Cuộc sống kỳ lạ của loài thực vật cổ xưa bậc nhất còn tồn tại

Thực vật “hậu duệ” của kỷ nguyên đầu tiên

Cây địa tiền, tên khoa học Marchantia polymorpha, thuộc nhóm rêu tản. Loài này thường mọc ở bờ suối, đất rừng, khe đá hoặc các khu vực ẩm ướt cao.

Các nhà sinh vật học xem Marchantia polymorpha là “hậu duệ” gần với những loài đầu tiên từng chinh phục đất liền cách đây hàng trăm triệu năm, mở ra cánh cửa nghiên cứu tiến hóa thực vật cổ xưa.

Địa tiền bám trên một hòn đá (Ảnh: Wiki).

Khác với cây cối quen thuộc có thân, lá và rễ rõ ràng, địa tiền có cơ thể dạng phiến dẹt màu xanh lục, gọi là tản. Trên bề mặt tản xuất hiện hoa văn hình lục giác li ti, trông như da của sinh vật ngoài hành tinh tí hon.

Thêm vào đó, chúng sở hữu cấu trúc sinh sản giống chiếc ô hoặc cây nấm mini mọc lên từ mặt tản, tạo vẻ kỳ lạ khi quan sát cận cảnh.

Cơ chế sinh sản độc đáo

Một đặc điểm nổi bật của Marchantia polymorpha là khả năng sinh sản vô tính hiệu quả. Trên bề mặt cây có các cốc nhỏ gọi là gemma cup chứa những mảnh mô tí hon gọi là gemmae.

Khi mưa rơi, các gemmae bị bắn ra xung quanh và phát triển thành cây mới. Cơ chế này giúp địa tiền lan rộng nhanh trong môi trường ẩm mà không cần hạt hay hoa.

Loài cây này có cơ chế sinh sản độc đáo (Ảnh: Wiki).

Khả năng sinh sản nhanh chóng giúp Marchantia polymorpha dễ thích nghi với môi trường ẩm và giữ được sự hiện diện lâu dài.

Trong nhiều nghiên cứu, cơ chế lan rộng này được xem là chiến lược sinh tồn hiệu quả của loài thực vật tiền sử, đồng thời cung cấp mô hình cho các nghiên cứu sinh học hiện đại.

Cấu trúc sinh học đáng kinh ngạc

Mặc dù trông đơn giản, địa tiền lại có cấu trúc sinh học ấn tượng. Chúng không có hệ mạch như thực vật hiện đại nhưng vẫn trao đổi khí và hấp thụ nước hiệu quả qua toàn bộ bề mặt cơ thể.

Bộ gen của Marchantia polymorpha tương đối đơn giản, mang nhiều đặc điểm cổ xưa, nên loài này được các nhà khoa học dùng làm sinh vật mô hình nghiên cứu tiến hóa thực vật.

Nghiên cứu trên Marchantia polymorpha giúp hiểu quá trình thích nghi của thực vật khi chinh phục đất liền, sự phát triển cấu trúc sinh sản và cơ chế trao đổi khí trước khi thực vật phát triển các bộ phận phức tạp như lá, thân, rễ. Đây là “cửa sổ” quan trọng để quan sát sự tiến hóa từ đơn giản đến phức tạp.

Vai trò trong hệ sinh thái

Cận cảnh cây địa tiền (Ảnh: Wiki).

Trong tự nhiên, địa tiền đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ẩm cho đất và tạo môi trường cho vi sinh vật phát triển. Chúng hỗ trợ ổn định độ ẩm đất rừng và góp phần làm phong phú hệ vi sinh, ảnh hưởng đến dinh dưỡng và cấu trúc đất.

Ở một số nhà kính hoặc vườn cây, nếu phát triển quá mạnh, địa tiền có thể trở thành cỏ dại, nhưng tác động này không làm giảm giá trị sinh học của loài.

Những quan sát về Marchantia polymorpha còn giúp nghiên cứu sinh thái học và phục hồi môi trường. Khả năng lan rộng nhanh và giữ ẩm tốt khiến địa tiền trở thành đối tượng thú vị cho các dự án phục hồi rừng, nghiên cứu tác động biến đổi khí hậu và hỗ trợ phát triển hệ sinh thái bền vững.

Bề mặt tản với hoa văn lục giác, cùng các cấu trúc giống ô hay nấm mini, khiến Marchantia polymorpha trở thành một trong những thực vật kỳ lạ nhất khi quan sát gần. Sự đơn giản bên ngoài nhưng phức tạp bên trong cho thấy đây là minh chứng sống của lịch sử tiến hóa thực vật.

Điều thú vị là sự xuất hiện của các gemma cup không chỉ phục vụ sinh sản vô tính mà còn tạo hiệu ứng quan sát hấp dẫn, khiến địa tiền được các nhà sinh học và nhiếp ảnh thiên nhiên đặc biệt quan tâm. Loài thực vật này vừa mang giá trị nghiên cứu, vừa là hình mẫu về sự thích nghi bền bỉ của tự nhiên.

Theo Báo Dân Trí