Ngăn chặn thực phẩm bẩn xâm nhập thị trường

Từ kho thực phẩm bẩn đến mâm cơm người dân

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, số lượng thực phẩm vi phạm được thu giữ lên tới hơn 1.200 tấn. Đây là quy mô chưa từng có trong các vụ việc về an toàn thực phẩm được phát hiện thời gian qua. Hành vi của các đối tượng là thu gom thực phẩm hết hạn sử dụng rồi tổ chức sơ chế, tẩy rửa, thay đổi hiện trạng sản phẩm để đưa trở lại thị trường tiêu thụ.

Nếu không bị phát hiện kịp thời, hàng nghìn tấn thực phẩm này sẽ tiếp tục len lỏi vào các chợ đầu mối, cơ sở kinh doanh thực phẩm, nhà hàng, quán ăn và đặc biệt là những điểm bán thức ăn bình dân phục vụ đông đảo người lao động.

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội đã yêu cầu phải truy đến cùng đường đi của số thực phẩm bẩn này, làm rõ các đầu mối tiêu thụ và những cơ sở kinh doanh đã sử dụng nguồn nguyên liệu vi phạm. Chỉ đạo đó nhận được sự đồng tình của dư luận bởi người dân có quyền được biết thực phẩm độc hại đã đi đâu, ai đã sử dụng và mức độ ảnh hưởng đối với cộng đồng như thế nào. Bởi lẽ, điều đáng sợ nhất của thực phẩm bẩn không phải ở những kho hàng bị phát hiện, mà là phần đã lọt qua các khâu kiểm soát, âm thầm đi vào bữa ăn của hàng triệu người dân.

Trong bối cảnh giá thực phẩm liên tục tăng, việc bán những món ăn có giá rẻ bất thường luôn đặt ra dấu hỏi về nguồn gốc nguyên liệu. Một đĩa chân gà nướng, một suất đồ nhậu hay những món ăn chế biến sẵn có mức giá thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung rất có thể đang được bù đắp bằng việc sử dụng nguyên liệu cận hạn, hết hạn hoặc không bảo đảm chất lượng.

Điều đáng lo ngại là người tiêu dùng rất khó nhận biết bằng mắt thường. Sau khi được tẩm ướp gia vị, chiên, nướng hoặc ngâm hóa chất, những dấu hiệu hư hỏng ban đầu gần như bị che lấp hoàn toàn. Chính vì vậy, nhiều người vô tình trở thành nạn nhân của thực phẩm bẩn mà không hề hay biết. Đặc biệt, đối tượng sử dụng thức ăn đường phố nhiều nhất hiện nay là học sinh, sinh viên, công nhân và người lao động thu nhập thấp. Đây cũng chính là lực lượng lao động chủ lực của đất nước trong tương lai.

Bày tỏ lo ngại trước tình trạng thực phẩm bẩn, thực phẩm hết hạn sử dụng được đưa trở lại thị trường, PGS, TS Nguyễn Minh Tân, giảng viên Trường Hóa và Khoa học sự sống (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, nguy hiểm nhất là người tiêu dùng không thể nhận biết bằng mắt thường sau khi thực phẩm đã được tẩy rửa, tẩm ướp hoặc chế biến. Thực phẩm hư hỏng thường chứa lượng lớn vi sinh vật gây bệnh, độc tố nấm mốc và các sản phẩm phân hủy protein có hại cho cơ thể. Nếu sử dụng phải thực phẩm này, người dân có thể bị ngộ độc cấp tính với các biểu hiện như đau bụng, tiêu chảy, nôn mửa. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn là những tác động lâu dài.

“Việc sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn trong thời gian dài có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý về gan, thận, hệ tiêu hóa, rối loạn chuyển hóa và một số bệnh ung thư. Đối với trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe càng lớn hơn do sức đề kháng yếu hơn”, PGS, TS Nguyễn Minh Tân nhấn mạnh.

Ngăn chặn hiểm họa từ gốc

Vụ việc hơn 1.200 tấn thực phẩm bẩn bị phát hiện không phải là hiện tượng cá biệt. Những con số từ Tháng hành động Vì an toàn thực phẩm năm 2026 cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu trên diện rộng và diễn biến ngày càng phức tạp.

