Bước chuyển bền vững cho ngành hàng thủy sản chiến lược

Chế biến cá tra phi lê xuất khẩu tại tỉnh Đồng Tháp. (Ảnh: VŨ SINH)

Tuy nhiên, để hướng tới tăng trưởng bền vững trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng cạnh tranh và có nhiều rào cản kỹ thuật khắt khe, ngành hàng tỷ USD này cần giải quyết tốt những thách thức về chất lượng con giống và hạn chế rủi ro dịch bệnh.

Tăng trưởng tích cực

Vụ nuôi này, ông Nguyễn Văn Tuấn ở xã An Hữu, tỉnh Đồng Tháp đầu tư nuôi cá tra với diện tích 3.000m2. Vừa xuất bán hơn 100 tấn cá tra thương phẩm với giá 33.000 đồng/kg, gia đình ông đã mạnh dạn tái đầu tư cho vụ nuôi tiếp theo.

“Nhiều năm qua tôi mới thấy giá cá tra duy trì ổn định ở mức hơn 30.000 đồng/kg như hiện nay. Sau khi trừ chi phí, người nuôi lãi khá cho nên ai cũng phấn khởi. Mong rằng giá cá tra sẽ tiếp tục neo cao để người dân yên tâm gắn bó lâu dài với nghề”, ông Tuấn chia sẻ.

Không chỉ giá cá tra nguyên liệu duy trì ở mức cao, đem lại lợi nhuận khoảng 10.000 đồng/kg cho người nuôi ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long như Đồng Tháp, An Giang…, hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu của các doanh nghiệp thủy sản trong thời gian gần đây rất thuận lợi do nhu cầu nhập khẩu tăng cao từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), ASEAN và Trung Đông.

Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gò Đàng Nguyễn Hữu Nghĩa chia sẻ: “Trong 4 tháng đầu năm 2026, công ty đã xuất khẩu hơn 15.000 tấn thủy sản các loại, trong đó sản phẩm chủ lực là cá tra phi lê, đạt giá trị gần 40 triệu USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025”.

Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Lê Hằng cho biết: “Kim ngạch xuất khẩu cá tra của cả nước trong tháng 4 đạt hơn 200 triệu USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm 2025, tiếp tục là tháng tăng trưởng “2 con số” liên tiếp kể từ đầu năm. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt hơn 900 triệu USD, phản ánh đà tăng trưởng tích cực của mặt hàng chủ lực này”.

Là một trong những ngành hàng thủy sản chiến lược của Việt Nam, cá tra không chỉ đóng góp lớn cho xuất khẩu mà còn tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ gia đình. Năm 2025, diện tích nuôi cá tra trên cả nước được mở rộng hơn 5.500ha, đạt sản lượng khoảng 1,7 triệu tấn, đem về giá trị xuất khẩu gần 2,2 tỷ USD. Tuy nhiên, cùng với những thành quả to lớn, ngành cá tra đang đối mặt với nhiều thách thức cần giải quyết như bảo đảm chất lượng con giống và hạn chế rủi ro dịch bệnh.

Gỡ “nút thắt” con giống, dịch bệnh

Trong nuôi trồng thủy sản, con giống giữ vai trò then chốt, quyết định tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng, khả năng kháng bệnh, chống chịu môi trường. Hiện ngành cá tra có diện tích ương giống khoảng 2.000ha, cung ứng từ 4 đến 4,5 tỷ con giống/năm. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2024-2025, nguồn giống có lúc khan hiếm cục bộ, giá tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi nuôi thương phẩm. Biến đổi khí hậu, mưa nắng thất thường và dịch bệnh diễn biến phức tạp khiến tỷ lệ sống của cá giống giảm, có thời điểm chỉ đạt từ 5 đến 15%. Một số vùng ghi nhận cá chết nhiều trước 30 ngày tuổi.

Để nâng cao chất lượng giống cá tra, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản nước ngọt miền nam (Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam) Trần Hữu Phúc cho biết: “Cần kết hợp giữa di truyền, công nghệ ươm và dinh dưỡng. Trong đó, tập trung nâng cao hiệu quả chọn giống bằng cách kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ gene để tăng độ chính xác và duy trì tiến bộ di truyền; tái cấu trúc quản lý trại giống theo hướng kiểm soát chặt môi trường và an toàn sinh học. Đồng thời, áp dụng rộng rãi chiến lược dinh dưỡng xuyên suốt từ cá bố mẹ đến cá giống. Khi triển khai đồng bộ các giải pháp này, sẽ tạo nền tảng cho ngành cá tra phát triển bền vững”.

Cần kết hợp giữa di truyền, công nghệ ươm và dinh dưỡng. Trong đó, tập trung nâng cao hiệu quả chọn giống bằng cách kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ gene để tăng độ chính xác và duy trì tiến bộ di truyền; tái cấu trúc quản lý trại giống theo hướng kiểm soát chặt môi trường và an toàn sinh học. Đồng thời, áp dụng rộng rãi chiến lược dinh dưỡng xuyên suốt từ cá bố mẹ đến cá giống. Khi triển khai đồng bộ các giải pháp này, sẽ tạo nền tảng cho ngành cá tra phát triển bền vững.

Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản nước ngọt miền nam (Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam) Trần Hữu Phúc

Tỉnh Đồng Tháp là địa phương có quy mô nuôi cá tra xuất khẩu lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long, với khoảng 2.500ha ao nuôi, đóng góp khoảng 35% sản lượng cá tra của cả nước. Hiện nay, công tác tái cấu trúc ngành theo hướng công nghệ cao đang được đẩy mạnh.

Lãnh đạo Chi Cục Thủy sản tỉnh Đồng Tháp cho biết: “Địa phương đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong toàn chuỗi, từ con giống đến nuôi thương phẩm, khai thác nguồn giống cải thiện di truyền và nâng cao tỷ lệ chủ động giống chất lượng cao. Tỉnh định hướng phát triển cá tra thích ứng mặn để mở rộng không gian nuôi, kết hợp chuyển đổi số với các giải pháp như AI giám sát cho ăn, robot xử lý môi trường”.

Là quốc gia xuất khẩu cá tra hàng đầu thế giới, ngành cá tra Việt Nam còn nhiều tiềm năng để phát triển hơn nữa, khi có sự hỗ trợ từ các chính sách của Nhà nước và sự đổi mới trong công nghệ, quản lý. Với cam kết đồng hành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sự vào cuộc của chính quyền địa phương và doanh nghiệp, ngành hàng tỷ USD được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới sự phát triển bền vững và hiệu quả trong tương lai.