Quy định mới chuyển đổi trường đại học thành đại học: Nhiều đại học cũng khó đạt hết tiêu chí

Điều này là hết sức cần thiết để việc chuyển đổi từ trường ĐH sang ĐH tương xứng với năng lực đào tạo, nghiên cứu và quản trị. Tuy nhiên, một số tiêu chí trong dự thảo khiến lãnh đạo các ĐH, trường ĐH thấy băn khoăn.

Nguy cơ chạy theo số lượng để đảm bảo tiêu chí

PGS-TS Nguyễn Minh Hòa, Hiệu trưởng Trường ĐH Trà Vinh, một trường có định hướng trở thành ĐH, nhận định tất cả những quy định mới về việc chuyển đổi trường ĐH thành ĐH đều rất cần thiết nhưng quá... lý tưởng, vì thực tế ngay cả những ĐH đang hoạt động cũng không đạt được các tiêu chí này.

Chẳng hạn, dự thảo quy định mỗi ĐH phải có tối thiểu 5 trường thành viên, tối thiểu 25 ngành đào tạo tiến sĩ (TS). Mỗi trường thành viên phải có tối thiểu 5 ngành đào tạo tất cả trình độ của ĐH (cử nhân, thạc sĩ, TS). Về tiêu chí này, một số ĐH vẫn còn thiếu, có ĐH chỉ hơn 10 ngành TS và có trường thành viên chỉ có 2-3 ngành TS.

PGS-TS Nguyễn Minh Hòa chia sẻ: "Tiêu chí này có nghĩa chia đều mỗi trường thành viên phải có 5 ngành đào tạo TS. Đây là quy định mang tính cơ học, chưa căn cứ vào thực tế. Vì mỗi trường thành viên đào tạo một lĩnh vực ngành nghề, có những lĩnh vực nhu cầu nhân lực trình độ TS và nhu cầu học TS cũng nhiều hơn một số lĩnh vực khác, ví dụ kinh doanh và quản lý. Ngược lại, có những lĩnh vực nghệ thuật hay nông nghiệp, thủy sản... thì rất ít người học TS dù năng lực đào tạo của trường là có".

Tương tự, TS Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, cũng cho rằng nếu không phân biệt lĩnh vực thì điều này trở nên bất hợp lý vì không phải lĩnh vực nào cũng mở được TS, chưa kể dùng một ngưỡng có thể dẫn đến cào bằng, ảnh hưởng đến cấu trúc ngành nghề. "Ngoài ra, quy định này sẽ gây rủi ro cho các trường chạy theo số lượng, tìm cách mở nhiều ngành TS để đạt tiêu chí, trong khi điều kiện về năng lực có thể chưa tương xứng", ông Tuấn nhận định.

Căn cứ vào báo cáo 3 công khai của các ĐH và trường ĐH có định hướng thành ĐH hiện nay, nhiều tiêu chí trong dự thảo các cơ sở này chưa đạt được.

Tại ĐH Kinh tế TP.HCM (UEH), theo số liệu công khai đến tháng 5.2025, tỷ lệ giảng viên (GV) có trình độ TS là 44,14%. Số lượng người học sau ĐH của UEH là 5.549 trên tổng số quy mô chính quy 34.193, đạt tỷ lệ 16,2%.

Năm học 2024-2025, ĐH Bách khoa Hà Nội có tổng quy mô đào tạo chính quy là 44.111, sau ĐH là 2.082, chiếm 4,7%. Tổng thu của đơn vị này là 1.502 tỉ đồng, trong đó KH-CN là 101 tỉ đồng, đạt 6,7%.

Tại ĐH Công nghiệp Hà Nội, GV trình độ TS đạt 33,45%. Người học sau ĐH là 686 trên tổng quy mô chính quy là 33.242, đạt hơn 2%. Trường có tổng thu 925,872 tỉ đồng, từ KH-CN là 29,125 tỉ đồng, đạt 3,1%.

Theo số liệu công khai tháng 7.2025, ĐH Duy Tân có 32,82% GV là TS. Người học sau ĐH là 453 trên tổng quy mô chính quy 36.436, chiếm 1,24%. Thu từ KH-CN là 12,688 tỉ đồng trong khi tổng thu là 894,6 tỉ đồng, đạt 1,4%.

Hợp lý nhưng... thiếu thực tế ?

Với quy định tỷ lệ 20% người học sau ĐH và 20% thu từ KH-CN, theo PGS-TS Nguyễn Minh Hòa cũng khó khả thi vì đây là một con số rất lớn, hiện nay tỷ lệ này tại nhiều ĐH rất thấp, chỉ vài phần trăm. "Các trường ĐH trên thế giới thu từ KH-CN tốt chủ yếu là vì có nguồn tài trợ của chính phủ, nhà tài trợ. Tại VN, nếu quy định trường nào cũng phải có thu từ KH-CN và đưa ra tỷ lệ đó thì nguồn ở đâu ra? Chỉ từ việc thương mại hóa sản phẩm từ nghiên cứu khoa học thì ở VN càng khó, chưa kể các trường cùng lĩnh vực phải cạnh tranh với nhau", ông Hòa đặt vấn đề.

Theo TS Võ Văn Tuấn, việc nâng số trường trực thuộc từ 3 lên 5 trường và quy mô đào tạo chính quy 15.000 lên 25.000 là hợp lý. Tương tự, việc bổ sung tỷ lệ 60% GV trình độ TS và 5% GV quốc tế là cần thiết, nhằm ràng buộc mạnh hơn về chất lượng đội ngũ và quốc tế hóa. Tỷ lệ người học sau ĐH 20% phù hợp với ĐH định hướng nghiên cứu nhưng tạo áp lực tăng quy mô sau ĐH thay vì tăng chất lượng.

PGS-TS Bùi Văn Ga, nguyên Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, cũng cho rằng các tiêu chí của ĐH theo dự thảo đã được nâng cao đáng kể so với hiện hành nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo, đặc biệt là đào tạo nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, ông băn khoăn: "Nếu quy định chung cho cả ĐH thì nhiều ĐH khó đạt được tất cả tiêu chí. Trên thực tế mỗi ĐH chỉ có thế mạnh một số ngành và đào tạo TS cũng chỉ tập trung ở một số lĩnh vực".

Chính vì thế, ông Ga đề xuất cần phân biệt ĐH theo định hướng nghiên cứu và ĐH ứng dụng để đưa ra trọng số phù hợp đối với các tiêu chí. Ví dụ, ngoài các tiêu chí chung về quản trị, đối với ĐH theo định hướng nghiên cứu thì trọng số về nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế cao hơn. ĐH theo định hướng ứng dụng thì trọng số về sáng chế, bản quyền, kết quả chuyển giao công nghệ cao hơn.

TS Võ Văn Tuấn cũng lo ngại tỷ lệ GV 60% là TS áp dụng ngay sẽ gây khó khăn cho các trường định hướng ứng dụng, trường tư thục hoặc trường đang trong giai đoạn phát triển.