Cá voi xám chết dạt bờ tăng đột biến, chuyện gì đang xảy ra ở Thái Bình Dương?

Trong ảnh, một con cá voi chết dạt bờ ở bờ biển San Francisco (Mỹ) tháng 4-2026 - Ảnh: NBC NEWS

Những xác cá voi xám dài hàng chục mét liên tiếp dạt vào bờ biển dọc tuyến di cư từ Mexico qua Mỹ đến Canada, làm dấy lên lo ngại về một đợt chết hàng loạt mới.

Theo số liệu của Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) do tổ chức bảo vệ môi trường PEER công bố, tính đến ngày 06/07 đã có 145 cá voi xám chết dạt bờ hoặc mắc cạn trong năm 2026.

Con số này đã vượt tổng số cá voi chết ghi nhận trong từng năm cuối của đợt tử vong bất thường giai đoạn 2019-2023. PEER gọi đây là một "sự kiện tử vong thảm khốc".

Dù vậy, NOAA vẫn chưa chính thức công bố một đợt tử vong bất thường mới. Theo cơ quan này, việc đưa ra kết luận cần dựa trên nhiều yếu tố như số lượng cá thể chết, phạm vi địa lý, thời gian xảy ra và kết quả khám nghiệm.

Bang Washington đang là một trong những điểm nóng. Đến ngày 18/06, bang này ghi nhận 30 cá voi xám chết - mức cao thứ hai kể từ khi bắt đầu thống kê, chỉ sau kỷ lục 34 con của năm 2019. Trong khi đó, những năm bình thường, Washington chỉ ghi nhận trung bình khoảng năm trường hợp mỗi năm.

Theo các nhà nghiên cứu thuộc tổ chức Cascadia, suy dinh dưỡng là dấu hiệu phổ biến nhất ở những cá voi xám được khám nghiệm.

Nhiều cá thể có lớp mỡ dưới da mỏng, gần như cạn kiệt lượng mỡ dự trữ và không còn thức ăn trong đường tiêu hóa. Một số con còn mang các vết thương phù hợp với va chạm tàu thuyền.

Cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương là một trong những loài có hành trình di cư dài nhất thế giới. Mỗi năm, chúng rời vùng sinh sản ở Mexico, bơi đến biển Bering và Chukchi thuộc Bắc Cực để kiếm ăn, rồi quay trở lại phương nam.

Chuyến di cư kéo dài hàng nghìn kilômét phụ thuộc chủ yếu vào lượng mỡ tích lũy trong mùa kiếm ăn. Khi nguồn thức ăn suy giảm, những cá thể suy yếu dễ kiệt sức giữa đường, bơi lạc vào sông hoặc vịnh để tìm mồi, đồng thời đối mặt với nhiều rủi ro hơn như va chạm tàu thuyền, mắc lưới hoặc bị cá voi sát thủ tấn công.

Số lượng cá voi Thái Bình Dương chết dạt bờ tăng mạnh tại khu vực Thái Bình Dương - Ảnh: NOAA

Đợt cá voi chết hàng loạt hiện nay nối tiếp cuộc khủng hoảng từng kéo dài từ năm 2019 - 2023, khi hàng trăm cá voi xám dạt vào bờ biển từ Mexico đến Alaska.

Theo các nhà khoa học, những thay đổi của hệ sinh thái Bắc Cực đã làm suy giảm số lượng và chất lượng nguồn thức ăn, khiến nhiều cá voi rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng, giảm khả năng sinh sản và gia tăng tỉ lệ tử vong.

Tuy nhiên dữ liệu mới nhất về quần thể cá voi xám lại cho thấy một nghịch lý.

Ngày 15/07, NOAA ước tính quần thể cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương hiện ở mức trung bình khoảng 17.750 con, tăng so với mức 12.890 con của năm trước. Khoảng ước tính dao động từ 15.930 - 20.530 con.

Dù vậy, chính các nhà khoa học của NOAA cũng tỏ ra thận trọng với kết quả này. Theo họ, mức tăng cao hơn khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể, cho thấy số liệu có thể chịu ảnh hưởng của thời điểm di cư, tuyến đường cá voi lựa chọn cũng như điều kiện quan sát trong quá trình khảo sát.

Vì vậy việc quy mô quần thể được ước tính tăng lên chưa đủ để xóa bỏ những lo ngại về tình trạng cá voi xám chết hàng loạt trong năm nay.

Theo Báo Tuổi Trẻ