Nắng nóng cực đoan, Bộ Công Thương định hướng các giải pháp tiết kiệm điện

Phụ tải điện liên tục lập đỉnh mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, nắng nóng gay gắt bao trùm nhiều khu vực trên cả nước, đặc biệt tại miền Bắc, nền nhiệt liên tục duy trì ở mức cao khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến, tạo sức ép rất lớn lên công tác vận hành hệ thống điện quốc gia.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương tại cuộc họp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ngày 26/5, các cơ quan khí tượng trong nước và quốc tế đều nhận định năm 2026 đang đối mặt với nhiều dị thường khí hậu, trong đó nguy cơ xuất hiện hiện tượng “Siêu El Nino” từ tháng 7 tới lên tới khoảng 80%. Hiện tượng này có thể kéo theo nắng nóng kéo dài, hạn hán và suy giảm lượng nước về các hồ thủy điện.

Không chỉ tác động đến đời sống dân sinh, thời tiết cực đoan đang tạo áp lực chưa từng có lên hệ thống điện. Từ đầu tháng 4 đến nay, đặc biệt trong các đợt nắng nóng từ ngày 13 - 15/5 và 23 - 27/5, phụ tải điện toàn quốc liên tục xác lập các mức kỷ lục mới.

Theo thống kê của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), ghi nhận đến ngày 25/5 phụ tải điện toàn quốc lập kỷ lục mới ở công suất 57.120 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 1,171 tỷ kWh, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó phụ tải hệ thống điện miền Bắc cũng đạt mức công suất 29.667 MW, tăng 26,2% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 603,0 triệu kWh, tăng 20,2% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế đến ngày 25/5, phụ tải hệ thống điện Quốc gia đạt 133,14 tỷ kWh, tăng 8,3% so với cùng kỳ năm 2025 (trong đó, miền Bắc 61,9 tỷ kWh, miền Trung 12,75 tỷ kWh và miền Nam 58,0 tỷ kWh, tăng lần lượt 11,1%/7,8%/5,6% so với cùng kỳ năm 2025).

Đặc biệt, đỉnh phụ tải hiện không còn tập trung vào ban ngày mà đã dịch chuyển mạnh sang khung giờ tối từ 20 giờ đến 23 giờ. Đây là thời điểm hệ thống điện chịu áp lực lớn nhất do nguồn điện mặt trời không còn phát điện, trong khi nhiều hồ thủy điện nhỏ thiếu nước, khả năng huy động nguồn bị hạn chế đáng kể.

Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với mục tiêu tăng trưởng “hai con số”, nhu cầu điện dự báo sẽ tiếp tục tăng rất cao. Theo Bộ Công Thương, nếu GDP tăng trưởng trên 10%, nhu cầu phụ tải điện cũng sẽ tăng tương ứng hoặc cao hơn, tạo áp lực lớn đối với cả nguồn điện, lưới truyền tải và công tác điều độ hệ thống.

Các kịch bản tăng trưởng phụ tải đã được tính toán từ kế hoạch vận hành hệ thống điện được Bộ Công Thương ban hành theo Quyết định số 3477/QĐ-BCT ngày 28/11/2025 của Bộ Công Thương về việc phê duyệt Phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026, theo đó phương án tăng trưởng phụ tải ở mức 8,5 % theo kịch bản cơ sở, 11,2% theo kịch bản điều hành và kịch bản kiểm tra với mức tăng trưởng 14,2%. Đồng thời, Bộ Công Thương đã và đang chỉ đạo quyết liệt NSMO và các đơn vị phối hợp chặt chẽ, thực hiện mọi giải pháp đảm bảo cung ứng điện năm 2026 và các năm tới.

Bảo đảm an toàn hệ thống và tiết kiệm điện

Trước áp lực phụ tải tăng cao, Bộ Công Thương đã chỉ đạo NSMO và các đơn vị điện lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong mùa cao điểm nắng nóng.

Theo đó, ngành điện đang tập trung nâng cao khả dụng của hệ thống truyền tải và phân phối điện, đặc biệt đối với các công trình cấp điện cho miền Bắc như nâng công suất máy biến áp AT1 Hòa Bình, đưa vào vận hành MBA AT1 T500 Phố Nối và AT7 T220 Hà Đông.

