LẠC GIỮA LÀN KHÓI - Bài 1: Những lối vào làn khói

Sau giờ tan ca, anh Lê Văn Mi (22 tuổi), ngụ ấp Xẻo Nhàu B, xã Tân Thạnh ngồi trước hiên nhà, châm một điếu thuốc như thói quen đã hơn 4 năm nay. Từ những hơi thuốc đầu tiên vì tò mò theo bạn bè, anh Mi dần lệ thuộc vào nicotine. Câu chuyện của anh cũng là điểm khởi đầu cho hành trình chúng tôi tìm lời giải vì sao thuốc lá đang len lỏi vào đời sống của nhiều người trẻ hôm nay?

Từ một lần thử

Sau một ngày làm việc trong xưởng gỗ, anh Mi thay vội chiếc áo công nhân còn lấm bụi rồi kéo chiếc ghế nhựa ra hiên. Từ túi áo, anh lấy ra gói thuốc lá hơi nhàu. Một tiếng “tách” vang lên, ngọn lửa nhỏ lóe sáng, đầu điếu thuốc đỏ rực trong chốc lát. Anh rít một hơi dài rồi chậm rãi nhả khói. Nhìn làn khói mỏng tan dần giữa khoảng sân yên ắng, anh Mi trầm giọng: “Tôi hút riết thành quen rồi. Có hôm đi làm bận quá, cả buổi chưa hút điếu nào là thấy bứt rứt, như thiếu cái gì đó…”.

Người công nhân trẻ này từng khẳng định sẽ không bao giờ hút thuốc, nhưng rồi lại loay hoay tìm cách bước ra khỏi làn khói nicotine. Anh Mi nhớ lại: “Điếu thuốc đầu tiên tôi cầm là hồi học lớp 6. Sau buổi đá bóng, cả nhóm bạn trong xóm ngồi dưới gốc cây ven đường. Thấy mấy anh lớn chuyền tay nhau hút thuốc, tụi tôi cũng xin hút thử cho biết. Tôi ho đến chảy nước mắt, về còn nói chắc đời này không hút nữa”.

Lần thử ấy nhanh chóng bị lãng quên. Đến khi nghỉ học, anh đi làm công nhân, điếu thuốc mới xuất hiện trở lại trong những giờ nghỉ giữa ca. Ban đầu, anh Mi chỉ đứng trò chuyện cùng đồng nghiệp dưới bóng cây cạnh xưởng. Một người chìa bao thuốc, cười nói: “Làm một điếu cho tỉnh!”. Anh Mi thuận tay nhận lấy. “Lúc đó, tôi nghĩ hút một điếu cũng không sao. Rồi ngày nào tôi cũng hút thành quen lúc nào không biết, đến nay đã 4 năm”, anh Mi nói, mắt vẫn nhìn đầu điếu thuốc đang cháy dở.

Anh Mi vẫn biết thuốc lá có hại cho sức khỏe. Mẹ anh thường xuyên khuyên nhủ, nhiều lần động viên con trai bỏ thuốc. Anh cũng không ít lần tự hứa sẽ dừng lại. Nhưng mỗi khi tan ca hay ngồi cùng bạn bè, bàn tay anh lại vô thức tìm gói thuốc lá. “Tôi cũng muốn bỏ lắm… mà khó”, anh Mi dứt lời, im lặng một lúc rồi vo tròn vỏ bao thuốc trong tay. Một động tác rất tự nhiên, cũng như việc châm một điếu thuốc sau mỗi buổi tan ca đã trở thành thói quen.

Hút thuốc lá đang trở thành thói quen của nhiều người, trong đó có người trẻ. Ảnh: DANH THÀNH

Điếu thuốc trở nên quen thuộc

Tạm khép lại câu chuyện của anh Mi, chúng tôi tiếp tục đi qua nhiều tuyến đường, khu dân cư trong tỉnh. Tại một quán cà phê gần khu vực chợ Thứ Ba, xã An Biên, khách ra vào khá đông. Trên nhiều chiếc bàn, bên cạnh ly cà phê còn vơi một nửa là những gói thuốc lá đã mở và vài chiếc bật lửa nằm lẫn giữa điện thoại, chìa khóa xe. Tiếng bật lửa lách tách vang lên không ít lần. Mỗi khi một câu chuyện tạm ngắt, lại có người đưa tay châm thêm một điếu thuốc.

Đêm xuống, tại công viên khu 16ha, phường Rạch Giá, 2 thanh niên ngồi trên băng ghế đá. Họ nói với nhau không nhiều. Phần lớn thời gian, mỗi người chăm chú vào màn hình điện thoại. Thỉnh thoảng, một người ngẩng lên nói vài ba câu rồi đưa điếu thuốc lên môi rít một hơi dài. Làn khói mỏng theo gió tan dần trong khoảng không.

Những hình ảnh ấy lặp lại ở nhiều nơi. Không cần những cuộc tụ tập đông người hay những dịp đặc biệt, điếu thuốc vẫn hiện diện trong những khoảnh khắc rất đỗi bình thường. Sau những cuộc hẹn, giữa giờ nghỉ hay trong những cuộc chuyện trò cuối ngày, điếu thuốc được châm lên như một phản xạ quen thuộc, đến mức nhiều người không còn để ý mình đã hút bao nhiêu điếu trong một ngày.

