Ngày Dân số Thế giới 11/7/2026: Năm điểm đội phá giúp hiện thực hóa khát vọng của thanh niên

Sinh viên Trường Cao đẳng Nghề Kiên Giang tham gia tuyên truyền dân số và phát triển tại lễ mít tinh hưởng ứng tháng hành động Dân số và Ngày Dân số Việt Nam 26/12/2025.

Tại Việt Nam, với dân số hiện nay là hơn 102,3 triệu người, thì hiện người trẻ đang chiếm khoảng 13-13,5% dân số, tương đương khoảng 13 - 14 triệu người, một quy mô tương đối lớn đóng góp đáng kể vào việc duy trì giai đoạn “Dân số vàng” giúp Việt Nam tiếp tục duy trì một lực lượng lao động dồi dào phục vụ cho nhu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Chủ đề Ngày Dân số Thế giới 11/7/2026 là: "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng" không phải là một khẩu hiệu cảm tính. Đó là một mệnh lệnh mang tính chiến lược. Đã đến lúc chúng ta phải nhìn nhận lại: Sự lựa chọn của thanh niên hôm nay chính là vận mệnh của quốc gia ngày mai. Dưới đây là 5 điểm đột phá định hình lại tư duy phát triển của thanh niên Việt Nam.

1. Cuộc chuyển dịch tư duy, từ "kiểm soát" sang "trao quyền và lựa chọn"

Đã đến lúc đảo ngược hoàn toàn ưu tiên về chính sách: từ khuyến sinh cơ học sang kiến tạo hệ sinh thái hỗ trợ cho việc lựa chọn. Việc "đếm đầu người" để quản lý số lượng đã trở nên lỗi thời. Trong kỷ nguyên mới, thách thức dân số không nằm ở các con số (như chỉ tiêu về mức sinh), mà ở việc người trẻ có được trao quyền và tạo điều kiện để đưa ra những lựa chọn quan trọng cho cuộc đời và tương lai của mình hay không.

Môi trường chính sách phải chuyển trọng tâm sang việc tôn trọng quyền tự chủ và khả năng quyết định cuộc đời của mỗi người trẻ. Khi thanh niên cảm thấy an toàn và được hỗ trợ, những con số nhân khẩu học sẽ tự tìm về trạng thái cân bằng bền vững.

2. Nghịch lý mức sinh, không phải giới trẻ ngày nay "Ngại sinh con" mà là "Chưa thể sinh con".

Chúng ta cần gạt bỏ định kiến cho rằng giới trẻ hiện nay lười kết hôn hay sinh con vì lối sống cá nhân. Dữ liệu thực tế cho thấy sự sụt giảm mức sinh là hệ quả tất yếu của các rào cản hệ thống khắc nghiệt. Thanh niên Việt Nam không "ngại" lập gia đình, họ chỉ đang bị mắc kẹt giữa những rào cản kinh tế - xã hội, như: giá nhà ở đô thị vượt xa khả năng tích lũy của các gia đình trẻ; thiếu hụt trầm trọng các cơ sở chăm sóc trẻ em chất lượng, giá rẻ; nhiều phụ nữ vẫn đang đơn độc gánh vác các công việc chăm sóc trong gia đình không được trả công; thiếu các chế độ làm việc linh hoạt và nghỉ phép cho cả cha và mẹ…

Vì vậy, các chính sách tác động cần thay đổi từ việc "thúc giục người trẻ sinh con" sang tạo điều kiện để người trẻ hiện thực hóa dự định cá nhân, xóa bỏ các rào cản ngăn họ chạm đến quy mô gia đình mong muốn.

3. "Già trước khi giàu" - Cuộc đua khốc liệt với thời gian

Việt Nam đang trong một cuộc đua nghẹt thở. Dù đang hưởng lợi từ "Dân số vàng" (67,4% người trong độ tuổi lao động), nhưng chúng ta cũng là một trong những quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới (14,5% người trên 60 tuổi vào năm 2025).

Dự báo, thời kỳ “Dân số vàng” của Việt Nam sẽ kết thúc vào năm 2036. Như vậy, thời kỳ “Dân số vàng” của Việt Nam chỉ còn khoảng 10 năm nữa. Mốc thời gian 2036 không chỉ là một dự báo, đó là "thời hạn cuối cùng" khi cửa sổ dân số vàng khép lại. Để đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, chúng ta không thể tiếp tục dựa vào nhân công giá rẻ.

Chìa khóa duy nhất để "vượt bẫy" là chuyển đổi năng suất dựa trên các trụ cột: thúc đẩy kinh tế số và kinh tế xanh để dẫn dắt nền kinh tế trong tương lai; Hình thành kinh tế chăm sóc (Care economy) - phát triển các dịch vụ hỗ trợ người già và trẻ em để giải phóng tối đa nguồn lực lao động; đồng thời, thúc đẩy một xã hội học tập suốt đời - tái đào tạo liên tục để thích ứng với biến động thị trường.

4. Thanh niên là "đối tác", không phải "đối tượng thụ hưởng"

Sai lầm lớn nhất trong quản trị xã hội là xem thanh niên như những người ngồi chờ nhận lợi ích. Trong tầm nhìn chiến lược 2026, thanh niên phải là những người "điều hướng thay đổi". Việc xây dựng chính sách quốc gia sẽ thất bại nếu thiếu sự tham vấn thực chất từ chính những người trong cuộc. Điều này đòi hỏi sự hòa nhập tuyệt đối, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau, bao gồm cả: thanh niên dân tộc thiểu số và thanh niên khuyết tật; cộng đồng LGBTQI+; thanh niên di cư – lực lượng đang trực tiếp vận hành các động cơ kinh tế tại đô thị.

Họ không chỉ là người thụ hưởng, họ là đối tác chiến lược trong các giải pháp kỹ thuật số và vận động cộng đồng.

5. Sức khỏe sinh sản - Nền tảng của năng suất kinh tế

Sức khỏe thanh niên không phải là chuyện cá nhân, đó là nền tảng của "nguồn vốn con người". Hãy nhìn vào những con số biết nói từ nguồn dữ liệu thực tế: tại các nước thu nhập thấp và trung bình, gần 1/10 phụ nữ từ 15 - 19 tuổi đã sinh con, và khoảng 1/5 phụ nữ từ 20 - 24 tuổi kết hôn trước tuổi 18.

Tại Việt Nam, các rủi ro về sức khỏe sinh sản ở nữ giới và bạo lực, thương tích ở nam giới đang trực tiếp bào mòn năng suất lao động quốc gia. Khi thanh niên được tiếp cận giáo dục giới tính toàn diện và quyền tự chủ cơ thể, họ sẽ đưa ra được những quyết định sáng suốt nhất, tạo ra một thế hệ lao động khỏe mạnh, ổn định và đầy năng suất.

"Sức khỏe thanh niên hôm nay - nền tảng cho một Việt Nam năng suất và ổn định ngày mai."

Dân số và phát triển không còn là câu chuyện của việc kiểm soát quy mô, mà là câu chuyện của chất lượng dân số, chất lượng sống và sự trao quyền. Tương lai của Việt Nam đến năm 2045 sẽ được định đoạt bởi cách chúng ta đối xử với thanh niên vào lúc này.

Chúng ta đang đầu tư vào thanh niên như một chi phí hay như một nguồn vốn chiến lược để không bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên già hóa? Câu trả lời nằm ở hành động của chúng ta ngay từ hôm nay.

Bài, ảnh: TUẤN NGHĨA