Làm rõ việc thu tiền với hoạt động giáo dục tăng cường

Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Để làm rõ vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Thưa ông, xin ông chia sẻ về mục tiêu của Bộ Giáo dục và Đào tạo khi ban hành Thông tư số 85 quy định về quản lý hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là gì?

Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT được ban hành trong khuôn khổ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn về phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó có tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Với giáo dục phổ thông, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, tạo điều kiện để học sinh được phát triển toàn diện về phẩm chất, năng lực, tri thức và kỹ năng; đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế.

Thông tư cần được nhìn trong tổng thể các nhiệm vụ đổi mới giáo dục phổ thông, trong đó có việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày gắn với điều kiện về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và kế hoạch giáo dục của nhà trường. Việc tổ chức 2 buổi/ngày là để mở rộng không gian và thời gian học tập, giáo dục theo mục tiêu của chương trình và nhu cầu phát triển của học sinh; không phải là tạo thêm một khoảng thời gian mặc nhiên chuyển thành dịch vụ thu tiền.

Nguyên tắc quan trọng là phải phân biệt đúng giữa hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Nội dung cần thiết đối với tất cả học sinh phải được xác định, tổ chức theo trách nhiệm giáo dục của nhà trường và không thu tiền người học. Chẳng hạn, nếu một nội dung tiếng Anh được xác định là cần thiết đối với học sinh phổ thông, thì việc tiếp cận nội dung đó không nên phụ thuộc vào việc gia đình có khả năng đóng thêm tiền hay không. Học sinh ở khu vực trung tâm như Hoàn Kiếm, cũng như học sinh ở Ba Vì, hay Điện Biên... đều cần được bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng, phù hợp với điều kiện thực tế và kế hoạch giáo dục của từng địa phương, nhà trường.

Nếu không thu tiền đối với hoạt động giáo dục tăng cường, những trường còn thiếu giáo viên, học liệu và kinh phí sẽ được hỗ trợ cụ thể ra sao? Trách nhiệm bảo đảm nguồn lực của địa phương và nhà trường được xác định như thế nào, thưa ông?

Thông tư là hành lang pháp lý để các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục tổ chức thực hiện đúng trách nhiệm, trên cơ sở điều kiện thực tế và lộ trình phù hợp; không có nghĩa là mọi điều kiện ở tất cả các địa phương sẽ tự động được đáp ứng ngay tại cùng một thời điểm. Có trường có thể triển khai ngay, nhưng cũng có trường cần rà soát, xác định rõ những điều kiện còn thiếu và xây dựng phương án khắc phục. Điều quan trọng là khó khăn về nguồn lực phải được nhận diện và xử lý như một nhiệm vụ quản lý, không để học sinh ở nơi còn khó khăn tiếp tục chịu thiệt thòi về cơ hội học tập.

Thông tư xác định trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc bảo đảm điều kiện thực hiện. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ khả năng ngân sách, phân cấp ngân sách và quy định có liên quan để bố trí kinh phí cho các cơ sở giáo dục công lập; cần quan tâm ưu tiên địa bàn khó khăn. Cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường có trách nhiệm rà soát nhu cầu thực tế về giáo viên, học liệu, cơ sở vật chất, lập kế hoạch và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hợp pháp để tổ chức hoạt động.

Cần nhấn mạnh rằng, “không thu tiền người học” không có nghĩa là hoạt động giáo dục tăng cường không cần kinh phí. Đây là trách nhiệm phải được tính toán, bố trí từ nguồn ngân sách và các nguồn hợp pháp khác theo quy định, chứ không chuyển thành khoản thu bắt buộc đối với học sinh, cha mẹ học sinh. Trường hợp đã tổ chức thu tiền đối với nội dung thuộc trách nhiệm giáo dục tăng cường không thu phí thì phải rà soát căn cứ thu, nội dung đã thực hiện và nghĩa vụ liên quan để xử lý, hoàn trả hoặc quyết toán theo đúng quy định pháp luật và tình hình thực tế; không thể coi việc thu tiền là đương nhiên hợp lệ chỉ vì hoạt động đó đã được tổ chức trước đây.

Thưa ông, với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học có thu phí, nhà trường phải tổ chức đăng ký và bố trí thời khóa biểu ra sao để cha mẹ học sinh có quyền lựa chọn thực chất, đồng thời quyền lợi của học sinh không đăng ký tham gia vẫn được bảo đảm?

Trước hết, nhà trường phải công khai, minh bạch nội dung, thời gian, hình thức tổ chức và mức thu theo quy định để học sinh, cha mẹ học sinh hiểu rõ và lựa chọn trên cơ sở tự nguyện. Về nguyên tắc tổ chức, cần phân định rõ trình tự: hoạt động giáo dục chính khóa, hoạt động giáo dục tăng cường, sau đó mới đến hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Hoạt động theo nhu cầu phải được bố trí ngoài thời gian dành cho các hoạt động giáo dục chính khóa và giáo dục tăng cường; không được làm ảnh hưởng đến việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông.

Không được lấy thời lượng chung của học sinh để đáp ứng nhu cầu riêng của một nhóm học sinh, cũng không được tổ chức theo cách khiến việc đăng ký trên danh nghĩa là tự nguyện nhưng trên thực tế lại trở thành bắt buộc. Hoạt động theo nhu cầu phải được tổ chức theo nhóm học sinh có cùng nội dung đăng ký, không lấy nguyên lớp học hiện có làm đơn vị mặc định để gây sức ép tham gia. Việc thu tiền, nếu có, phải đúng quy định, công khai và không vượt mức được cấp có thẩm quyền quy định đối với cơ sở giáo dục công lập.

Ví dụ, nếu trong một lớp có 30 học sinh đăng ký một hoạt động theo nhu cầu và 5 học sinh không đăng ký, nhà trường không thể lấy 30 em làm chuẩn rồi yêu cầu 5 em còn lại phải chuyển đi nơi khác hoặc ngồi ở thư viện trong khi thời gian giáo dục chung của các em vẫn đang diễn ra. Đây chính là điều cần chấm dứt: học sinh không đăng ký không được bị đặt vào vị thế bất lợi, bị tách biệt hoặc mất đi thời gian, điều kiện giáo dục mà các em có quyền được hưởng. Quyền không tham gia phải được bảo đảm thực chất, không chỉ dừng ở tờ đăng ký.

Thông tư hướng tới tạo điểm gặp nhau giữa nhu cầu chính đáng của học sinh, cha mẹ học sinh với trách nhiệm quản lý của Nhà nước và trách nhiệm giáo dục của nhà trường. Mục tiêu không phải là hạn chế những hoạt động đáp ứng sở thích, năng khiếu của người học, mà là tổ chức đúng bản chất: nội dung cần cho tất cả học sinh thì nhà trường phải thực hiện theo trách nhiệm của mình; nội dung theo nhu cầu riêng thì phải tự nguyện, minh bạch, đúng thời gian và không ảnh hưởng đến quyền lợi của những học sinh không tham gia.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Theo LÊ VÂN (Báo Tin tức và Dân tộc)