Đối với nguồn thủy điện, các hồ chứa được vận hành linh hoạt, ưu tiên tích nước và phát điện vào khung giờ cao điểm tối. NSMO cũng đã yêu cầu các nhà máy thủy điện nhỏ miền Bắc điều chỉnh biểu đồ phát điện để hỗ trợ hệ thống trong các khung giờ phụ tải cao. Đến nay, 301/301 nhà máy với tổng công suất khoảng 3.000 MW đã thực hiện điều chỉnh theo yêu cầu.

Với nhiệt điện than, các tổ máy khả dụng được huy động tối đa nhằm tăng dự phòng cho hệ thống. Các đơn vị phát điện được yêu cầu khẩn trương khắc phục sự cố, nâng công suất khả dụng để đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao trong giờ cao điểm tối.

Trong khi đó, các nguồn điện khí và nhiệt điện dầu cũng được huy động linh hoạt. NSMO phối hợp với PV GAS tối ưu nguồn cấp khí, đồng thời chuyển đổi giữa khí nội địa, LNG và dầu DO nhằm bảo đảm khả năng phát điện và giảm chi phí hệ thống. Một số nguồn điện dầu giá thành cao như Ô Môn I, Thủ Đức, Cần Thơ cũng được huy động để bảo đảm an toàn cung ứng điện.

Đáng chú ý, nhằm phù hợp với đặc tính phụ tải mùa hè, NSMO đã đề xuất áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới ngay trong tháng 6/2026 để điều tiết nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt trong khung giờ từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia năng lượng, trong bối cảnh phụ tải tăng trưởng nhanh, việc chỉ dựa vào các giải pháp kỹ thuật sẽ rất khó giảm áp lực cho hệ thống điện nếu thiếu sự đồng hành của người dân và doanh nghiệp trong sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, đồng thời bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện, NSMO khuyến nghị cộng đồng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, đặc biệt trong các khung giờ từ 13 giờ đến 16 giờ và từ 20 giờ đến 23 giờ trong các ngày nắng nóng cực đoan, diện rộng tại miền Bắc.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, thời gian gần đây, nắng nóng gay gắt, trong khi hoạt động sản xuất cũng đang gia tăng, gây áp lực lớn lên hệ thống điện. Do đó, ngoài việc ngành điện tiếp tục triển khai các giải pháp để đảm bảo nhu cầu điện cho phát triển kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương cũng rất mong người dân và các cơ sở sản xuất đồng hành trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Bên cạnh một số giải pháp đã được thể hiện rất rõ trong Chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương cũng đề xuất thêm một giải pháp. Cụ thể: Cần chuyển dịch thời gian sử dụng điện, tránh vào giờ cao điểm. Đây là giải pháp nhằm tạo điều kiện cho sản xuất, giảm áp lực cho hệ thống điện trong những thời điểm phụ tải tăng cao.

Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, trước hết Nhà nước, các bộ, ngành và các cơ quan phải thực hiện thay đổi giờ hoạt động phù hợp. Bộ Công Thương đề nghị bên cạnh các doanh nghiệp thì các cơ quan nhà nước, cơ sở sử dụng điện lớn cùng tính toán phương án điều chỉnh thời gian hoạt động phù hợp với tình hình thực tế của phụ tải. Bộ Công Thương đã giao các đơn vị làm việc với địa phương, đồng thời yêu cầu địa phương phối hợp với các cơ sở sản xuất, kinh doanh xây dựng phương án điều chỉnh kế hoạch sử dụng điện, hạn chế phụ tải vào giờ cao điểm.

Bộ cũng đã giao cho các cơ quan, đơn vị làm việc với địa phương, đồng thời yêu cầu các địa phương phối hợp với các cơ sở sản xuất, kinh doanh trong việc điều chỉnh kế hoạch sử dụng điện.

Ví dụ, với các cơ sở sản xuất công nghiệp, thông thường sẽ có những phương án cân đối lại hoạt động sản xuất để hạn chế phụ tải vào giờ cao điểm.

Bên cạnh đó, cần rà soát tổng thể toàn bộ hệ thống điện, từ hạ tầng đến lưới điện truyền tải, phân phối điện; đồng thời kịp thời sửa chữa, xử lý các điểm có nguy cơ sự cố để bảo đảm vận hành ổn định trong giai đoạn cao điểm nắng nóng.