Phố cổ Arbat: hành trình đối thoại với quá khứ

Phố cổ Arbat. (Ảnh: THÙY VÂN)

Cái tên Arbat xuất hiện lần đầu trong sử sách Nga vào năm 1493. Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc tên gọi này, nhưng các nhà nghiên cứu lịch sử Nga nghiêng về phương án cho rằng từ này bắt nguồn từ tiếng Arab “arbad” (số nhiều của "rabad"), nghĩa là vùng ngoại ô hoặc khu dân cư ven đô.

Vật đổi sao dời, nơi từng là vùng rìa tạm bợ của thương nhân phương Đông thế kỷ 15 lại dần biến đổi thành khu vực danh giá bậc nhất.

(Ảnh: THÙY VÂN)

Trận hỏa hoạn lịch sử năm 1736 thiêu rụi các công trình bằng gỗ, buộc Sa hoàng phải quy hoạch lại khu phố. Arbat tái sinh bằng những dinh thự đá kiên cố mang kiến trúc cổ điển châu Âu pha trộn nét Nga đặc trưng.

Đến thế kỷ 18 và 19, nơi đây trở thành đại bản doanh của giới quý tộc giàu có như gia tộc Tolstoy, Golitsyn, rồi dịch chuyển thành trung tâm của tầng lớp trí thức tinh hoa từ những đại thi hào, nhạc sĩ cho đến các triết gia.

Bên tách trà nóng trong một quán cà phê nhỏ nhìn ra nhà hát Vakhtangov, ông Dmitry Morozov (64 tuổi), một cư dân sống trong khu vực trò chuyện với chúng tôi: “Arbat không chỉ là những con phố. Đó là không gian sống của một hệ tư tưởng. Người Nga nói rằng, nếu muốn hiểu tính cách trầm mặc nhưng lãng mạn của giới học giả Moskva xưa, hãy đi bộ dọc Arbat vào một chiều thu muộn”.

Những con ngõ nhỏ trên phố. (Ảnh: THÙY VÂN)

Sự hấp dẫn của Arbat nằm ở chỗ, số nhà gắn liền với một chương của lịch sử văn học nghệ thuật Nga. Tại căn nhà số 53, một tòa nhà hai tầng sơn màu xanh nhạt quý phái chính là nơi đại thi hào Alexander Pushkin từng sinh sống cùng người vợ xinh đẹp Natalia Goncharova ngay sau lễ cưới vào năm 1831.

Hiện nay, ngôi nhà đã trở thành Bảo tàng Tưởng niệm Pushkin, thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm. Đối diện bảo tàng, bức tượng đồng của cặp đôi thanh lịch đang tay trong tay đi dạo như một minh chứng cho tình yêu bất tử giữa lòng phố cổ.

Bảo tàng Tưởng niệm Pushkin (Ảnh: THÙY VÂN)

Nhưng Arbat không chỉ có văn học cổ điển. Bước thêm vài trăm mét, không khí bỗng thay đổi bởi sự xuất hiện của “Bức tường Tsoi” (Stena Tsoi).

Đây là nơi tưởng niệm Viktor Tsoi, huyền thoại nhạc Rock, thủ lĩnh ban nhạc Kino, người đã tử nạn trong một vụ tai nạn giao thông năm 1990. Bức tường gạch phủ kín các hình vẽ graffiti, những dòng chữ “Tsoi vẫn sống” và đóa hoa tươi do người hâm mộ mang đến mỗi ngày.

Bức tường Tsoi. (Ảnh: THÙY VÂN)

Elena Vasilyeva, một du khách 28 tuổi đến từ thành phố Tver, đang đứng lặng im trước bức tường, xúc động nói: “Tôi thuộc thế hệ sinh sau khi Tsoi qua đời, nhưng âm nhạc của ông ấy là thanh xuân của cha mẹ tôi và là một phần văn hóa đương đại Nga”.

Chúng tôi bất chợt nghĩ Arbat kỳ diệu ở chỗ đó: nó kết nối hài hòa giữa sự trang nghiêm của Pushkin và tinh thần "nổi loạn tự do" của rock những năm 1980.

