Mẹ Việt Nam Anh hùng ở An Giang: Những câu chuyện phía sau mỗi mái nhà

Lãnh đạo xã Cù Lao Giêng thăm, tặng quà Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Sáu.

Từ những mái nhà lặng lẽ

Những ngày cuối tháng 8/2026, chúng tôi tìm về một số gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng ở An Giang. Qua thời gian, những người mẹ năm xưa nay đều đã ở tuổi cao, nhưng trong ký ức của các mẹ và con cháu vẫn còn những câu chuyện về những năm tháng chiến tranh.

Trong căn nhà bên dòng Cù Lao Giêng, Mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh Lê Thị Sáu, 97 tuổi, ngụ ấp Tấn Phước, xã Cù Lao Giêng, tiếp chúng tôi bằng nụ cười hiền hậu.

Ở tuổi gần 100, sức khỏe của mẹ đã giảm sút. Mẹ không còn nhớ rõ từng mốc thời gian, nhưng câu chuyện về những người thân đã hy sinh vẫn được gia đình gìn giữ.

Thời chống Mỹ, gia đình mẹ thuộc diện khó khăn, không có đất sản xuất. Chồng và các con lần lượt tham gia cách mạng. Một mình mẹ ở nhà làm thuê, nhổ cỏ, đập lúa mướn để nuôi con và chăm lo gia đình.

Theo lời kể của gia đình, mẹ Sáu còn làm giao liên cho lực lượng cách mạng địa phương. Trong một lần làm nhiệm vụ, mẹ bị bắt, bị tra tấn và giam tại nhà tù Long Xuyên khoảng một năm. Những thương tích do chiến tranh để lại khiến mẹ được công nhận là thương binh.

Đảng ủy, UBND và Đoàn thanh niên xã Cù Lao Giêng tổ chức chương trình “Bữa cơm tri ân” ấm áp tình nghĩa tại gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Sáu.

Xã Cù Lao Giêng tổ chức chương trình “Bữa cơm tri ân” tại gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Sáu.

Ông Nguyễn Văn Bé Năm, người con trai thứ năm của mẹ, cho biết hai người anh của ông đã hy sinh trong chiến tranh. Người con thứ hai hy sinh tại chiến trường Thanh Bình, người con thứ ba là cán bộ công an, hy sinh tại quê nhà.

“Mẹ tôi là thương binh 56%, từng làm giao liên rồi bị địch bắt, bị tra tấn, tù đày ở nhà tù Long Xuyên suốt 1 năm. Hai người anh của tôi đã hy sinh… Mẹ mất đi hai đứa con, bản thân mang thương tật, nhưng chưa bao giờ mẹ than thở một lời…”, ông Bé Năm kể.

Khi được hỏi về những năm tháng đã qua, mẹ Sáu chỉ nói giản dị: “Mình là người con của đất nước, có gì thì giúp nấy thôi…”.

Ký ức U Minh dưới mái chòi của mẹ

Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Liễu thắp nhang bên bàn thờ chồng liệt sĩ - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Hớn.

Rời Cù Lao Giêng, chúng tôi đến thăm Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Liễu, sinh năm 1929, ở khu phố Vĩnh Lợi 1, phường Rạch Giá.

Ở tuổi 97, mẹ vẫn minh mẫn và nhớ rõ về người chồng là liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Hớn, nguyên Đại đội trưởng Ban An ninh Khu 9.

Mẹ Đặng Thị Liễu kể chuyện về những năm tháng chồng tham gia kháng chiến.

Mẹ Liễu kể, trong những năm chiến tranh, chồng mẹ tham gia làm hầm, xây dựng căn cứ cho Tỉnh ủy. Gia đình có một căn chòi gần đó, bên dưới đặt một chiếc lu âm xuống đất để khi có bom đạn thì chui xuống tránh.

Mẹ vẫn nhớ lời dặn của chồng trước ngày ông nhận nhiệm vụ đi xa:

“Em ơi, anh có lệnh đổi đi xa, mà em đừng có về quê nghe, hứa đi… Ở đâu cũng chiến tranh, ở đây có chị em, có mấy anh tới lui, anh về thăm cho gần. Tôi đâu có ngờ đó là lần cuối…”.

Theo tư liệu gia đình cung cấp, mùa xuân năm 1971, tại căn cứ U Minh, ông Phạm Văn Hớn nhận nhiệm vụ cùng đồng đội chiến đấu bảo vệ một cuộc họp quan trọng của lực lượng cách mạng.

Cùng ba đồng đội, ông chiến đấu chống lại nhiều đợt tấn công của đối phương. Sau trận đánh, cả Đội Cảm tử hy sinh. Các chi tiết cụ thể về trận đánh và thành tích chiến đấu của ông cần được đối chiếu với hồ sơ lịch sử, hồ sơ khen thưởng trước khi xuất bản.

Tác giả và Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Liễu.

Chồng hy sinh để lại mẹ cùng 7 người con thơ.

Nỗi đau chưa dừng lại ở đó. Người con trai Phạm Hồng Quân, theo lời kể của gia đình, là Đại đội trưởng trinh sát, tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và hy sinh năm 1982 tại chiến trường Campuchia.

Hai thế hệ trong một gia đình đã hy sinh trong chiến tranh. Với người ở lại, những mất mát ấy trở thành ký ức được gìn giữ qua nhiều năm.

Trưởng khu phố Vĩnh Lợi 1, phường Rạch Giá đến thăm Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Liễu.

Những người ở lại và trách nhiệm hôm nay

Mỗi Mẹ Việt Nam Anh hùng là một câu chuyện riêng về chiến tranh và những mất mát mà gia đình phải gánh chịu. Những câu chuyện ấy không chỉ nằm trong hồ sơ chính sách mà còn hiện diện trong ký ức của các mẹ, con cháu và những người từng sống qua chiến tranh.

Khi tuổi ngày càng cao, các Mẹ Việt Nam Anh hùng cần được quan tâm, chăm lo thường xuyên, không chỉ trong những dịp lễ, tết.

Đó là trách nhiệm của chính quyền, đoàn thể và cộng đồng trong việc thực hiện chính sách người có công, đồng thời gìn giữ những ký ức về một thời kỳ lịch sử.

Những câu chuyện của các mẹ, nếu được ghi chép và kiểm chứng đầy đủ, sẽ góp thêm những lát cắt cụ thể về sự hy sinh của các gia đình trong chiến tranh và giúp thế hệ sau hiểu hơn về giá trị của hòa bình hôm nay.

HẠNH CHÂU