Kỳ thi THPT đầu tiên với 34 tỉnh, thành phố

Đây là thay đổi mang tính lịch sử đối với giáo dục VN, đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức rất lớn trong công tác quản lý và tổ chức thi.

Năm nay, TP.HCM có số thí sinh đông nhất cả nước với 142.899 người sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu

Tại cuộc làm việc với Bộ GD-ĐT ngày 28/05, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu đặc biệt nhấn mạnh tinh thần "tuyệt đối không chủ quan" trong tổ chức kỳ thi, nhất là trong bối cảnh quy mô địa phương tăng mạnh sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn và nguy cơ gian lận công nghệ cao ngày càng phức tạp.

KỲ THI CỦA MỘT GIAI ĐOẠN QUẢN TRỊ MỚI

Nếu như nhiều năm trước, kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức theo hệ thống 63 tỉnh, thành thì năm 2026 đánh dấu bước chuyển hoàn toàn sang mô hình 34 tỉnh, thành phố. Điều này không đơn thuần là thay đổi tên gọi đơn vị hành chính mà kéo theo sự thay đổi trong toàn bộ hệ thống quản lý kỳ thi: hội đồng thi, dữ liệu thí sinh (TS), phân công nhân sự, vận chuyển đề thi, chấm thi, công bố kết quả và tuyển sinh đại học.

Kỳ thi THPT năm 2026 được tổ chức trong 3 ngày, từ 10 - 12.6, sớm hơn nửa tháng so với kỳ thi năm 2025. Theo Bộ GD-ĐT, kỳ thi năm nay có hơn 1,22 triệu TS đăng ký dự thi, tăng hơn 61.000 em so với năm trước. Cả nước có gần 2.500 điểm thi với khoảng 50.000 phòng thi và khoảng 200.000 cán bộ, công chức, viên chức tham gia phục vụ kỳ thi.

Quy mô kỳ thi càng phức tạp khi nhiều địa phương sau sáp nhập 2 - 3 tỉnh, thành cũ, có số lượng TS rất đông, địa bàn rộng trải dài từ miền núi, biên giới đến đô thị và ven biển. Vì vậy, tổ chức kỳ thi không chỉ là việc của ngành giáo dục mà còn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ về quản lý, hạ tầng số, an ninh, giao thông, y tế và phòng chống thiên tai.

Có thể nói, kỳ thi năm 2026 là phép thử đầu tiên đối với năng lực điều hành giáo dục trong bối cảnh bộ máy hành chính mới được vận hành.

THUẬN LỢI TỪ SỰ ỔN ĐỊNH VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ

Một trong những thuận lợi lớn nhất của kỳ thi năm nay là quy chế thi cơ bản được giữ ổn định. Bộ GD-ĐT chỉ điều chỉnh một số nội dung nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc sắp xếp bộ máy thanh tra và tổ chức hành chính mới. Điều này giúp các địa phương không bị xáo trộn lớn về chuyên môn.

Nhiều năm qua, công tác tổ chức thi tốt nghiệp đã dần đi vào nền nếp với sự phối hợp tương đối chặt chẽ giữa ngành giáo dục, công an, y tế, điện lực, giao thông và chính quyền địa phương. Đây là nền tảng quan trọng để các địa phương thích ứng với mô hình tổ chức mới.

Một điểm tích cực khác là chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trong hầu hết các khâu tổ chức thi. Năm nay có tới 98,45% TS đăng ký dự thi trực tuyến. Hệ thống dữ liệu thi, xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học tiếp tục được kết nối đồng bộ hơn.

Kết quả thi dự kiến được công bố ngày 1.7.2026, sớm hơn khoảng 12 ngày so với năm trước, không chỉ tạo thuận lợi cho TS xét tuyển đại học mà còn cho thấy năng lực xử lý dữ liệu và vận hành hệ thống công nghệ thông tin của ngành giáo dục đã có bước tiến đáng kể.

Bên cạnh đó, việc sáp nhập tỉnh, thành cũng tạo điều kiện để một số địa phương tái cấu trúc hệ thống điểm thi, nhân sự và cơ sở vật chất theo hướng tập trung hơn, giảm phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý.

