Chọn nghề thời AI

Phân vân chọn nghề

Ngày hội tư vấn tuyển sinh kết thúc, nhưng trên sân Trường Trung học phổ thông An Biên, xã An Biên vẫn rộn ràng tiếng học sinh trao đổi chuyện chọn ngành học. Vài em xem lại tờ thông tin tuyển sinh của các trường, tranh luận ngành nào dễ xin việc, ngành nào “an toàn” khi AI phát triển quá nhanh.

Học sinh Trường Trung học phổ thông An Biên ôn thi tốt nghiệp. Ảnh: BẢO TRÂN

Cầm trên tay cuốn sổ ghi chi chít tên các ngành, nghề, có ngành đã được khoanh tròn rồi gạch bỏ, có ngành được đánh dấu bằng bút dạ quang, em Phạm Khánh Dư - học sinh Trường Trung học phổ thông An Biên cho biết, sau giờ học, em thường lên mạng xem video định hướng nghề nghiệp, tìm hiểu cả những công việc đang chịu tác động mạnh từ AI. Có lúc, Dư băn khoăn khi nghe nhiều người nói AI sẽ thay đổi thị trường lao động, thậm chí thay thế một số công việc. “Em suy nghĩ và tìm hiểu rất nhiều, cuối cùng em chọn học bác sĩ thú y. Em thích công việc chăm sóc, điều trị cho vật nuôi, tham gia phòng, chống dịch bệnh. Em nghĩ AI có thể hỗ trợ chứ khó thay thế hoàn toàn những người trực tiếp khám và chăm sóc vật nuôi”, Dư nói.

Trên sân Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Đông Thái, em Ngô Tấn Khang tích cực tham gia các môn thể thao, rèn luyện thể lực với mong muốn thi vào ngành công an. Giữa lúc nhiều ngành, nghề đang thay đổi nhanh bởi AI, Khang cũng không ít lần phân vân khi nghĩ về con đường mình chọn. Khang kể, có thời gian bản thân liên tục tìm đọc những thông tin về xu hướng nghề nghiệp tương lai, nghe nhiều người nói công nghệ sẽ dần thay thế các công việc liên quan xử lý dữ liệu, quản lý hành chính nên cũng lo lắng. “Em nghĩ AI có thể hỗ trợ trong quản lý thông tin hay nghiệp vụ, nhưng nghề công an không đơn thuần là công việc hành chính. Đó còn là trách nhiệm bảo vệ bình yên cho người dân, là sự tiếp xúc, lắng nghe và thấu hiểu lòng dân. Công nghệ có phát triển đến đâu thì bản lĩnh và tinh thần phụng sự vẫn là điều khó thay thế”, Khang chia sẻ.

Biến AI thành “trợ lý”

Không chỉ học sinh phổ thông, nhiều sinh viên cũng chuẩn bị tâm thế bước vào thị trường lao động thời AI. Chưa tốt nghiệp đại học nhưng Lê Nguyễn Ngọc Ngân - sinh viên ngành sư phạm Trường Đại học An Giang đã xóa khỏi máy tính hàng chục file giáo án, bài thuyết trình cũ. Ngân thừa nhận, có giai đoạn em áp lực khi chứng kiến AI có thể soạn nội dung, thiết kế hình ảnh, thậm chí xây dựng bài giảng chỉ trong vài phút. “Trước đây em sợ thất nghiệp vì mình chưa đủ giỏi. Còn bây giờ, em sợ thất nghiệp vì AI quá giỏi”, Ngân cười nói.

Thay vì né tránh, Ngân chủ động biến AI thành “trợ lý” cho mình. Những đêm thức khuya của sinh viên năm cuối giờ không chỉ để hoàn thành bài tập hay thực tập sư phạm mà còn là khoảng thời gian em tự học cách ứng dụng công nghệ vào giảng dạy. Em dùng ChatGPT để tham khảo ý tưởng soạn bài, sử dụng Gemini để thiết kế hình ảnh minh họa sinh động và dùng Canva AI để tạo các slide bài giảng trực quan, bắt mắt. “Em nghĩ vấn đề bây giờ không còn là AI có lấy mất việc của mình hay không mà là mình có biết dùng AI để giảng dạy tốt hơn, mang lại nhiều giá trị hơn cho học sinh hay không”, Ngân chia sẻ.

Theo chị Phạm Yến Linh - Trưởng Phòng nhân sự của một công ty phần mềm tại TP. Cần Thơ, AI tác động rõ rệt đến cách doanh nghiệp tuyển dụng lao động trẻ. Nếu trước đây nhà tuyển dụng chủ yếu quan tâm bằng cấp và kinh nghiệm thì nay khả năng sử dụng các công cụ AI trở thành điểm cộng trong hồ sơ xin việc. AI làm không ít học sinh, sinh viên lo lắng khi chọn nghề, học nghề, nhưng quan trọng là hiểu rõ năng lực bản thân, biết mình phù hợp điều gì và chuẩn bị khả năng thích ứng lâu dài với thị trường lao động luôn biến động. “AI có thể hỗ trợ rất nhiều khâu kỹ thuật, xử lý dữ liệu hay tự động hóa công việc, nhưng những giá trị mang tính con người như khả năng sáng tạo, giao tiếp, làm việc nhóm, sự đồng cảm và tinh thần học hỏi liên tục vẫn rất khó thay thế”, chị Linh nhận định.

Giữa những đổi thay nhanh của công nghệ, người trẻ hôm nay bước vào hành trình chọn nghề với nhiều suy nghĩ hơn trước. Nhưng sau cùng, AI có thể thay đổi cách con người làm việc, còn việc đi được bao xa với nghề vẫn phụ thuộc vào khả năng thích nghi, học hỏi và giá trị mỗi người tạo ra.

BẢO TRÂN