Ngành thực phẩm chức năng "25 tuổi", làm sao vượt qua cuộc khủng hoảng niềm tin?

Sữa HIUP là một trong những sản phẩm được Avatek kiểm nghiệm - Ảnh: CQCNCC

Tiến sĩ Cao Hưng Thái, Tổng thư ký Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (VAFF), thẳng thắn nhìn nhận: việc cấp bách hiện nay là "làm ngay, làm sớm và làm toàn diện" để lấy lại niềm tin của người tiêu dùng. Hiệp hội đã nhìn nhận rõ đây là một cuộc khủng hoảng toàn diện và xác định nhiệm vụ trọng tâm là khôi phục niềm tin người tiêu dùng.

Siết quản lý, nâng chuẩn minh bạch thực phẩm chức năng

Theo TS Cao Hưng Thái, nếu như năm 2000 cả nước chỉ có 13 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng với 63 sản phẩm nhập khẩu, thì đến năm 2025 đã có 2.820 cơ sở với tổng cộng 11.814 sản phẩm lưu hành trên thị trường. Trong đó 5.778 sản phẩm nhập khẩu (48,9%) và 6.036 sản phẩm sản xuất trong nước (51,1%).

Đây là những con số rất ấn tượng, cho thấy thực phẩm chức năng là một ngành kinh tế - y tế mũi nhọn, có nhiều đóng góp cho xã hội. Thế nhưng năm vừa qua lại là một năm buồn.

Ông Thái cho biết thời gian qua Chính phủ đã ban hành nghị quyết về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm và nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm (thay thế nghị định năm 2018).

Ngay từ khi xây dựng các văn bản này, VAFF đã tham gia góp ý, tư vấn để các quy định sát thực tế ngành thực phẩm chức năng. "Đây là hoạt động mới nhất trong chuỗi hành động mà hiệp hội đồng hành cùng doanh nghiệp nhằm nâng cao tính minh bạch và chuẩn mực sản phẩm", ông nói.

Về chất lượng, ông nhấn mạnh việc tuân thủ GMP đối với thực phẩm chức năng là điều kiện bắt buộc. Hiệp hội sẵn sàng cử chuyên gia hỗ trợ doanh nghiệp thực hành sản xuất tốt, đồng thời khuyến khích áp dụng tiêu chuẩn khu vực và quốc tế để hướng tới xuất khẩu. Thực tế đã có nhiều doanh nghiệp hội viên đưa sản phẩm vào các thị trường khó tính như Đức, Nhật, Mỹ…

Một vấn đề được đặc biệt lưu ý là hoạt động kiểm nghiệm. Từ vụ việc liên quan hai công ty TSL và Avatek làm giả hàng ngàn phiếu thử nghiệm thực phẩm, ông cho rằng cần xây dựng quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn với các đơn vị kiểm nghiệm bên thứ ba.

Hiệp hội ủng hộ xã hội hóa đầu tư phòng kiểm nghiệm hiện đại, đạt chuẩn nhưng các đơn vị này phải được đưa vào hệ thống kiểm nghiệm chung và chịu sự kiểm soát của cơ quan nhà nước. "Có như vậy mới phát huy được khu vực kinh tế tư nhân nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và vai trò quản lý nhà nước", ông Thái nhấn mạnh.

Truyền thông "3 đúng", siết quảng cáo

Theo TS Thái, truyền thông giữ vai trò quan trọng trong việc khôi phục niềm tin. Thời gian tới VAFF sẽ phối hợp các cơ quan báo chí đẩy mạnh truyền thông "3 đúng".

Thứ nhất là hiểu đúng: định nghĩa, phân loại, cách phân biệt và tác dụng của thực phẩm chức năng. Thứ hai là dùng đúng: đúng đối tượng, liều lượng, thời gian, cách dùng và tác dụng. Thứ ba là sản xuất - kinh doanh đúng: công bố đúng, quảng cáo đúng.

Hiệp hội tiếp tục vận động hội viên thực hiện nghiêm Quy chế đạo đức trong quảng cáo thực phẩm chức năng, trong đó nêu rõ các lỗi thường vi phạm và chín điều cấm đối với đơn vị quảng cáo. Đồng thời phối hợp cơ quan chức năng tuyên truyền, quảng bá các sản phẩm bảo đảm chất lượng, doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Ông cũng nhấn mạnh yếu tố đạo đức kinh doanh: "Doanh nghiệp bên cạnh sản xuất đúng, cần có trách nhiệm xã hội như bảo vệ môi trường, phát triển giáo dục, văn hóa. Khi cộng đồng nhớ đến doanh nghiệp với những giá trị đó, uy tín và vị thế mới bền vững".

Về phía quản lý nhà nước, hậu kiểm là xu thế tất yếu, tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên để hậu kiểm hiệu quả cần hệ thống chế tài đủ mạnh, bao gồm xử phạt hành chính nghiêm khắc và truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cần.

Ông đề xuất xây dựng hệ thống tra cứu minh bạch, liên thông giữa các cơ quan. Đồng thời, cơ quan quản lý cần công khai danh sách các phòng kiểm nghiệm uy tín để người tiêu dùng có thể gửi mẫu nghi ngờ kiểm tra. Người tiêu dùng cũng là một "thanh tra viên" thị trường nhưng để làm được như vậy phải có tiêu chuẩn, quy chuẩn và địa chỉ rõ ràng.

Một nội dung khác được nhấn mạnh là xây dựng bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tức "hàng rào kỹ thuật" đối với thực phẩm chức năng. Doanh nghiệp khi đăng ký sản phẩm phải công bố đầy đủ tiêu chuẩn và phương pháp kiểm nghiệm. Khi xảy ra tranh chấp, chính các phương pháp này sẽ bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Theo Báo Tuổi Trẻ