Sức khỏe số của giới trẻ: Những tín hiệu đáng lo - Bài 1: Đằng sau ánh sáng xanh

Công nghệ mang lại nhiều tiện ích cho học tập, giải trí và kết nối xã hội. Tuy nhiên, khi bị lạm dụng, các thiết bị điện tử lại trở thành tác nhân âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của thanh thiếu niên.

Hiện nay, các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Instagram, Facebook... đang tác động mạnh mẽ đến đời sống của giới trẻ. Bác sĩ Trần Võ Thùy Trang - Khoa khám của Bệnh viện Mắt Sài Gòn Kiên Giang chia sẻ: “Qua thực tế thăm khám tại bệnh viện cũng như các đợt khám sàng lọc thiện nguyện, chúng tôi ghi nhận tỷ lệ học sinh, sinh viên khám mắt vì giảm thị lực tăng đáng báo động. Đáng chú ý, độ tuổi mắc tật khúc xạ ngày càng trẻ hóa, nhiều bé mới 4 - 5 tuổi đã cận thị nặng. Bên cạnh đó, số lượng các bạn trẻ đến khám vì các triệu chứng khô mắt, đỏ mắt, mỏi mắt do dùng thiết bị điện tử liên tục cũng tăng vọt”.

Trẻ em sử dụng điện thoại thời gian dài ảnh hưởng mắt và các bệnh lý khác. ẢNH: MỘC TRÀ

Thanh thiếu niên được xem là nhóm tuổi khỏe mạnh nhất, ít đối mặt với bệnh tật nhất. Thế nhưng, thực tế hiện nay cho thấy từ thành thị đến nông thôn, ngày càng nhiều người trẻ gặp các vấn đề về thể chất lẫn tinh thần do thức khuya, nghiện điện thoại, ít vận động và áp lực cuộc sống. Đằng sau những nụ cười trên mạng xã hội là những tổn thương âm thầm đang gặm nhấm sức khỏe, ảnh hưởng đến lối sống và sự phát triển của cả một thế hệ.

23 giờ, tại một khu trọ sinh viên gần Trung tâm Thương mại Rạch Giá, ánh sáng từ màn hình điện thoại vẫn hắt ra từ nhiều căn phòng. T.H.N cho biết, gần như ngày nào em cũng ngủ sau nửa đêm. Ban ngày, em dành thời gian cho việc học và làm thêm nên ban đêm trở thành khoảng thời gian giải trí, xem video ngắn và trò chuyện trực tuyến. “Có hôm em lướt điện thoại đến 2 - 3 giờ sáng mà không hay. Sáng dậy rất mệt nhưng rồi tối lại tiếp tục như vậy”, N vô tư nói.

Cũng như N, nhiều bạn trẻ hiện nay duy trì thói quen sử dụng điện thoại trong bóng tối trước khi ngủ. Thói quen tưởng như vô hại này lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với thị lực. Theo bác sĩ Trần Võ Thùy Trang, ánh sáng xanh là loại ánh sáng có năng lượng tương đối cao, xuất hiện tự nhiên trong ánh sáng mặt trời và cũng phát ra từ nhiều thiết bị điện tử hiện đại. Trong điều kiện thiếu sáng, đồng tử giãn rộng để tiếp nhận ánh sáng. Khi đó, lượng ánh sáng xanh từ màn hình điện tử tác động trực tiếp lên võng mạc với cường độ cao hơn, dễ làm tổn thương các tế bào cảm quang.

Không chỉ ảnh hưởng đến mắt, ánh sáng xanh còn ức chế quá trình tiết Melatonin - hormone điều hòa giấc ngủ. Điều này khiến người trẻ khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, cơ thể mệt mỏi vào ngày hôm sau, đồng thời làm thị lực suy giảm nhanh hơn do mắt không có đủ thời gian nghỉ ngơi.

