Dấu ấn những chi bộ cộng sản đầu tiên ở An Giang

Trong hành trình 96 năm vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng bộ tỉnh An Giang có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Dấu ấn đậm nét là sự ra đời của các chi bộ đầu tiên, tiêu biểu là Chi bộ Long Điền, Mỹ Quới, Ranh Hạt, Chi bộ Nhà tù Hà Tiên.

Ngày 3/2/1930, tại Hương Cảng (Trung Quốc), với tư cách là phái viên của Quốc tế Cộng sản, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản trong nước và thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, các chi bộ Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng ở tỉnh An Giang, bao gồm các tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, Hà Tiên, Rạch Giá tiến hành kết nạp lớp đảng viên đầu tiên hoặc chuyển sang thành lập các chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tại Long Điền, Mỹ Quới, Hà Tiên, Ranh Hạt... Từ đây, phong trào cách mạng ở các tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, Rạch Giá, Hà Tiên do Đảng Cộng sản trực tiếp lãnh đạo.

Chi bộ Long Điền

Ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, Đặc ủy An Nam Cộng sản Đảng vùng Hậu Giang chuyển sang thành lập Đặc ủy Đảng Cộng sản Việt Nam. Đặc ủy cử ngay cán bộ nòng cốt về các tỉnh trong vùng Hậu Giang để chỉ đạo thành lập các tổ chức Đảng Cộng sản.

Cuối tháng 3/1930, các đồng chí Nguyễn Văn Cưng, Bảy Xuyến… ở tỉnh Long Xuyên được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Các đảng viên mới này cùng Đặc ủy Đảng Cộng sản Việt Nam vùng Hậu Giang hình thành Ban Chấp ủy tỉnh Long Xuyên do đồng chí Nguyễn Văn Cưng (20 tuổi) làm Bí thư Tỉnh ủy lâm thời. Tỉnh ủy chủ trương bắt tay ngay việc lãnh đạo thành lập các chi bộ Đảng Cộng sản ở tỉnh Long Xuyên và Chợ Mới được chọn làm trung tâm phát triển các tổ chức đảng.

Di tích lịch sử “Cột dây thép” ở xã Long Điền, tỉnh An Giang. Ảnh tư liệu

Tháng 4/1930, Chi bộ Long Điền (Chợ Mới) được thành lập. Đây là chi bộ đầu tiên được thành lập trên địa bàn tỉnh An Giang và là một trong rất ít chi bộ được thành lập sớm nhất trong khu vực Tây Nam bộ. Khi mới thành lập, Chi bộ Long Điền có 3 đảng viên là Lưu Kim Phong, Bùi Trung Phẩm, Đoàn Thanh Thúy. Chi bộ cử thanh niên Lê Văn Đỏ treo lá cờ Đảng (cờ đỏ, búa liềm) trên cột dây thép của chính quyền thực dân ở ấp Long Thuận, Long Điền. Chính quyền thực dân hoảng sợ khi cờ đỏ búa liềm bất ngờ xuất hiện trên cột dây thép, còn nhân dân phấn khởi, vui mừng, bàn tán xôn xao.

Sau khi Chi bộ Long Điền được thành lập một thời gian, đến cuối tháng 4/1930, tại tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, nhiều chi bộ khác ra đời như Chi bộ Kiến An, Bình Thành, An Phong (Chợ Mới), Chi bộ Tân Huề, Chi bộ Long Thuận, Long Sơn (Tân Châu - Hồng Ngự), Chi bộ Long Xuyên, Chi bộ Lấp Vò…

Chi bộ Mỹ Quới và Ranh Hạt

Tháng 6/1930, Quản Trọng Hoàng là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam ở tỉnh Mỹ Tho cùng một số đảng viên Chi bộ Hội Việt Nam cách mạng thanh niên làng Mỹ Qưới tổ chức cuộc họp đặc biệt tại đầu voi chợ Kha-na-rộn thuộc làng Mỹ Quới, quận Phước Long, tỉnh Rạch Giá. Trên cơ sở Chi hội Việt Nam cách mạng Thanh niên làng Mỹ Quới, cuộc họp quyết định thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam làng Mỹ Quới và ra mắt chi bộ tại miếu Bà Chúa Xứ, nay là xã Mỹ Quới, thành phố Cần Thơ.

Các đảng viên đầu tiên của Chi bộ Mỹ Quới là Trần Văn Bảy, Lê Giáo Huấn, Trương Quý Thể, Trần Văn Tám và Châu Thành Phát. Đây là chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở tỉnh Rạch Giá, do Châu Thành Phát làm Bí thư, nhưng chỉ một thời gian ngắn, Phát không giữ vững phẩm chất cách mạng nên bị khai trừ khỏi Đảng và đồng chí Trần Văn Bảy được cử làm Bí thư Chi bộ.

