Bí ẩn Cánh đồng Chum và sự biến mất của tộc người tạo ra nó

Nằm cách Thủ đô Viêng Chăn của nước CHDCND Lào khoảng 400km về phía Đông Bắc, bình nguyên Xiêng Khoảng từ lâu đã thu hút sự chú ý của giới khảo cổ học và những người yêu thích khám phá lịch sử. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi lưu giữ một di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận vào năm 2019. Tên gọi Cánh đồng Chumtuy mộc mạc, giản dị nhưng lại phản ánh chân thực nhất đặc điểm vật lý kỳ lạ của vùng đất này.

Vì sao gọi là Cánh đồng Chum?

Để trả lời cho câu hỏi vì sao có tên gọi “Cánh đồng Chum”, cần nhìn vào cảnh quan thực tế của khu vực này. Trải dài trên một diện tích rộng lớn, bao trùm hơn 90 di chỉ khảo cổ khác nhau, là sự hiện diện của hơn 2.000 chiếc chum khổng lồ được tạc hoàn toàn từ đá nguyên khối.

Chúng nằm rải rác trên các sườn đồi, thung lũng, tạo thành những quần thể tập trung. Có những chiếc chum cao tới 3 mét, đường kính gần 3 mét và nặng đến 14 tấn. Phần lớn chum không có nắp, dù các nhà khảo cổ đã tìm thấy một vài tấm đá phẳng được cho là nắp đậy nằm lân cận. Chính sự hiện diện dày đặc, kỳ vĩ và đầy bí ẩn của những chiếc chum đá nằm phơi mình giữa thiên nhiên bao la này đã tạo nên cái tên “Cánh đồng Chum” một cách trực quan và tượng hình nhất.

Cánh đồng Chum là một cảnh quan khảo cổ cự thạch ở Lào. (Ảnh: IG)

Mặc dù tên gọi xuất phát từ hiện trạng vật lý, nhưng nguồn gốc và mục đích sử dụng thực sự của những chiếc chum này lại là một câu đố thách thức nhân loại suốt nhiều thế kỷ. Dưới lăng kính văn hóa dân gian, người dân địa phương lưu truyền một truyền thuyết vô cùng lãng mạn. Họ tin rằng những chiếc chum này được tạo ra bởi một chủng tộc người khổng lồ.

Truyền thuyết kể lại, vị vua vĩ đại tên là Khun Cheung sau khi đánh bại kẻ thù, giành được độc lập cho vùng đất, đã ra lệnh đục đá làm chum để ủ hàng ngàn lít rượu gạo (lao lao) nhằm mở tiệc khao quân. Tuy nhiên, đứng ở góc độ khoa học, giả thuyết này không được công nhận.

Bức màn bí ẩn chỉ bắt đầu được hé lộ vào những năm 1930, khi nhà khảo cổ học người Pháp Madeleine Colani tiến hành các cuộc khảo sát hệ thống đầu tiên tại Xiêng Khoảng. Bà đã tìm thấy các mảnh xương người, răng, tro cốt, hạt thủy tinh và đồ trang sức bằng đồng xung quanh và bên trong một số chiếc chum.

Từ những bằng chứng này, Colani và giới khảo cổ học hiện đại đã đưa ra một kết luận đồng thuận: Cánh đồng Chum thực chất là một di tích nghĩa trang khổng lồ thời tiền sử, có niên đại từ Thời kỳ Đồ Sắt (khoảng 500 năm trước Công nguyên đến năm 500 sau Công nguyên). Các chuyên gia cho rằng những chiếc chum đá đóng vai trò như một “lò chưng cất” thi hài. Thi thể người chết được đặt vào trong chum để phân hủy tự nhiên. Sau khi phần xác thịt tiêu biến, phần xương cốt còn lại sẽ được lấy ra, hỏa táng hoặc đem chôn cất lần thứ hai ở khu vực lân cận.

Bí ẩn về kỹ thuật chế tác ký ức đau thương

Điều khiến Cánh đồng Chum trở thành một bài toán khoa học hóc búa là quá trình hình thành đầy bí ẩn của chúng. Phân tích địa chất cho thấy hầu hết các chiếc chum được đục đẽo từ đá sa thạch, một số ít làm từ đá granite, đá vôi và đá cuội kết.

Cánh đồng chum vẫn là một trong những địa điểm khảo cổ nguy hiểm nhất thế giới với những quả bom chưa nổ sót lại thời chiến tranh. (Ảnh: LIG)

Đáng kinh ngạc là các mỏ đá sa thạch gần nhất nằm cách Cánh đồng Chum hàng chục km. Trong thời kỳ Đồ Sắt, khi con người chưa có máy móc, ròng rọc hay các phương tiện vận tải hiện đại, việc vận chuyển những khối đá nặng hàng chục tấn vượt qua địa hình đồi núi hiểm trở là một nỗ lực phi thường. Cùng với đó, việc sử dụng các công cụ bằng sắt thô sơ để khoét rỗng những khối đá khổng lồ đòi hỏi một trình độ tổ chức lao động, kỹ thuật chế tác và một nền văn minh xã hội có tính kỷ luật cực kỳ cao.

Cho đến nay, cộng đồng cư dân cổ đại nào đã tạo ra Cánh đồng Chum và vì sao họ lại biến mất hoàn toàn khỏi dòng chảy lịch sử vẫn là một câu hỏi bị bỏ ngỏ.

Nhắc đến Cánh đồng Chum, không thể không nhắc đến những vết sẹo của lịch sử hiện đại. Trong thời kỳ 1964 - 1973, cao nguyên Xiêng Khoảng là một trong những mục tiêu bị ném bom ác liệt nhất thế giới trong “Chiến dịch Bí mật” của Không quân Mỹ.

Hàng triệu quả bom bi đã trút xuống vùng đất này. Nhiều chiếc chum ngàn năm tuổi đã bị vỡ vụn, trên thân vẫn còn in hằn những vết đạn. Khu vực Cánh đồng Chum hiện tại vẫn còn tồn dư một lượng lớn vật liệu nổ chưa kích nổ (UXO). Điều này khiến công tác khai quật khảo cổ và phát triển du lịch gặp vô vàn rào cản và nguy hiểm. Hiện nay, trong số hơn 90 điểm di tích, mới chỉ có một số ít khu vực, được đánh dấu là Điểm 1, 2 và 3) đã được rà phá bom mìn và mở cửa cho du khách tham quan an toàn.

Theo Vtcnews.vn