Đáng lo ngại hơn, thế hệ Gen Z (sinh năm 1997 - 2012) và thế hệ Gen Alpha đang tiếp xúc với công nghệ từ rất sớm. Nhiều em đã sử dụng điện thoại thông minh thường xuyên ngay từ bậc tiểu học. Trong một lần ghé hỏi đường về trung tâm xã Vĩnh Hòa Hưng, tôi tình cờ gặp bé Gạo - học sinh lớp 5 đang ở nhà một mình. Em cho biết, cha mẹ đi làm rẫy gần nhà. Gạo có vóc dáng phát triển như học sinh lớp 6, lớp 7, nhưng trong suốt cuộc trò chuyện, em thường xuyên múa tay chân, nói liên tục, dễ mất tập trung. Ít phút sau, bà C - nội của Gạo xuất hiện và giúp tôi qua sông. Trên đường đi, bà C kể: “Gạo theo cha mẹ từ nhỏ đi làm ở Đồng Nai. Khi cha mẹ đi làm, nó ở nhà coi điện thoại nhiều quá không tập trung học, hay bắc chước hành động trên mạng xã hội, giờ tôi kéo về đây để phụ chăm”.

Theo lời bà C, gia đình bà từng có thời gian dài làm công nhân TP. Hồ Chí Minh. Anh trai của Gạo mê game rồi bỏ học, sau đó nghiện ma túy rồi tiếp tục tái nghiện. Năm học đó, Gạo cũng ở lại lớp. Lo lắng đứa cháu còn lại sẽ đi vào vết xe đổ của anh trai, bà gọi các con trở về quê làm vườn, làm rẫy để có điều kiện chăm sóc cháu tốt hơn.

Câu chuyện của Gạo không phải là trường hợp cá biệt. Hiện nay, không khó để bắt gặp những đứa trẻ được “dỗ dành” bằng điện thoại hoặc máy tính bảng trong thời gian dài. Nhiều phụ huynh vô tình xem màn hình điện tử như một “bảo mẫu”, nhất là với trẻ dưới 6 tuổi. Trong khi đó, việc tiếp xúc màn hình quá 1 giờ mỗi ngày ở độ tuổi này có thể làm tăng nguy cơ viễn thị tiến triển thành cận thị; nghiêm trọng hơn là dẫn đến nhược thị (mắt lười), tình trạng rất khó phục hồi nếu không được phát hiện sớm.

Theo bác sĩ Trần Võ Thùy Trang, đáng lo ngại hiện nay là nhiều bệnh lý về mắt vốn trước đây chủ yếu gặp ở người lớn tuổi đang có xu hướng trẻ hóa. Ngoài các tật khúc xạ thông thường, ngày càng nhiều trẻ em và thanh thiếu niên mắc chứng khô mắt nặng, viêm bờ mi do giảm tần suất chớp mắt khi sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài. Một số trường hợp còn xuất hiện lác trong (lác cơ năng) do thường xuyên nhìn màn hình ở khoảng cách quá gần, khiến trục mắt phải hội tụ quá mức. “Việc tiếp xúc kéo dài với ánh sáng xanh từ màn hình điện tử có thể làm tổn thương các tế bào võng mạc, làm gia tăng nguy cơ thoái hóa hoàng điểm sớm - một bệnh lý trước đây thường chỉ gặp ở người cao tuổi”, bác sĩ Trần Võ Thùy Trang khuyến cáo.

Công nghệ mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra những giới hạn cần được nhận diện. Chúng ta không thể quay lưng với công nghệ, nhưng hoàn toàn có thể lựa chọn cách sử dụng hợp lý để bảo vệ sức khỏe. Đừng để ánh sáng xanh từ màn hình che mờ những giá trị của cuộc sống thực. Một thế hệ trẻ khỏe mạnh không chỉ cần thể lực tốt mà còn cần tinh thần vững vàng, lối sống lành mạnh và sự đồng hành của gia đình. Trong môi trường số, sức khỏe ấy phải được gìn giữ mỗi ngày bằng ý thức, tình yêu thương và những giới hạn cần thiết.

(Còn tiếp)

MỘC TRÀ