Các giáo viên một trường THPT tại TP.HCM chuẩn bị cho kỳ thi thử tốt nghiệp THPT 2026

NHỮNG KHÓ KHĂN PHẢI ĐỐI MẶT

Bên cạnh thuận lợi, kỳ thi năm 2026 cũng đối mặt với nhiều thách thức rất lớn.

Thứ nhất, quy mô địa bàn và số lượng TS tăng mạnh sau sáp nhập tạo áp lực lớn lên công tác điều phối, vận chuyển đề thi, bảo quản bài thi và bố trí cán bộ coi thi. TP.HCM có số TS đông nhất cả nước với 142.899 người, tiếp đến là Hà Nội với 129.383 TS. Nhiều địa phương có địa bàn rất rộng, việc di chuyển đến vùng sâu, vùng núi kéo dài hàng trăm km, dễ bị ảnh hưởng bởi mưa lớn, sạt lở hay chia cắt giao thông.

Thứ hai, nguy cơ gian lận bằng công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo ngày càng phức tạp. Các thiết bị siêu nhỏ, tai nghe ngụy trang, camera cúc áo hay công nghệ truyền dữ liệu thời gian thực khiến việc kiểm soát phòng thi khó khăn hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lộ lọt đề thi và gian lận trên không gian mạng.

Thứ ba, chênh lệch điều kiện giữa các vùng miền trong cùng một địa phương sau sáp nhập còn rất lớn, nhất là ở các tỉnh, thành Nam Trung bộ và Tây nguyên có địa bàn trải dài từ ven biển đến vùng biên giới. TS vùng khó khăn vẫn gặp nhiều bất lợi về hạ tầng số, giao thông và điều kiện học tập.

Thứ tư, mô hình quản lý hành chính mới đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cấp tỉnh và cấp cơ sở. Nếu phân công nhiệm vụ thiếu rõ ràng hoặc thiếu thống nhất, nguy cơ chồng chéo, bỏ sót trách nhiệm có thể xảy ra.

KHÔNG THỂ TỔ CHỨC THEO TƯ DUY "BÌNH THƯỜNG NHƯ MỌI NĂM"

Để kỳ thi năm 2026 diễn ra an toàn và nghiêm túc, điều quan trọng nhất là phải xây dựng được cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các ngành và các cấp chính quyền.

Trước hết, mỗi địa phương cần xây dựng kịch bản tổ chức thi chi tiết đến từng điểm thi, đặc biệt đối với các khu vực miền núi, hải đảo, vùng thường xảy ra thiên tai. Không thể tổ chức kỳ thi theo tư duy "bình thường như mọi năm" khi quy mô địa bàn đã thay đổi rất lớn.

Các phương án dự phòng về giao thông, điện, nước, thông tin liên lạc và y tế cần được chuẩn bị kỹ lưỡng. Ở những khu vực có nguy cơ mưa lũ, cần tính đến phương án hỗ trợ chỗ ở, phương tiện di chuyển hoặc tổ chức lực lượng hỗ trợ TS từ sớm.

Thứ hai, tăng cường năng lực số và an ninh mạng cho kỳ thi. Bộ GD-ĐT phải vận hành thử nghiệm kỹ hệ thống phần mềm, tránh xảy ra nghẽn mạng, sai lệch dữ liệu hoặc rò rỉ thông tin khi công bố kết quả thi.

Song song đó, đẩy mạnh tập huấn cho cán bộ coi thi về nhận diện thiết bị gian lận công nghệ cao. Không ít thiết bị hiện nay được ngụy trang tinh vi đến mức nếu không được huấn luyện chuyên môn, cán bộ coi thi rất khó phát hiện.

Ngoài ra, cần đặc biệt quan tâm đến công tác chấm thi và bảo đảm công bằng giữa các địa phương. Trong bối cảnh quy mô tỉnh, thành lớn hơn và số lượng cán bộ chấm thi đông hơn, việc thống nhất đáp án, cách hiểu và quy trình chấm càng trở nên quan trọng, nhất là với môn ngữ văn.

Kỳ thi năm 2026 cũng là dịp để đánh giá năng lực quản trị giáo dục của các địa phương sau sáp nhập. Nếu tổ chức thành công, đây sẽ là tiền đề quan trọng để ngành giáo dục tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, tinh gọn bộ máy và hiện đại hóa công tác quản lý trong giai đoạn tới.

Theo Báo Thanh Niên