Nghị định 46 về an toàn thực phẩm: Cần tăng khâu hậu kiểm, thanh kiểm tra

Người tiêu dùng ủng hộ quy định chặt chẽ hơn về an toàn thực phẩm. Trong ảnh: khách chọn mua thực phẩm tại siêu thị - Ảnh: HỮU HẠNH

Trong khi đó ở góc nhìn khác, nhiều ý kiến thừa nhận rằng các địa phương, doanh nghiệp, người tiêu dùng cũng phải tập làm quen với những quy định mới này để khắc phục những hạn chế trước nay của ngành hàng thực phẩm và vì lợi ích lâu dài của toàn xã hội.

Chính phủ điều chỉnh, doanh nghiệp cố gắng đồng hành

Theo ông Nguyễn Văn Bình - Giám đốc một doanh nghiệp sản xuất thực phẩm tại TP.HCM, thời gian qua các cơ quan quản lý đã tìm giải pháp gỡ vướng nghị định 46 (quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật ATTP) và nghị quyết 66.13 (quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm) như Bộ Y tế đã chỉ đạo các cơ sở kiểm nghiệm đã được các bộ chỉ định trước đó nối lại việc kiểm tra nhà nước cho đến ngày 31-3-2026... Cùng với đó là các chỉ đạo đến từ Chính phủ để giải quyết tình trạng hàng hóa còn mắc kẹt ở các cửa khẩu.

"Về mặt tích cực, nghị định 46 và nghị quyết 66.13 là tăng kiểm soát chất lượng ATTP, giúp người tiêu dùng có thêm sản phẩm an toàn, chúng tôi hoàn toàn ủng hộ điều này và tuân thủ quy định trong khả năng. Nhưng nhiều doanh nghiệp chưa đủ khả năng đáp ứng liền, đặc biệt khâu thay đổi thông tin, công bố chất lượng sản phẩm, buộc phải đưa ra giải pháp cải thiện, do đó họ cần thêm thời gian", ông Bình nói.

Trong khi đó, đại diện một siêu thị tại TP.HCM thừa nhận khi áp dụng nghị định 46 và nghị quyết 66.13 sẽ làm gia tăng chi phí sản xuất hàng hóa. Tuy vậy, với tinh thần cải thiện chất lượng sản phẩm, hàng hóa đảm bảo an toàn, đơn vị sẽ ưu tiên các doanh nghiệp tuân thủ hoặc có giải pháp để siết chặt chất lượng hàng hóa.

Theo các siêu thị, với quy định mới, cơ sở sản xuất phải đứng tên công bố sản phẩm, thay vì để doanh nghiệp thương mại đứng tên như trước. Quy định này sẽ tác động đến các sản phẩm hàng nhãn riêng của siêu thị, do đó có thể khâu sản xuất và thương mại sẽ có điều chỉnh. Tuy vậy, các siêu thị cho biết sẵn sàng làm việc lại với nhà sản xuất hàng nhãn riêng để siết lại các vấn đề liên quan đến công bố đăng ký sản phẩm, công bố tiêu chuẩn hợp quy, thương mại cho phù hơn với quy định mới.

Theo ông Trịnh Đình Nguyên - đại diện một doanh nghiệp trong lĩnh vực ATTP tại TP.HCM, vấn nạn thực phẩm giả, kém chất lượng được phát hiện trong thời gian qua hầu hết là vi phạm có nguồn gốc từ khâu sản xuất và lưu thông trong nước, nguyên nhân chính là do hậu kiểm chưa được tốt. Tuy vậy, các quy định mới của nghị định 46 lại siết mạnh tiền kiểm đối với thực phẩm nhập khẩu.

"Cách tiếp cận này với mục tiêu cải thiện chất lượng và siết an toàn hàng hóa là điều tích cực, nhưng có nguy cơ dẫn đến việc phân bổ nguồn lực quản lý chưa hợp lý, chưa trúng đối tượng, bản chất vấn đề. Do đó, cần lưu ý tính toán lại để tăng phân bổ nguồn lực và tăng khâu hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra", vị này nói.

An toàn thực phẩm luôn được người tiêu dùng ưu tiên hàng đầu - Ảnh: T.T.D.

"Vá lỗ hổng" quản lý thực phẩm chức năng

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục ATTP (Bộ Y tế), cho hay những quy định mới có nhiều thay đổi so với nghị quyết 15. Trong đó có điểm mới rất đáng lưu ý mà trước nay có nhiều sai phạm, đó là việc phân loại và định nghĩa lại khái niệm "thực phẩm chức năng".

"Lần đầu tiên, khái niệm này được giải thích đầy đủ, bao gồm 4 nhóm: thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và thực phẩm bổ sung. Mỗi nhóm đều được xác định rõ đối tượng sử dụng, điều kiện sản xuất và cách thức quảng cáo kỳ vọng chấm dứt tình trạng nhập nhằng, đánh đồng kéo dài trong nhiều năm", ông Thịnh nêu rõ.

