Nút thắt trong chuyển đổi số ở nông thôn

Một trưa cuối tháng 3/2026, tại ấp Kim Quy B, xã Vân Khánh, Công an xã đến từng hộ dân để hướng dẫn tích hợp tài khoản an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID. Nhờ sự hỗ trợ này, ông Lê Hoàng Hải mới biết căn cước công dân của mình hết hiệu lực từ đầu năm 2024. Trường hợp của ông Hải cho thấy chuyển đổi số đang từng bước len lỏi vào đời sống nông thôn nhưng nhận thức và thói quen sử dụng công nghệ của người dân còn hạn chế. Vì vậy, các lực lượng tại cơ sở phải “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp.

Công an xã Vân Khánh hướng dẫn gia đình ông Lê Hoàng Hải tích hợp tài khoản an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID. Ảnh: ĐẶNG LINH

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt gắn với chuyển đổi số, từ ngày 26 đến 28/3, Ủy ban nhân dân xã Vân Khánh phối hợp Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh An Minh Kiên Giang II tổ chức mở tài khoản ngân hàng miễn phí cho người dân ngay tại các ấp. Đối tượng được hỗ trợ là người hưởng chính sách, cán bộ ấp và những người chưa có tài khoản ngân hàng. Song song đó, Công an xã đồng hành để hướng dẫn tích hợp tài khoản an sinh xã hội trên ứng dụng VNeID cho người dân. Hoạt động này không chỉ giúp tăng tính minh bạch, an toàn trong chi trả chế độ mà còn tạo nền tảng để triển khai thanh toán không dùng tiền mặt trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo Thiếu tá Phạm Văn Kiên - Trưởng Công an xã Vân Khánh, quá trình thực hiện vẫn gặp nhiều trở ngại. “Khó khăn lớn nhất là nhiều người dân lớn tuổi không sử dụng điện thoại thông minh, có người thay đổi số điện thoại sau khi đăng ký hoặc điều kiện kinh tế khó khăn nên không có điện thoại. Điều này gây trở ngại trong việc triển khai chuyển đổi số tại cộng đồng”, ông Kiên cho biết.

Tại xã An Minh, phong trào “Bình dân học vụ số” cũng đang được triển khai sâu rộng. Địa phương kiện toàn 18 tổ công nghệ số cộng đồng tại 18 ấp, lấy đây làm lực lượng nòng cốt để tuyên truyền, hướng dẫn người dân tiếp cận công nghệ. Với phương châm “cầm tay chỉ việc”, các tổ đến từng hộ dân, hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tích hợp tài khoản ngân hàng, sử dụng chữ ký số cá nhân và sổ sức khỏe điện tử. Cách làm này bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Người dân hình thành thói quen thực hiện thủ tục hành chính tại nhà, giảm thời gian đi lại, tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn. Tuy nhiên, để xây dựng chính quyền số, điều kiện tiên quyết vẫn là phải có công dân số, trong khi đây lại là “mắt xích” còn yếu ở nhiều nơi.

Theo Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã An Minh Trần Trung Lập, địa phương vận động người dân cài đặt ứng dụng VNeID và xác thực mức độ 2, đạt 98,2%. Số ít chưa thực hiện được chủ yếu là người cao tuổi, người bệnh, hộ nghèo, neo đơn hoặc không có điện thoại thông minh. “Những trường hợp này gần như không thể triển khai, còn lại cơ bản hoàn thành theo chỉ đạo”, ông Lập cho biết.

Bên cạnh những kết quả đạt được, chuyển đổi số ở nông thôn vẫn còn nhiều “nút thắt”. Tại xã U Minh Thượng, chị Trần Thị Ngọc Lành chủ động tận dụng mạng xã hội để bán hàng. Từ chỗ chỉ bán quanh xóm, nay sản phẩm của chị tiếp cận nhiều khách hàng hơn thông qua các buổi livestream. Thế nhưng, niềm vui chưa trọn vẹn khi hạ tầng mạng còn yếu. “Nhiều bữa đang livestream bị rớt giữa chừng, khách bỏ đi hết, tiếc lắm. Mình chịu khó học cái mới rồi nhưng mạng yếu quá thì cũng khó làm ăn lâu dài”, chị Lành nói.

Có thể thấy, chuyển đổi số ở nông thôn không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là bài toán về hạ tầng, kinh tế và con người. Khi mạng internet chưa ổn định, thiết bị còn thiếu, kỹ năng số còn hạn chế thì dù chủ trương đúng và quyết tâm cao, việc triển khai khó đạt hiệu quả như kỳ vọng. Để tháo gỡ những “nút thắt” này, bên cạnh việc tiếp tục đầu tư hạ tầng viễn thông, cần có chính sách hỗ trợ thiết thực cho nhóm yếu thế, đồng thời, duy trì các mô hình “cầm tay chỉ việc” của tổ công nghệ số cộng đồng. Chỉ khi người dân thực sự tiếp cận và làm chủ công nghệ, chuyển đổi số ở nông thôn mới có thể đi vào chiều sâu, bền vững.

ĐẶNG LINH