Ngành học và bài toán thích ứng trong kỷ nguyên AI

Hiểu đúng ngành học, năng lực để không “chệch hướng”

Ghi nhận tại nhiều chương trình tư vấn hướng nghiệp cho thấy, việc các em học sinh chủ động đặt câu hỏi sâu về ngành nghề thể hiện xu hướng lựa chọn ngày càng thực chất. Quan tâm đến ngành truyền thông đa phương tiện, em Trần Minh Kha (Trung tâm GDTX - Hướng nghiệp Vũng Tàu) tìm hiểu kỹ về chương trình đào tạo, yêu cầu đầu vào và mức độ thực hành.

PGS.TS Đồng Văn Toàn, Trưởng Khoa Sư phạm, Trường Đại học Thủ Dầu Một cho biết, trường hiện đào tạo 48 ngành bậc cử nhân. Ngành truyền thông đa phương tiện thuộc Khoa Công nghiệp Văn hóa, ngành học được đầu tư phù hợp xu hướng phát triển xã hội. Chương trình đào tạo gồm 120 tín chỉ, trong đó khoảng 40% dành cho thực hành, thực tập gắn với thực tế và phục vụ cộng đồng. Thời gian đào tạo kéo dài 8 học kỳ (4 năm), bố trí xen kẽ giữa lý thuyết và thực hành để sinh viên vừa tích lũy kiến thức vừa có khả năng ứng dụng.

Ở góc nhìn đào tạo gắn với thị trường, TS Nguyễn Thị Ánh Linh, Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn cho biết, ngành truyền thông đa phương tiện trang bị cho sinh viên các kỹ năng tổ chức sự kiện, giao tiếp và truyền thông trước công chúng. Điểm mạnh của chương trình là kết hợp các môn chuyên ngành với thực hành, trong đó sinh viên được học lý thuyết trên lớp và dành thời lượng tín chỉ để thực hành tại doanh nghiệp, cơ quan hoặc tham gia trực tiếp vào các dự án truyền thông.

Chương trình cũng tích hợp công nghệ số và một số môn học bằng ngoại ngữ, giúp sinh viên nâng cao khả năng thích ứng trong môi trường quốc tế. Tuy nhiên, theo bà, sinh viên cần rèn luyện sự tự tin, tư duy logic, đặc biệt là khả năng sáng tạo và cập nhật xu hướng liên tục.

Trước băn khoăn “học gì để không bị AI thay thế”, PGS.TS Đặng Tấn Hiệp, Trưởng Phòng Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Công Thương TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, không có ngành nào hoàn toàn “an toàn” trước AI. Điều quan trọng là trang bị kiến thức chuyên môn vững vàng và kỹ năng bổ trợ để làm chủ công nghệ. Với tổ hợp B00, học sinh có thể lựa chọn các ngành như công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm và một số ngành liên quan - những lĩnh vực có tính ứng dụng cao, nhu cầu ổn định.

Ở nhóm ngành kỹ thuật, Thạc sỹ Nguyễn Hoàng Thiên Thư, đại diện Trường Đại học Việt Đức cho biết, trường tập trung vào hai khối ngành mũi nhọn là kỹ thuật và kinh tế - quản lý. Với lĩnh vực sản xuất thông minh, trường đào tạo hai ngành cử nhân là kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật cơ điện tử, những lĩnh vực quan trọng trong định hướng phát triển nguồn nhân lực quốc gia, gắn với xu hướng chuyển đổi công nghiệp hiện đại.

Trong khi đó, ở góc nhìn phát triển bền vững, bà Nguyễn Thu Thủy, Giám đốc Phát triển bền vững Việt Nam và châu Á của Tập đoàn De Heus, cho rằng nông nghiệp vẫn là lĩnh vực thiết yếu vì gắn với nhu cầu thực phẩm và dinh dưỡng hằng ngày. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và dịch bệnh, ngành này đặt ra thách thức lớn như tình trạng kháng kháng sinh trong chăn nuôi, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Vì vậy, việc đảm bảo thực phẩm an toàn, không tồn dư kháng sinh là mục tiêu quan trọng.

“Các em không nên chỉ chọn ngành ‘hot’ mà hãy trở thành nhân sự giỏi trong lĩnh vực mình chọn. Khi có năng lực và chủ động trau dồi kỹ năng, cơ hội phát triển sẽ luôn rộng mở”, bà Thu Thủy nhấn mạnh.

