Thời của lao động gen Z: AI bùng nổ, cơ hội hay áp lực?

Theo bà Đặng Ngọc Thu Thảo - Giám đốc Dịch vụ khoán việc và cho thuê lại lao động miền Bắc (Manpower Việt Nam), AI có tác động song nhu cầu nhân lực vẫn tăng ở các vị trí gắn với tương tác vật lý, yêu cầu tay nghề, kỹ năng mà AI chưa thể thay thế.

Trước nỗi lo mất việc

Các nhóm ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bán buôn - bán lẻ, doanh nghiệp tiếp tục tuyển mạnh lao động có kỹ năng chuyển đổi số.

Cũng vậy, các lĩnh vực công nghệ cao như AI, bán dẫn, chip vẫn hút nhân lực. Lương không còn là vũ khí duy nhất mà doanh nghiệp buộc phải cạnh tranh bằng cam kết đào tạo ngoại ngữ, nâng tay nghề, cơ hội học tập ở nước ngoài và lộ trình thăng tiến rõ ràng để giữ người trẻ.

"Muốn có việc làm ổn định và không bị AI thay thế, người lao động cần bộ kỹ năng dài hạn như công nghệ thông tin, ngoại ngữ, khả năng tự học, tự nâng cao tay nghề. Chẳng hạn lao động ngành dịch vụ cần có các kỹ năng giao tiếp, chăm sóc khách hàng, chịu áp lực. Hiểu rõ mục tiêu của doanh nghiệp, các ứng viên có thể tìm được công việc phù hợp", bà Thảo nhấn mạnh.

Lao động trẻ, trong đó có gen Z, cần tự xác định lại bộ đánh giá cá nhân để tăng giá trị bản thân dựa vào mục tiêu nghề nghiệp, thu nhập theo từng mốc tuổi. Cần xác định học thêm gì (ngoại ngữ, kỹ năng số, kỹ năng mềm) hay làm thêm gì để đạt mục tiêu.

Báo cáo "Mức độ hài lòng của người lao động" 2026 do ManpowerGroup khảo sát hơn 13.900 người tại 19 quốc gia cho kết quả 45% người lao động thường xuyên sử dụng AI (tăng 13% so với năm 2025) nhưng mức độ tự tin về công nghệ lại giảm 18%. Lần đầu tiên sau ba năm, tổng chỉ số tự tin nghề nghiệp đi xuống, kéo mức độ hài lòng chung còn 67%.

Cạnh đó, 89% người lao động tin rằng đủ kỹ năng đảm nhiệm tốt vai trò hiện tại nhưng 43% lo sợ công việc của họ có thể bị thay thế bởi tự động hóa trong hai năm tới (tăng 5% so với 2025). Tâm lý chung khiến nhiều người muốn gắn bó với công việc hiện tại (64%). Đặc biệt, dù chỉ số hạnh phúc toàn diện giữ ổn định ở mức 67% trong năm 2026 nhưng còn nhiều lo ngại. Khoảng 63% bày tỏ thường xuyên bị kiệt sức, chủ yếu do căng thẳng (28%) và khối lượng công việc quá lớn (24%).

Báo cáo cũng chỉ ra áp lực tài chính đang gia tăng, đặc biệt với gen Z. Xu hướng gắn bó với công việc hiện tại ngoài sự trung thành còn là nhu cầu tài chính. Một nửa số khảo sát cho biết đang làm nhiều cách tăng thu nhập, tỉ lệ này đặc biệt cao ở lao động gen Z (68%).

Thiếu người phù hợp

Báo cáo thị trường tuyển dụng 2025-2026 của TopCV Việt Nam khảo sát hơn 3.000 nhà tuyển dụng và người lao động cung cấp kết quả AI, lạm phát và bất ổn kinh tế đang chi phối mạnh chiến lược nhân sự của doanh nghiệp. Gần 78% doanh nghiệp coi đầu tư vào nhân tài số và công nghệ (đặc biệt là AI) là hướng đi trọng tâm.

Thực tế khảo sát này cho thấy 44,1% doanh nghiệp đã ứng dụng AI ở mức cơ bản và 59,1% ưu tiên đào tạo nhân sự sử dụng AI. Cũng vậy, AI được kỳ vọng giúp tăng doanh thu, lợi nhuận nhưng cũng sẽ thay thế một phần lao động ở các ngành có công việc lặp lại. Trong đó các lĩnh vực chịu tác động mạnh gồm dịch vụ khách hàng (30,1%), marketing - truyền thông (27,51%), kinh doanh - bán hàng (18,32%), công nghệ thông tin - phần mềm (16,92%), tài chính - kế toán (14,97%).

Điều này buộc lao động, nhất là gen Z, phải liên tục học hỏi, trau dồi kỹ năng mới thay vì chỉ dựa vào bằng cấp. Nhu cầu tuyển dụng 2026 phục hồi rõ rệt, trong đó khu vực sản xuất với 68% doanh nghiệp tăng tuyển (tăng 33% so với 2025). Câu chuyện chính là không thiếu người mà là thiếu người phù hợp.

47% doanh nghiệp khó tuyển vì ứng viên thiếu kinh nghiệm, số khác nói ứng viên chưa đáp ứng kỹ năng. Còn trong nhóm từng bị cắt giảm có 57,7% mất trên 12 tháng để tìm việc mới và chỉ 4,23% tìm được việc đúng chuyên môn, 15% nói tạm dừng tìm việc để học thêm kỹ năng.

Một báo cáo khác, "Hoạch định nhân sự chiến lược trong thời đại AI" của LinkedIn và ManpowerGroup vừa công bố cung cấp thông tin 74% doanh nghiệp toàn cầu gặp khó khăn trong tìm nhân sự có kỹ năng phù hợp. Dự báo của Diễn đàn Kinh tế thế giới cho rằng 29% lao động cần nâng cao kỹ năng để làm tốt công việc hiện tại và 19% phải đào tạo lại để chuyển đổi vị trí trong năm năm tới. Nghịch lý là 55% người lao động không tham gia bất kỳ khóa đào tạo nào trong sáu tháng gần nhất.