Gieo chữ Khmer trong những ngày hè

Đại đức Danh Song tận tình dạy chữ Khmer, truyền tình yêu tiếng mẹ đẻ cho các em nhỏ trong dịp hè.

Có những đứa trẻ chỉ đến mùa hè mới trở về quê ngoại. Quê không phải là nơi chúng sinh ra, mà là nơi còn có ông bà ngồi trước hiên, còn có mái chùa thấp thoáng sau hàng cây, còn có tiếng mẹ đẻ được gìn giữ như một ngọn lửa nhỏ. Hết hè, các em lại theo cha mẹ đi xa. Bởi vậy, người lớn nâng niu từng tháng nghỉ, đưa con trẻ về học chữ, bởi sợ mai này lớn lên, các em nói sõi nhiều thứ tiếng mà lại lúng túng trước tiếng nói của chính dân tộc mình.

Những lớp học chữ Khmer cứ lặng lẽ mở.

Điểm chùa Thứ Ba đông trẻ học chữ Khmer nhất, tám lớp nối nhau dưới bóng cây. Đại đức Danh Song, Phó Trụ trì Chùa Thứ Ba, xã An Biên (tỉnh An Giang) bảo ở ấp Đông Yên cũng có hai lớp, Trường Tiểu học Nam Yên 2 hai lớp, ấp Thứ Ba hai lớp, ấp Thứ Hai cũng hai lớp... Mỗi nơi chỉ vài chục học trò, gom lại thành một mùa hè đầy những nét chữ cong mềm như dòng sông quê.

Người ta bảo chữ Khmer khó, nhưng có lẽ điều khó hơn là giữ cho con chữ ấy còn ở lại trong lòng con trẻ, giữa những đổi thay quá nhanh của cuộc sống.

Thầy Danh Bươi năm nay đã 67 tuổi. Hơn hai mươi mùa hè, thầy vẫn ngồi đó, chiếc bảng đen cũ, viên phấn trắng, từng nét chữ hiện lên chậm rãi như gieo mạ. Thời gian bạc trắng mái đầu người thầy, nhưng không làm nhạt đi giọng đọc mỗi khi thầy cất tiếng.

Thầy Danh Bươi có hơn 20 năm dạy tiếng Khmer cho trẻ em.

Thầy cười hiền, nói như kể chuyện: “Em nào không có xe thì thầy và nhà chùa cử người đi rước, miễn là các em chịu học."

Nghe qua tưởng là chuyện nhỏ, nhưng ở những vùng quê còn nhiều khó nhọc, một chuyến xe đưa đón đôi khi là chiếc cầu nối một đứa trẻ với tiếng mẹ đẻ. Có những điều được giữ lại không phải bằng những việc lớn lao mà bằng sự nhẫn nại của một người thầy già, sẵn sàng đi thêm vài cây số chỉ để lớp học đủ một học trò.

Ở góc lớp, cậu bé Danh Sô Gia ngồi cặm cụi viết. Mười tuổi, nhà tận phường Hà Tiên, hè này ba mẹ gửi em về ở với ngoại tại ấp Thứ Ba để học tiếng Khmer trước khi lên lớp 5. Mỗi sáng, em được cậu chở đến chùa, chiều lại đón về.

Sô Gia bảo thích đến lớp vì được nói chuyện với mấy bạn học giỏi, được phát sách, được tặng tập viết. Niềm vui trẻ con mỏng như cánh chuồn chuồn. Chỉ một quyển tập mới cũng đủ làm mắt sáng lên. Nhưng biết đâu, chính những trang giấy trắng ấy sẽ lưu giữ điều quý giá nhất của tuổi thơ - lần đầu tiên em viết được tên mình bằng tiếng của tổ tiên.

Các em học sinh chăm chú đọc tiếng Khmer trong lớp học tại chùa.

Thầy Danh Điền cũng đã hơn hai mươi năm miệt mài gieo chữ. Bao lứa học trò đã lớn, có người đi xa làm công nhân, có người lên tận thành phố học đại học. Mỗi dịp hè trở về, họ ghé thăm thầy, rồi dắt theo con mình vào lớp học năm xưa.

Thì ra, có những con đường chẳng cần trải nhựa vẫn nối được bao thế hệ. Tiếng mẹ đẻ cũng vậy. Nó đi từ lời ru của bà sang câu chuyện của mẹ, từ bài học của thầy sang nét chữ của con. Chẳng ai nhìn thấy, nhưng nó âm thầm chảy trong huyết quản của một dân tộc.

Có người hỏi, giữa thời buổi này, học tiếng Khmer để làm gì? Để đọc một quyển sách chăng? Để hiểu một bài kinh? Hay chỉ để nói chuyện với ông bà? Có lẽ là tất cả. Mà cũng có lẽ, chẳng cần lý do nào lớn lao. Người ta giữ tiếng mẹ đơn giản vì đó là nơi mình thuộc về. Như cây lúa cần đất, con nước cần dòng sông, con người cũng cần một tiếng gọi để biết mình không lạc giữa cuộc đời.

Chiều buông xuống sân chùa. Lũ trẻ xếp tập vào cặp, ríu rít chạy theo người thân. Tiếng đọc bài tan vào gió, chỉ còn tiếng chuông chùa ngân dài qua những tán cây. Chợt nghĩ, ngôn ngữ cũng giống như hạt lúa, nếu không gieo sẽ chẳng có mùa sau, nếu không truyền cho con trẻ sẽ có ngày chỉ còn người già nhớ được tiếng nói của quê mình.

May mà ở những ngôi chùa bình yên ấy, vẫn còn những người thầy lặng lẽ như Đại đức Danh Song, thầy Danh Bươi, thầy Danh Điền... Vẫn còn những đứa trẻ như Danh Sô Gia chịu ngồi nắn nót từng con chữ. Và vẫn còn những mùa hè để tiếng mẹ đẻ được cất lên, trong trẻo như tiếng chuông chiều, bền bỉ như mạch nước ngầm nuôi lớn một dân tộc qua bao đời. Để rồi, dù mai này có đi xa đến đâu, mỗi khi nghe ai cất một câu Khmer thân thuộc, lòng người vẫn nhận ra đường về.

AN LÂM