Chủ động chiến lược xét tuyển, tăng cơ hội trúng tuyển và việc làm

Không chỉ chọn ngành, việc xây dựng chiến lược xét tuyển cũng đóng vai trò quan trọng. Tiến sỹ Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh cho biết, hiện nay nhiều trường thành viên của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp (ngoài tuyển thẳng), gồm ba thành phần chính: điểm học bạ THPT, điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm thi đánh giá năng lực. Trong đó, điểm đánh giá năng lực là một lợi thế đáng kể. Nếu không có, thí sinh vẫn có thể được quy đổi từ các phương thức khác nhưng thường hệ số thấp hơn, nên có thể kém lợi thế hơn.

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng. Khi đăng ký, các em không chọn phương thức xét tuyển mà chỉ đăng ký mã ngành và mã trường; các trường sẽ xét theo phương thức tối ưu nhất cho thí sinh.

Cô Nguyễn Hoàng Nga, phụ trách truyền thông Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cho biết năm 2026, khối ngành sức khỏe của trường xét tuyển 10 ngành với 5 phương thức: Xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ, xét điểm thi đánh giá năng lực của ĐHQG TP Hồ Chí Minh và ĐHQG Hà Nội, xét kỳ thi riêng của một số trường và phương thức kết hợp.

Ngoài ra, trường còn có xét tuyển thẳng cho thí sinh đủ điều kiện. Tuy nhiên, với nhóm ngành đặc thù như y khoa, răng hàm mặt, y học dự phòng, thí sinh cần đạt học lực từ loại tốt; các ngành như điều dưỡng yêu cầu từ khá trở lên.

Trước băn khoăn về cơ hội việc làm của ngành du lịch, cô Trần Thị Như Quỳnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh Trường Đại học Văn Hiến cho biết, nhà trường đào tạo theo hướng ứng dụng, gắn với hệ sinh thái doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, thực phẩm, giáo dục, năng lượng và du lịch. Nhờ đó, sinh viên được hỗ trợ, giới thiệu việc làm sau tốt nghiệp.

Tuy nhiên, sinh viên cần chú trọng trải nghiệm thực tế các tuyến điểm, đồng thời trang bị ngoại ngữ (đặc biệt là tiếng Anh hoặc thêm một ngôn ngữ khác), kỹ năng giao tiếp và khả năng thấu hiểu tâm lý khách hàng.

Với ngành tài chính - ngân hàng, chương trình đào tạo tại trường gồm 136 tín chỉ, cho phép sinh viên hoàn thành trong khoảng 3 - 3,5 năm để có thể ra trường sớm. Chuẩn đầu ra yêu cầu sinh viên có chứng chỉ giáo dục quốc phòng, tin học, ngoại ngữ và 8 kỹ năng mềm như đàm phán, quản lý thời gian, kỹ năng phỏng vấn… Nhà trường thường xuyên tổ chức cho sinh viên tham gia thực tập, trải nghiệm tại doanh nghiệp, đồng thời tổ chức các talkshow, workshop để sinh viên hiểu rõ yêu cầu nghề nghiệp.

Ở lĩnh vực kỹ thuật, PGS.TS Trương Nguyễn Luân Vũ, Trưởng Khoa Cơ khí chế tạo máy Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh khẳng định, nữ sinh hoàn toàn có thể học tốt và phát triển trong các ngành công nghệ, kỹ thuật. Thực tế cho thấy nhiều nữ sinh đạt thành tích cao, thậm chí trở thành thủ khoa và đoạt giải thưởng. Nhà trường cũng có chính sách học bổng dành cho sinh viên nữ, mức hỗ trợ có thể lên đến 25% học phí tùy chương trình.

Theo PGS.TS Luân Vũ, kỹ sư không phân biệt nam hay nữ; nếu có đam mê và nỗ lực, các bạn hoàn toàn có thể thành công trong các lĩnh vực như điện, cơ khí, cơ điện tử, robot hay trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục thay đổi, lựa chọn ngành học không còn là quyết định ngắn hạn. Những chia sẻ từ chuyên gia cho thấy, yếu tố quyết định không nằm ở việc chọn ngành “an toàn” mà là năng lực thích ứng, khả năng học hỏi và chiến lược cá nhân của người học. Khi có nền tảng vững và tư duy chủ động, mỗi ngành nghề đều có thể trở thành cơ hội phát triển bền vững trong tương lai.