Nhà thờ Đấng Cứu thế trên cát. (Ảnh: THÙY VÂN)

Sự đa dạng này chính là đặc trưng được các cơ quan truyền thông lớn của Nga như RIA Novosti hay TASS thường xuyên ca ngợi khi viết về Arbat. Nơi đây có nhà hàng cổ kính “Praga”, nơi xuất phát điểm là một quán rượu bình dân cuối thế kỷ 19 trước khi trở thành biểu tượng ẩm thực xa hoa của thủ đô; lại có cả Nhà thờ Đấng Cứu thế trên cát với kiến trúc mái vòm cổ kính ẩn mình trong các con ngõ nhỏ.

Nhà thờ này đã được họa sĩ Vaxili Penelov tái hiện lại trong bức tranh nổi tiếng «Sân trong Moskva» vào năm 1878.

Phố đi bộ Arabat trở thành điểm du lịch của Moskva. (Ảnh: THÙY VÂN)

Năm 1986, chính quyền thành phố chính thức biến Arbat thành phố đi bộ hoàn toàn, mở đường cho một kỷ nguyên du lịch bùng nổ. Định hướng phát triển này đã biến con phố dài hơn 1km thành sân khấu ngoài trời lớn nhất nước Nga.

Bất kể ngày hay đêm, đông hay hè, Arbat luôn náo nhiệt bởi các họa sĩ vẽ chân dung lấy ngay, các quầy bán đồ lưu niệm ngập tràn búp bê Matryoshka, hộp nhạc, hay mũ lông Ushanka.

Âm nhạc là dòng máu chảy trong lòng phố. Đi vài bước, người ta lại bắt gặp một nghệ sĩ violin chơi nhạc cổ điển của Tchaikovsky, rồi ngay góc phố kế tiếp là một ban nhạc trẻ cá tính đang chơi những bản phối guitar đầy năng lượng.

Các họa sĩ lưu lại những ký ức trên con phố. (Ảnh: THÙY VÂN)

Anh Sergey, một họa sĩ đường phố đã gắn bó với Arbat hơn 15 năm qua, vừa nhanh tay phác thảo chân dung cho khách vừa chia sẻ: “Khách du lịch đến đây không chỉ để ngắm nhà cổ. Họ đến để mua bầu không khí. Khi tôi vẽ cho họ một bức tranh, tôi không chỉ bán một trang giấy, tôi đang bán cho họ một mảnh ký ức về Moskva. Arbat không bao giờ ngủ”.

Công tác duy tu bảo dưỡng diễn ra hằng năm. (Ảnh: THÙY VÂN)

Sự kết hợp giữa bảo tồn di sản văn hóa và khai thác kinh tế du lịch một cách thông minh đã biến quận Arbat thành một hình mẫu tiêu biểu. Các chương trình chỉnh trang đô thị, trùng tu mặt tiền các tòa nhà di sản nhưng giữ nguyên công năng văn hóa luôn được chính quyền thành phố Moskva ưu tiên.

Các không gian triển lãm ngoài trời, đơn cử như triển lãm ảnh kỷ niệm lịch sử nghệ thuật thường xuyên được tổ chức ngay trên trục đường chính, giúp du khách dễ dàng tiếp cận văn hóa mà không cần mua vé vào cửa.

Phố cổ Arbat ngày nay. (Ảnh: THÙY VÂN)

Vượt qua những biến động thăng trầm của lịch sử, từ một lối đường giao thương thế kỷ 15 đến một trung tâm văn hóa tinh hoa, Arbat đã khẳng định vị thế như một biểu tượng không thể thay thế của thủ đô Moskva.

Trải nghiệm Arbat không đơn thuần là một cuộc dạo chơi, mà là một hành trình đối thoại với quá khứ và nhìn thấy sức sống văn hóa nội sinh mạnh mẽ của nước Nga cổ kính nhưng không ngừng đổi mới.

Theo Nhandan.vn