác

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, những năm gần đây, hoạt động khai thác thủy sản của tỉnh đối mặt với nhiều khó khăn. Chi phí nhiên liệu, nhu yếu phẩm và tiền công lao động tăng, trong khi nguồn lợi thủy sản suy giảm khiến hiệu quả khai thác ngày càng thấp.

Năm 2021, sản lượng khai thác toàn tỉnh đạt 568.860 tấn, đến năm 2025 còn 430.788 tấn, giảm khoảng 24%. 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng khai thác đạt 200.990 tấn, bằng 96,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, toàn tỉnh hiện có 10.912 tàu cá, gồm 6.003 tàu hoạt động vùng ven bờ, 1.358 tàu vùng lộng và 3.551 tàu vùng khơi.

Đối chiếu với định hướng quy hoạch đội tàu khai thác bền vững, số lượng tàu hiện có đang vượt ở cả ba nhóm. Cụ thể, vùng ven bờ vượt 1.427 tàu, vùng lộng vượt 66 tàu và vùng khơi vượt 204 tàu so với định hướng.

Đáng chú ý, áp lực dư thừa tàu cá tập trung nhiều ở vùng ven bờ, nơi nguồn lợi thủy sản chịu tác động trực tiếp từ hoạt động khai thác với mật độ lớn. Khi số lượng phương tiện vượt khả năng khai thác bền vững, hiệu quả kinh tế của mỗi chuyến biển giảm, đời sống ngư dân thêm khó khăn, đồng thời gây sức ép lên công tác quản lý, bảo vệ và phục hồi nguồn lợi thủy sản.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Quách Văn Toàn, thực trạng này đặt ra yêu cầu tỉnh phải cơ cấu lại đội tàu theo hướng phù hợp với khả năng nguồn lợi, từng bước giảm cường lực khai thác, nhất là những phương tiện không còn nhu cầu hoặc hoạt động không hiệu quả.

Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng để tỉnh thực hiện chủ trương phát triển nghề cá bền vững, góp phần khắc phục các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Ông Quách Văn Toàn cho biết từ yêu cầu thực tiễn, UBND tỉnh đang nghiên cứu, xây dựng dự thảo nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không còn nhu cầu hoạt động khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh, dự kiến trình HĐND tỉnh xem xét. Điểm đáng chú ý của chính sách là không chỉ hỗ trợ chủ tàu chấm dứt hoạt động khai thác mà còn quan tâm đến sinh kế của các thành viên trong gia đình, giúp ngư dân có điều kiện chuyển sang công việc khác.

Giảm tàu, mở hướng sinh kế cho ngư dân

Theo dự thảo nghị quyết, đối tượng được xem xét hỗ trợ là chủ tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên, đã đăng ký tại tỉnh, tự nguyện giải bản và đáp ứng các điều kiện theo quy định. Quá trình giải bản phải có sự giám sát của chính quyền địa phương, cơ quan chức năng; tàu được nghiệm thu và thực hiện thủ tục xóa đăng ký. Chủ tàu phải hoàn thành các quyết định xử lý vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự trong hoạt động thủy sản (nếu có).

Mức hỗ trợ dự kiến được phân theo chiều dài tàu, từ 10 triệu đồng đến 300 triệu đồng/chiếc, góp phần ổn định thu nhập, hỗ trợ chủ tàu trang trải một phần chi phí khi rời nghề. Chủ tàu được quyền tận thu phế liệu hoặc thanh lý xác tàu để bù đắp chi phí, đồng thời có trách nhiệm thu dọn, xử lý xác tàu bảo đảm vệ sinh môi trường tại nơi phá dỡ.

Chính sách còn đề xuất hỗ trợ chuyển đổi nghề cho chủ tàu và các thành viên hộ gia đình cùng sinh sống thực tế, có tàu cá giải bản. Theo phương án trình HĐND tỉnh, mức hỗ trợ dự kiến là 15 triệu đồng/hộ, chi trả một lần. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực bởi đối với nhiều hộ ngư dân, tàu cá không chỉ là tài sản mà còn là phương tiện tạo thu nhập chính. Khi phương tiện giải bản, việc tìm kiếm công việc mới, ổn định cuộc sống là vấn đề cần được tính đến.

Dự kiến tổng nhu cầu kinh phí thực hiện chính sách giai đoạn 2026 - 2030 là 134,745 tỷ đồng, từ ngân sách địa phương và các nguồn hợp pháp khác, trong đó 109,29 tỷ đồng dành cho hỗ trợ giải bản tàu cá và 25,455 tỷ đồng hỗ trợ chuyển đổi nghề.

Việc nghiên cứu chính sách này cho thấy định hướng chống khai thác IUU của tỉnh không chỉ tập trung kiểm soát hoạt động trên biển, quản lý tàu cá và xử lý vi phạm mà còn hướng đến giải quyết những vấn đề căn cơ của nghề cá. Giảm số lượng tàu phải đi đôi với tạo sinh kế thay thế, bởi nếu ngư dân chưa có công việc và thu nhập ổn định, việc rời nghề khai thác sẽ khó bền vững.

Khi chính sách được xây dựng phù hợp với thực tiễn và tổ chức thực hiện hiệu quả, sẽ góp phần khuyến khích ngư dân tự nguyện chuyển đổi nghề, giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản, từng bước hình thành cơ cấu đội tàu hợp lý. Việc này không chỉ cải thiện hiệu quả khai thác mà còn tạo nền tảng để nghề cá của tỉnh phát triển có trách nhiệm, gắn bảo vệ nguồn lợi với ổn định đời sống cộng đồng ngư dân.

GIA BẢO