Theo Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), chỉ trong một tháng cao điểm từ ngày 15/4 đến 15/5/2026, các đoàn liên ngành Trung ương và địa phương đã kiểm tra 62.052 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên cả nước. Kết quả phát hiện 5.749 cơ sở vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, chiếm 9,26% số cơ sở được kiểm tra.

Trong số đó, 3.687 cơ sở bị xử lý với tổng số tiền phạt hành chính hơn 22,4 tỷ đồng; 29 cơ sở bị đình chỉ hoạt động; 7 cơ sở bị tước giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm và 17 vụ việc có dấu hiệu hình sự đã được chuyển cơ quan điều tra. Đáng chú ý, lực lượng chức năng đã thu giữ và tiêu hủy hàng chục tấn thực phẩm không bảo đảm chất lượng, trong đó có nhiều mặt hàng quen thuộc như chân gà, thực phẩm đông lạnh, xúc xích, bánh kẹo, thực phẩm chế biến sẵn.

Một chi tiết đáng lo ngại khác là kết quả giám sát đối với thức ăn đường phố. Trong 17.419 mẫu được xét nghiệm nhanh tại các cơ sở dịch vụ ăn uống và hàng quán đường phố, có tới 1.330 mẫu không đạt yêu cầu, chiếm 7,6%. Những con số này cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm không chỉ xuất hiện ở các kho hàng lậu hay đường dây buôn bán quy mô lớn, mà đang hiện hữu ngay trong bữa ăn hằng ngày của người dân.

Số lượng cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và kinh doanh trực tuyến đang tăng nhanh. Trong khi đó, lực lượng quản lý ở cơ sở còn mỏng, trang thiết bị kiểm nghiệm còn hạn chế, việc kiểm tra thường xuyên chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Do đó, cần chuyển mạnh từ tư duy “kiểm tra theo chiến dịch” sang cơ chế giám sát thường xuyên, liên tục và dựa trên công nghệ. Mọi khâu từ sản xuất, vận chuyển, bảo quản đến tiêu thụ phải được đặt dưới cơ chế truy xuất nguồn gốc minh bạch. Những trường hợp cố tình đưa thực phẩm bẩn ra thị trường cần bị xử lý nghiêm khắc, kể cả bằng chế tài hình sự.

Thời gian qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết đấu tranh với hàng giả, hàng kém chất lượng và các hành vi xâm hại quyền lợi người tiêu dùng. Tinh thần đó càng có ý nghĩa đối với lĩnh vực an toàn thực phẩm, nơi hậu quả của mỗi hành vi vi phạm không chỉ dừng ở thiệt hại kinh tế mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.

Cùng với việc xử lý nghiêm các đường dây thực phẩm bẩn, cần xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. Mỗi doanh nghiệp, mỗi hộ kinh doanh phải nhận thức rằng bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là trách nhiệm đạo đức. Về phía người tiêu dùng, cũng cần thay đổi tâm lý ham rẻ. Một món ăn có giá thấp bất thường đôi khi lại là món ăn đắt nhất nếu phải trả bằng sức khỏe của chính mình.

Theo PGS, TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đất nước.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng, thực phẩm không bảo đảm an toàn là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ ngộ độc thực phẩm, các bệnh truyền qua thực phẩm và làm gia tăng gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng. Đặc biệt, việc sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm hết hạn sử dụng hoặc bị biến đổi chất lượng trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan, thận, hệ tiêu hóa, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, thậm chí là ung thư.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thực phẩm ngày càng lớn, nhất là tại các đô thị đông dân cư, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm cần được thực hiện xuyên suốt từ sản xuất, chế biến, vận chuyển đến tiêu dùng. Mọi hành vi vì lợi nhuận mà coi thường sức khỏe người dân đều phải bị phát hiện và xử lý nghiêm minh. “Người dân có quyền được tiếp cận thực phẩm an toàn và đó cũng là trách nhiệm của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm cũng như toàn xã hội”, PGS, TS Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh.