Mối nguy cho sức khỏe từ thực phẩm siêu chế biến

Gánh nặng bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các bệnh không lây nhiễm chiếm gần 74% gánh nặng bệnh tật toàn quốc và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Riêng năm 2019, ước tính có khoảng 556.000 ca tử vong, trong đó khoảng 81% là do các bệnh không lây nhiễm. Đáng chú ý, 44% trường hợp tử vong là trước 70 tuổi, khi còn trong độ tuổi lao động, gây mất năng suất kinh tế.

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), hiện Việt Nam có 17 triệu người tăng huyết áp, gần 4,6 triệu người mắc đái tháo đường, 2 triệu người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hơn 180.000 ca ung thư mới mỗi năm.

Hiện nước ta có 17 triệu người tăng huyết áp (Ảnh minh họa: N.P).

Các yếu tố nguy cơ trực tiếp như thừa cân béo phì, tăng đường máu, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp có mối liên hệ chặt chẽ với hành vi ăn uống không lành mạnh và tiêu thụ thực phẩm, đồ uống nhiều đường, muối, chất béo bão hòa.

Số liệu từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy 3/5 yếu tố nguy cơ hàng đầu tại Việt Nam đến từ hành vi lối sống.

Cụ thể bao gồm dinh dưỡng không hợp lý, hút thuốc lá và sử dụng rượu bia. Những yếu tố này đóng góp phần lớn vào tử vong và bệnh tật ở nhiều nhóm bệnh như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh hô hấp, tạo gánh nặng kép lên sức khỏe và kinh tế.

Hồi chuông cảnh báo về thực phẩm siêu chế biến

Chế độ ăn uống không lành mạnh, nhiều muối, đường tự do, chất béo chuyển hóa và chất béo bão hòa có hại, ăn ít trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, chất xơ, vi chất dinh dưỡng góp phần gây thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống.

Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000-2017.

Thực phẩm siêu chế biến có thể bao gồm chất bảo quản, chất tạo màu nhân tạo, chất nhũ hóa, đường, muối... được thêm vào hoặc thay đổi để làm cho thực phẩm hấp dẫn hơn (Ảnh minh họa: Istock).

Theo điều tra STEP và các thống kê liên quan, người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, cao gần gấp 2 lần so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe.

Trong khi đó, nhiều bằng chứng khoa học khẳng định chế độ ăn giàu sản phẩm chế biến sẵn, đậm độ năng lượng cao làm tăng nguy cơ các bệnh chuyển hóa và bệnh không lây nhiễm như thừa cân béo phì, đái tháo đường, tim mạch.

Một nghiên cứu mới đăng trên The Milbank Quarterly cho thấy thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods – UPFs) không chỉ là thực phẩm kém lành mạnh, mà là những sản phẩm được thiết kế công nghiệp nhằm thúc đẩy việc tiêu thụ lặp lại, với nhiều điểm tương đồng đáng chú ý với thuốc lá.

Nghiên cứu do các học giả đến từ Đại học Michigan, Duke và Harvard thực hiện, tổng hợp bằng chứng toàn cầu về khoa học nghiện, lịch sử y tế công cộng và chính sách.

Các bằng chứng cho thấy cách thức sản phẩm được thiết kế, các chiến lược tiếp thị, và sự hiện diện rộng khắp trong môi trường tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi ăn uống và tác động đến sức khỏe cộng đồng. Qua đó đặt ra yêu cầu về các can thiệp mang tính hệ thống, tương tự những bài học từ kiểm soát thuốc lá.

Báo cáo nhấn mạnh rằng thực phẩm siêu chế biến cần được xem xét vượt ra ngoài lăng kính dinh dưỡng và lựa chọn cá nhân.

Tỷ lệ thừa cân, béo phì tại Việt Nam tăng chóng mặt

Tình trạng thừa cân, béo phì đang gia tăng rất nhanh ở Việt Nam.

Tỷ lệ trẻ em bị thừa cân béo phì đã tăng gấp đôi trong vòng 10 năm qua, từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020 và trở thành vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Tỷ lệ thừa cân béo phì đang rất cao ở khu vực thành thị với gần 29%, tiếp đến nông thôn 18% và miền núi gần 7%.

Với người trưởng thành, tỷ lệ thừa cân, béo phì đã tăng 30% trong 6 năm, từ 15,6% năm 2015 lên 19,5% năm 2020.

Để kiểm soát vấn đề thừa cân, béo phì, các chuyên gia cho rằng cần kết hợp nhiều giải pháp như giáo dục dinh dưỡng học đường và tăng cường vận động thể chất, quản lý việc thực hiện dán nhãn dinh dưỡng một cách chặt chẽ. Các loại thực phẩm đều phải có nhãn dinh dưỡng với các nội dung theo quy định mới được lưu hành trên thị trường.

Đồng thời, cần có cơ chế quản lý chặt chẽ và giới hạn các loại thực phẩm, đồ uống đường phố đang không đảm bảo về dinh dưỡng và vệ sinh, an toàn thực phẩm. Người tiêu dùng cũng cần hình thành thói quen xem nhãn dinh dưỡng trước khi quyết định mua sản phẩm.

Theo Dân Trí