Chúng tôi gặp D.D (19 tuổi) tại một quán nước ven đường ở xã Hòn Đất. Vừa xoay chiếc bật lửa trong tay, D kể, mình bắt đầu hút thuốc từ những lần tụ tập với bạn bè khi còn học cấp 2, đến nay gần 4 năm. “Lúc đó, tôi thấy mấy anh lớn trong xóm hút thuốc nên cũng tò mò. Bạn bè rủ rê, mỗi người thử vài hơi cho vui, ai ngờ thành thói quen lúc nào không hay”, D nhớ lại.

Trời vừa sẩm tối, ánh đèn đường hắt những vệt sáng loang lổ xuống một khu tái định cư thuộc khu phố Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Rạch Giá. Giữa khoảng đất trống, 4 đứa trẻ chừng 13 tuổi đứng nói chuyện. Một cậu bé chạy nhanh sang tiệm tạp hóa cách đó chưa đầy 20m, quay lại với 4 điếu thuốc trong tay, chia mỗi đứa một điếu. Ngọn lửa bật lên liên tiếp, những bàn tay nhỏ chuyền nhau châm thuốc, động tác nhanh như đã quen.

Đợi nhóm trẻ mải mê trò chuyện, chúng tôi bước vào tiệm tạp hóa gần đó. Người phụ nữ bán hàng nhìn về phía các em rồi khẽ thở dài: “Thằng bé đó cũng ghé mua mấy lần rồi. Ban đầu, tôi cứ tưởng mua giùm người lớn trong nhà nên bán. Sau này mới biết mua xong là chạy lại chia cho mấy đứa bạn rồi cả nhóm hút”.

Rời tiệm tạp hóa, chúng tôi ngoái nhìn khoảng đất trống thêm một lần nữa. Tiếng cười trẻ con vẫn trong veo giữa màn đêm. Chỉ có những chấm lửa đỏ lập lòe trên đầu điếu thuốc khiến khung cảnh ấy trở nên nhói lòng. Sự lệ thuộc hiếm khi bắt đầu bằng một quyết định. Nó thường đến từ một lần thử rất ngắn.

Đằng sau vẻ ngoài bắt mắt

Không chỉ thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử cũng đang len lỏi vào đời sống của một bộ phận thanh thiếu niên. Em D.M.P - sinh viên năm nhất của một trường cao đẳng trên địa bàn tỉnh cho biết, lần đầu em tiếp xúc với thuốc lá điện tử là vào những năm học phổ thông vì thấy bạn bè sử dụng nhiều. “Thuốc lá điện tử nhìn bắt mắt, lại có mùi thơm trái cây nên em nghĩ không độc hại như thuốc lá thường. Em nghĩ hút vài lần rồi thôi, sau này tìm hiểu mới biết trong đó vẫn có nicotine và có thể gây nghiện”, P chia sẻ.

Những điều P kể cũng là thực trạng ngành y tế đang ghi nhận trong những năm gần đây. Theo bác sĩ Trần Thế Vinh - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, thuốc lá điện tử ngày càng được thiết kế với kiểu dáng hiện đại, màu sắc bắt mắt và nhiều hương vị như trái cây, bánh kẹo… Những yếu tố này dễ tạo cảm giác mới lạ, hấp dẫn đối với thanh thiếu niên. Trong khi đó, tâm lý thích khám phá, muốn khẳng định bản thân, mong muốn hòa nhập với bạn bè và thiếu kỹ năng từ chối trước những lời rủ rê đã khiến không ít em sử dụng thuốc lá từ rất sớm. Đây cũng là những nguyên nhân góp phần làm gia tăng tình trạng sử dụng thuốc lá trong giới trẻ hiện nay. “Nhiều người lầm tưởng thuốc lá điện tử ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống. Thực tế, nhiều sản phẩm vẫn chứa nicotine - chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên và kéo theo nhiều nguy cơ đối với sức khỏe”, bác sĩ Trần Thế Vinh cảnh báo.

Sau lần trò chuyện đầu tiên, chúng tôi trở lại nhà của anh Mi. Anh vẫn ngồi trước hiên, nơi điếu thuốc ban chiều đã được thay bằng một điếu khác. “Tôi nói sẽ bỏ… nhưng cứ tới lúc căng thẳng hay mệt là lại tìm đến nó”, anh Mi nói giọng chậm lại. Anh bật lửa. Ngọn lửa lóe lên trong khoảng tối trước hiên nhà, đầu điếu thuốc đỏ rực rồi nhanh chóng chìm vào làn khói. “Nhiều lúc tôi cũng tự hỏi, sao mình không bỏ được… nhưng rồi lại thôi”, anh Mi cười khẽ, mắt nhìn ra khoảng sân vắng. Câu nói bỏ dở, còn điếu thuốc thì vẫn cháy giữa bóng đêm.

Nhiều người trẻ chúng tôi gặp trong suốt hành trình này cũng bắt đầu giống anh Mi. Từ khoảnh khắc cầm điếu thuốc đầu tiên rất đỗi tình cờ, nó dần hiện diện trong nhịp sống hằng ngày. Và để bước ra khỏi làn khói ấy, với nhiều người lại là một hành trình dài.

(Còn tiếp)

TÚ LY - DANH THÀNH