Tương tự nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, hồ sơ đối với các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt còn bao gồm mẫu nhãn, tờ hướng dẫn sử dụng (nếu có), báo cáo nghiên cứu - phát triển sản phẩm, tài liệu về tiêu chuẩn chất lượng và an toàn, quy trình sản xuất, báo cáo nghiên cứu độ ổn định và các tài liệu bổ sung nhằm làm rõ nội dung hồ sơ khi cần thiết.

So với nghị định 15, việc đưa thực phẩm bổ sung vào diện phải đăng ký bản công bố được xem là bước "vá lỗ hổng" quan trọng, nhằm chấm dứt tình trạng gắn mác thực phẩm thông thường nhưng quảng cáo như thực phẩm chức năng.

"Đặc biệt, lần đầu tiên bổ sung quy định về cơ chế thu hồi giấy chứng nhận, quy định rõ thẩm quyền, các trường hợp thu hồi, cũng như việc thu hồi theo đề nghị của chính cơ sở được cấp. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quản lý rủi ro, khắc phục tư duy "cấp xong là xong" tồn tại nhiều năm", ông Thịnh nhấn mạnh.

Đối với ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm, quy định mới được đánh giá là đã bịt nhiều "khe hở" gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Nội dung ghi nhãn được chuẩn hóa, đặc biệt là thời hạn sử dụng và yêu cầu ghi nhãn thực phẩm biến đổi gene theo tỉ lệ bắt buộc.

Ngoài ra đối với quảng cáo, phạm vi sản phẩm phải đăng ký nội dung trước khi quảng cáo được mở rộng, trong đó có thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe. Các yêu cầu về nội dung quảng cáo cũng được siết chặt, không cho phép sử dụng hình ảnh, danh nghĩa bác sĩ hay cơ sở y tế, không gây hiểu nhầm thực phẩm là thuốc. Đồng thời yêu cầu người có ảnh hưởng trên mạng xã hội phải công khai mối quan hệ tài trợ.

Ông Thịnh cho hay với những quy định này người tiêu dùng sẽ biết được nhãn dán, công dụng của sản phẩm. Đồng thời, nếu quản lý tốt các nội dung quảng cáo, tránh quảng cáo nổ, quảng cáo sai công dụng sẽ giúp người tiêu dùng không bị "sập bẫy" quảng cáo nổ.

Phân cấp rõ đơn vị quản lý

Theo các chuyên gia, nghị định 46 được ban hành với ba mục tiêu lớn. Thứ nhất, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm bớt các khâu trung gian không cần thiết. Thứ hai, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Nếu như trước đây, theo nghị định 15, chỉ có 8/39 thủ tục trong lĩnh vực y tế, nông nghiệp và công thương được phân cấp, thì nay con số này đã tăng lên 31/39 thủ tục. Điều này đặt ra yêu cầu các địa phương phải chủ động chuẩn bị nguồn lực, nhân sự chuyên môn để đáp ứng nhiệm vụ mới. Thứ ba, khắc phục các kẽ hở của nghị định 15, vốn từng bị một số doanh nghiệp lợi dụng, khiến sản phẩm kém chất lượng lưu thông trên thị trường.

Ông Thịnh nhấn mạnh thêm nghị định 46 tăng cường quản lý cả tiền kiểm và hậu kiểm. Trong đó, với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, yêu cầu về điều kiện sản xuất được siết chặt, tiếp tục duy trì GMP; các cơ sở sản xuất sữa, thực phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải nâng cấp điều kiện sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến như HACCP, ISO.

Đặc biệt, công tác hậu kiểm được xây dựng theo hướng tiếp cận rủi ro, tham khảo kinh nghiệm của FDA Mỹ, bao gồm lấy mẫu giám sát thị trường theo kế hoạch; kiểm tra định kỳ với tần suất rõ ràng; kiểm tra đột xuất khi có phản ánh từ báo chí, người dân và rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn làm cơ sở cho kiểm nghiệm.

Về phía các địa phương, nghị định 46 đã quy định rất rõ trách nhiệm của UBND các tỉnh, thành phố. Các địa phương không chỉ tiếp nhận phần lớn thủ tục hành chính được phân cấp, mà còn phải xây dựng và triển khai kế hoạch hậu kiểm; chỉ định cơ quan kiểm tra nhà nước, cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý. Đồng thời, phối hợp các sở, ngành như Nông nghiệp, Công Thương, Khoa học - Công nghệ, Văn hóa - Thể thao và Du lịch để tăng cường giám sát thị trường.

"Việc phân cấp mạnh mẽ đòi hỏi các địa phương phải chủ động, không chờ đợi, nếu không sẽ phát sinh ách tắc trong thực tế", ông Thịnh nhấn mạnh.

Theo Tuổi Trẻ