Từ năm 2010, Chi bộ Ranh Hạt trở thành Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh, ghi dấu ấn đậm nét về sự ra đời của chi bộ Đảng trên địa bàn tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang). Ảnh tư liệu

Sau cao trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh 1930 - 1931, địch ra sức đàn áp phong trào cách mạng ở các tỉnh Nam bộ, một số lãnh đạo cao cấp của Đảng bị địch bắt cầm tù, tra tấn dã man. Thời gian này, hai anh em ruột Quản Trọng Linh và Quản Trọng Hoàng, quê tỉnh Bến Tre đều là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam từ tỉnh Mỹ Tho xuống vùng Chắc Băng thuộc làng Vĩnh Thuận, quận Phước Long, tỉnh Rạch Giá tránh sự truy lùng ráo riết của bọn mật thám, đồng thời tổ chức tuyên truyền, phát triển phong trào cách mạng.

Cuối năm 1932, Chi bộ Ranh Hạt được thành lập tại làng Vĩnh Thuận, quận Phước Long, tỉnh Rạch Giá, gồm 5 đảng viên, do Quản Trọng Linh làm Bí thư. Đây là chi bộ thứ hai của tỉnh Rạch Giá sau chi bộ Mỹ Quới và là chi bộ đầu tiên trên địa bàn tỉnh Kiên Giang trước đây. Từ 2 chi bộ đầu tiên này, đến năm 1935, nhiều chi bộ trên địa bàn tỉnh Rạch Giá ra đời như Chi bộ Vĩnh Phong, Chi bộ Vĩnh Phú, Chi bộ Ninh Quới, Chi bộ Vĩnh Quới, Chi bộ Bàu Sàng, Chi bộ Xóm Giữa, Chi bộ Rọc Lá, Chi bộ Mỹ Lộc…

Với hàng loạt chi bộ Đảng Cộng sản ở các quận thuộc tỉnh Rạch Giá ra đời trong khoảng thời gian từ năm 1930 đến năm 1935, cho thấy các tổ chức Đảng Cộng sản ở tỉnh Rạch Giá đã phát triển rất mạnh. Đó là điều kiện quan trọng dẫn đến sự ra đời của Quận ủy Phước Long vào năm 1936, Quận ủy Châu Thành tại tỉnh lỵ Rạch Giá năm 1939. Đến ngày 29/1/1941, Tỉnh ủy lâm thời Rạch Giá được thành lập.

Chi bộ Nhà tù Hà Tiên

Trước năm 1930, Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở tỉnh Châu Đốc cử đồng chí Lý Văn Đường, quê ở tỉnh Hà Tiên, làm nghề dạy học ở Tân Châu, là đảng viên Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tỉnh Châu Đốc trở về quê hương (Hà Tiên) hoạt động cách mạng và trực tiếp lãnh đạo xây dựng phong trào.

Trong những năm 1928 - 1929, đồng chí Lý Văn Đường tuyên truyền, giác ngộ cách mạng trong giới trẻ, nhất là những thanh niên tiến bộ, giáo viên, học sinh và thành lập Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại tỉnh Hà Tiên. Thời gian đầu thành lập, Chi bộ lãnh đạo quần chúng đấu tranh chống Pháp với nhiều hoạt động như tổ chức rãi truyền đơn tố cáo tội ác thực dân, phong kiến đàn áp, bóc lột đồng bào, đồng thời kêu gọi nhân dân đoàn kết, đứng lên đấu tranh chống Pháp, chống địa chủ, phong kiến…

Phong trào yêu nước thời gian này ở Hà Tiên bị địch đàn áp đẫm máu, nhiều chiến sĩ cách mạng kiên trung bị địch bắt, giam cầm ở nhà tù Hà Tiên. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, giữa năm 1930, các đảng viên cộng sản đang bị địch bắt, giam cầm ở Nhà tù Hà Tiên bí mật thành lập Chi bộ ngay trong nhà tù (Chi bộ Nhà tù Hà Tiên). Ngay giữa chốn lao tù, Chi bộ bí mật lãnh đạo quần chúng đấu tranh đòi chăm lo đời sống, chăm sóc y tế, giảm giờ lao động khổ sai, cải thiện chế độ ăn uống…

Từ lá cờ Đảng tung bay trên "Cột dây thép" ở Long Điền đến sự phát triển lớn mạnh của các tổ chức Đảng vùng U Minh lịch sử trên vùng đất An Giang anh hùng là bài học vô giá về công tác vận động quần chúng và xây dựng tổ chức Đảng vững mạnh đủ sức lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc tại địa phương. Dưới ngọn cờ của Đảng quang vinh, các chi bộ đã vượt qua sự đàn áp khốc liệt của thực dân, giữ vững niềm tin cách mạng.

Tinh thần thép của những người cộng sản tiền bối tại Long Điền, Mỹ Quới, Ranh Hạt, Nhà tù Hà Tiên mãi mãi là tấm gương sáng, soi rọi cho các thế hệ đảng viên, quần chúng cách mạng hôm nay. Phát huy hào khí ấy, Đảng bộ tỉnh An Giang hôm nay quyết tâm đổi mới, sáng tạo, xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ cha anh, góp phần viết tiếp những trang sử vàng của dân tộc.

ĐOÀN HỒNG PHÚC