Những làng nghề trăm năm

Cô gái Chăm bên khung cửi. Ảnh: THỦY TIÊN

Những ngày cuối năm, làng nghề dệt thổ cẩm ở xã Châu Phong lại rộn ràng trong tiếng thoi đưa, tiếng lách cách của khung cửi dệt vải. Những cô gái Chăm trổ tài thêu rua, dệt vải, thể hiện sự khéo léo của đôi bàn tay tạo nên những tấm thổ cẩm với sắc màu, hoa văn tinh tế. Theo nhiều người dân, làng nghề dệt thổ cẩm ở xã Châu Phong là cái nôi nghề dệt truyền thống lâu đời của đồng bào Chăm. Từ những năm đầu thế kỷ XIX, hầu như trong nhà của đồng bào Chăm nào cũng có ít nhất một khung cửi và nghề dệt trở thành công việc mà bất kỳ phụ nữ Chăm nào cũng biết.

Điều làm nên giá trị độc đáo của của thổ cẩm Châu Phong chính là sự tinh tế trong từng công đoạn, từ xe sợi, nhuộm màu, căng khung đến dệt thành phẩm không có máy móc hỗ trợ, mọi thao tác đều thực hiện thủ công bằng đôi bàn tay khéo léo, sự kiên trì và kỹ thuật được truyền qua bao đời. Khác với thổ cẩm của nhiều nơi khác, sản phẩm ở làng nghề dệt thổ cẩm Châu Phong nổi bật với gam màu nóng rực rỡ như đỏ, cam, vàng... được phối hài hòa tạo nên những hoa văn, họa tiết cách điệu, tinh xảo, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Các sản phẩm thổ cẩm ở đây có nét riêng vì sử dụng kỹ thuật nhuộm màu bằng các loại vỏ trái cây, mủ cây và cây.

Các sản phẩm thổ cẩm của đồng bào Chăm thường xuyên xuất hiện trong đời sống sinh hoạt hằng ngày nơi đây. Đôi khi họ cũng tiếp thu những kiểu hoa văn mới lạ, đẹp mắt từ những nơi khác và kết hợp kiểu hoa văn truyền thống để làm cho sản phẩm mới mẻ, phong phú hơn. Tuy nhiên yếu tố truyền thống vẫn là dòng chảy xuyên suốt trong các sản phẩm. Chính vì vậy, những sản phẩm của làng nghề dệt thổ cẩm mang đậm bản sắc văn hóa Chăm, vừa có sự mềm mại vừa thể hiện sự tinh xảo từ cách phối màu đến kỹ thuật dệt, tạo hình hoa văn...

Ông Mohamad, ngụ xã Châu Phong cho biết: “Mặc dù thổ cẩm của đồng bào Chăm khác trước nhưng vẫn giữ được hoa văn truyền thống. Chất liệu chủ yếu được sử dụng là tơ công nghiệp và được nhuộm màu thủ công từ chất liệu tự nhiên như mủ cây, vỏ cây, trái mặc nưa là bí quyết được lưu truyền nhiều đời trong cộng đồng Chăm chúng tôi”.

Đảo ngọc Phú Quốc có cảnh quan tuyệt đẹp, làng nghề nước mắm truyền thống đặc trưng. Các cơ sở sản xuất nước mắm không chỉ chế biến đặc sản mà còn lưu giữ kỹ thuật làm nước mắm truyền thống. Theo nhiều người dân sống lâu năm ở Phú Quốc, nghề làm nước mắm khởi nguồn từ việc ngư dân đánh bắt cá cơm về không thể ăn hết nên sáng tạo ra cách bảo quản bằng cách ủ chượp cá với muối. Qua thời gian, nghề phát triển với những nhà thùng danh tiếng.

Nhắc đến nước mắm Phú Quốc, nhiều người nhắc đến thương hiệu nước mắm Khải Hoàn thuộc Công ty Cổ phần Thương mại Khải Hoàn. Đây là đơn vị sản xuất nước mắm truyền thống với hơn 40 năm hình thành và phát triển. Nổi tiếng với các sản phẩm nước mắm truyền thống ủ chượp tự nhiên và nước mắm chỉ dẫn địa lý. Nước mắm Khải Hoàn được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuộng. Sở hữu hơn 900 thùng gỗ ủ chượp, sản lượng mỗi năm của Công ty Cổ phần Thương mại Khải Hoàn đạt từ 5 - 6 triệu lít nước mắm và tiếp tục tăng dần hằng năm. Mỗi sản phẩm của công ty được làm ra từ tinh túy của đảo ngọc Phú Quốc, kết tinh từ những giá trị truyền thống của ông cha cùng nỗ lực nghiên cứu và cải tiến không ngừng để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Nét đẹp của làng nghề nước mắm Phú Quốc còn thể hiện cách sống và tư duy của người dân địa phương. Ngư dân ra khơi vào sáng sớm để đánh bắt cá tươi ngon, các loại cá được chọn sẽ được rửa sạch để loại bỏ tạp chất. Hỗn hợp cá và muối sẽ được chuyển vào dãy thùng chượp gỗ có màu nâu sẫm, đẹp mắt. Sau khoảng 12 - 15 tháng, nước mắm sẽ được các công nhân giàu kinh nghiệm liên tục kiểm tra và thử nghiệm để bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng.

Cuối cùng, nước mắm được đóng chai cẩn thận để duy trì độ tinh khiết và hương vị thơm ngon tự nhiên. “Làng nghề nước mắm Phú Quốc tồn tại hàng trăm năm qua, là niềm tự hào và truyền thống văn hóa của người dân địa phương, một nghệ thuật tinh tế đọng lại từ biển cả đến bàn ăn”, bà Hồ Kim Liên - Chủ tịch Hiệp hội nước mắm truyền thống Phú Quốc chia sẻ.

THỦY TIÊN