5 thói quen hằng ngày tưởng thư giãn nhưng âm thầm làm suy giảm chức năng não

Ăn nhiều đồ ngọt, lướt điện thoại quá lâu: Những kiểu thư giãn dễ thành thói quen ảnh hưởng chức năng nào - Ảnh: AI

Não bộ không chỉ cần được nghỉ ngơi mà còn cần được vận động, cung cấp dinh dưỡng phù hợp và duy trì sự kết nối với môi trường xung quanh. Vì vậy, đôi khi điều tốt nhất cho não không phải là làm ít đi, mà là thay đổi cách chúng ta nghỉ ngơi và sinh hoạt mỗi ngày.

1. Ăn quá nhiều đồ ngọt

Một thanh sô cô la, ly trà sữa hay vài chiếc bánh ngọt có thể giúp tâm trạng dễ chịu trong chốc lát. Tuy nhiên, nếu đồ ăn và thức uống nhiều đường xuất hiện quá thường xuyên trong chế độ ăn, đây không phải lựa chọn tốt cho sức khỏe tổng thể, trong đó có sức khỏe não bộ.

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa lượng đường và khả năng nhận thức cho thấy chế độ ăn nhiều đường có thể đi cùng những yếu tố bất lợi cho não như tăng cân, rối loạn đường huyết và các bệnh chuyển hóa. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành hạn chế đường tự do xuống dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tương đương khoảng 50g với chế độ ăn 2.000 kcal; giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích sức khỏe.

Điều đó không có nghĩa phải loại bỏ hoàn toàn vị ngọt. Cách đơn giản hơn là giảm nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và các món tráng miệng nhiều đường, đồng thời ưu tiên trái cây nguyên quả, rau, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt.

2. Lướt điện thoại thụ động hằng giờ

Sau một ngày làm việc, nhiều người có thói quen nằm trên sofa và lướt điện thoại. Một video ngắn chuyển sang video khác, mạng xã hội lại chuyển sang một trang khác và đôi khi hằng giờ trôi qua mà chúng ta không thực sự nhớ mình đã xem gì.

Không thể nói sử dụng điện thoại nói chung gây suy giảm chức năng não. Một tổng quan gần đây trên PubMed (hệ thống dữ liệu trực tuyến về y học và khoa học sự sống) cho thấy tác động của thời gian sử dụng màn hình có khác biệt tùy cách sử dụng. Hoạt động chủ động, có tương tác có thể liên quan đến một số kết quả nhận thức tốt hơn, trong khi sử dụng màn hình thụ động kéo dài có xu hướng liên quan đến kết quả kém thuận lợi hơn ở một số lĩnh vực.

Đọc một bài viết, học ngoại ngữ, giải câu đố hoặc trao đổi với người khác, khác hoàn toàn với việc liên tục lướt những nội dung ngắn mà không có mục đích.

Nếu muốn cho não được nghỉ ngơi thực sự, hãy thử đặt điện thoại xuống và chuyển sang đọc sách, nghe nhạc, trò chuyện hoặc đi bộ.

3. Quá ít hoạt động kích thích trí não

Não bộ cũng cần được sử dụng thường xuyên. Khi cuộc sống chỉ xoay quanh những hoạt động quen thuộc, ít học hỏi và ít thử thách, chúng ta đang bỏ qua nhiều cơ hội để duy trì sự linh hoạt của các chức năng nhận thức.

WHO hiện đưa kích thích nhận thức, học hỏi và tham gia các hoạt động xã hội vào nhóm biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Hướng dẫn cập nhật năm 2026 của tổ chức này nhấn mạnh rằng bảo vệ sức khỏe não cần được thực hiện trong suốt cuộc đời, thay vì chỉ quan tâm khi tuổi cao.

4. Ngồi quá lâu, ít vận động

Một ngày làm việc 8 tiếng trước máy tính, về nhà lại ngồi ăn, xem tivi rồi nằm nghỉ là kiểu sinh hoạt ngày càng phổ biến. Vấn đề là cơ thể và não bộ không thực sự được hưởng lợi từ việc "nghỉ" theo cách này nếu nó kéo dài hằng ngày.

WHO xác định ít vận động là một trong những yếu tố có thể điều chỉnh liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Hướng dẫn mới nhất của tổ chức này khuyến nghị tăng cường hoạt động thể chất như một phần của chiến lược bảo vệ sức khỏe não.

Không cần bắt đầu bằng những bài tập quá sức. Đi bộ, làm việc nhà, leo cầu thang, đạp xe hoặc đứng lên đi lại sau những khoảng thời gian ngồi lâu đều là những cách đơn giản để giảm thời gian bất động.

Nếu có thể, hãy biến những hoạt động vốn phải ngồi thành cơ hội vận động: đi bộ khi nghe podcast, đứng lên khi nghe điện thoại hoặc đi bộ một đoạn ngắn thay vì sử dụng phương tiện cho những quãng đường rất gần.

5. Thu mình và giảm giao tiếp với người khác

Có những ngày chúng ta chỉ muốn ở nhà, không gặp ai và dành thời gian cho bản thân. Điều này hoàn toàn bình thường. Ở một mình không đồng nghĩa với cô đơn.

Điều đáng quan tâm là khi một người ngày càng ít giao tiếp, ít gặp gỡ bạn bè, ít tham gia các hoạt động cộng đồng và cảm thấy không có sự kết nối với những người xung quanh.

WHO cho biết cô đơn và cô lập xã hội có liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe, trong đó có sức khỏe tâm thần, bệnh tim mạch và suy giảm nhận thức. Báo cáo của Ủy ban WHO về kết nối xã hội năm 2025 cũng nhấn mạnh rằng những mối quan hệ xã hội chất lượng là một phần quan trọng của sức khỏe con người.

Đặc biệt, mạng xã hội không phải lúc nào cũng có thể thay thế sự kết nối trực tiếp. Việc có hàng trăm người theo dõi nhưng hiếm khi trò chuyện sâu với một người bạn vẫn có thể khiến chúng ta cảm thấy cô đơn.

WHO hiện nhấn mạnh rằng nguy cơ suy giảm nhận thức chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố có thể thay đổi trong suốt cuộc đời. Vì vậy, thay vì chờ đến khi trí nhớ giảm sút mới bắt đầu quan tâm, chăm sóc não bộ nên trở thành một phần của lối sống hằng ngày.

Theo Báo Tuổi Trẻ